Şili halkının ‘Evet’i ne anlama geliyor?

Osman AROLAT
Osman AROLAT AROLAT'tan osman.arolat@dunya.com

Şili yeni anayasa oylamasıyla “dün” ile “yarın” arasında seçim yaptı. “Yeni Nesil Demokrasi” yanlılarının kazanacağı kesin gibi… Daha özgür-daha yeşil-daha adil hedefli bir Şili, salt Latin Amerika’da değil, yerküre genelinde de bir “model ülke” olabilir.

DÜNYA okurları bu yazıyı okuduğunda 19 milyonluk Şili halkı yeni anayasalarını oylamıştı.

“Evet” oyunun çıkması kesin, zira onlar yeni anayasalarına “yeni sosyal sözleşme” diyorlar.

Zalim Pinochet’den 30 yıl sonra Şili geçen yılın 25 Ekim’inde “haklardan yana sadece yasakçı, piyasadan yana sonsuz özgürlükçü” eski anayasayı yırtmaya karar verdi.

Neler değişiyor?

- Yasalar artık salt çoğunlukla çıkacak.

- Kadın/Erkek hak eşiti ve parlamentoda sayıları aynı.

- Ülkenin esas sahibi azınlıklar parlamentonun doğal üyesi.

- Su hakkı başta sosyal haklar yaşama giriyor.

- Şirket tekelleri ortadan kalkıyor.

Büyük bir olasılıkla Şili‘de şimdi yeni bir dönem başlıyor. Bundan sonraki dönemin adı “nimetlerin paylaşımında fırsat eşitliği” olacak. Kamu hizmetleri ağı genişletilecek. Yükseköğrenim parasız olacak. Yurttaşın hak aramasının yanıtı “yasaklama” olmayacak.

Bütün bunların gerçekleştirilme zeminini yaratmak için millileştirme yapılacağını sanmıyorum, etkin bir vergilendirme, gelirin yeniden dağılımı için yeterlidir.

“Şili Deneyi” bize sivil bir anayasanın bir ülkenin gelişme ufk unu da belirlediğini söylüyor.

Yazar Ariel Dorfmann “Toplum olarak geçmişimizle yüzleşmek ve o geçmişten tamamen sıyrılmak zorundayız” der. Şili iki referandum ile bunu yaptı ve kendisiyle yüzleşti...

Bu yüzleşme, “Sıfır Özgürlük” ve “25 bin dolar kişi başına gelir” denkleminin bozulması anlamına geliyor.

Daha Özgür/Daha Yeşil/Daha Adil hedefli bir Şili, salt Latin Amerika’da değil, yerküre genelinde de bir “model ülke” olabilir.

GÜNÜN NOTU:
Çip üretimine yarayan nadir maden fiyatları inanılmaz ölçüde artıyor. Çin’in tekelindeki nadir madenler yeni bir iktisadi çekişmenin nedeni olacak.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar