Şili'nin yeni anayasası

Osman AROLAT
Osman AROLAT AROLAT'tan osman.arolat@dunya.com

Şili, yeni bir özgürlükçü anayasa hazırladı. Yaşama dair her şeyi tanımlayıp, 388 maddeli bir metin yazdılar. 4 Eylül’de bunun için sandığa gidilecek…

Yeni özgürlükçü Şili anayasa taslağı, ‘’Anayasa tarihi‘’ kitaplarına girecek cinsten, uzun ama o oranda da içerikten yana zengin bir metin. 4 Eylül’de yapılacak referandumda ‘’kabul’’ oyu alması halinde, dünya demokrasi tarihinde yeni bir sayfa açılacağına inanıyorum.

Temmuz başında Şili  kurucu meclisi, 1 yıllık hazırlık sonucunda yazdığı metni, Cumhurbaşkanı Boric’e teslim etti. Onun, ‘’Şili’ler bu metinle daha fazla demokrasiyi seçtiler‘’ cümlesi, yapılan işin anlamlı bir özetlemesi oldu. Şimdi bu Anayasa taslağı 4 Eylül’de referanduma sunuluyor.

Soru çok açık: Bu metinle Pinochet‘in 1980‘de size dayattığı baskıcı anayasa metninin değişimini kabul ediyor musunuz?

Kamuoyu anketleri evet/hayır konusunda bir yargının ‘’erken’’ olduğunu söylüyor. Vikipedia derlemesiyle son 45 günde yapılan 42 anketin 20‘sinde ‘’evet‘’ çıktı.

Bu anayasanın en belirgin farklılığı ‘’özgürlükçü‘’ oluşu. 388 maddesi yaklaşık 55.000 kelimeye güç bela sığıyor.

Haklardan ilki yaşam hakkı. ‘’Doğumdan ölüme dek canlıyı korumak ve ona sağlık olanağı sunmak bir kamu sorumluluğudur’’ diyor. İkincisi eğitim hakkı. Okumanın bir kamusal hak olduğu saptamasından hareketle yükseköğretim ‘’parasız’’ oluyor. Üçüncü temel hak, su hakkı. Su ve suyun kullanımı kamusal hale geliyor ve ücretsiz oluyor. Dördüncü hak, grev hakkı. Kamu hizmetlerini engellemedikçe, sendikaların her koşulda ‘’grev hakkı‘’ doğuyor.

Anayasa ile 2 kurum, ‘’temel kurum‘’ oluyor: İlki Merkez Bankası, mutlak bağımsızlık kazanıyor. İkincisi 17 kişilik yüksek hakimler konseyi, tüm yargısal atamalar için adayları belirleyecek.

Kuşkusuz yeni Şili Anayasası dünya finans merkezleri nezdinde de bir ‘’güven oylaması‘’ olacak. Fitch bu metin için, ‘’ekonomi olumsuz etkilenir‘’ derken, Morgan Stanley  ‘’etkilenmez‘’ görüşünü açıkladı. Bu türden önümüzdeki 30-35 günde çokça görüş açıklanacak. Ama son sözü Şili halkının söyleyeceğini unutmayalım.

Şilililer, Pinochet‘in ‘’ultra sağ’’ ve ‘’yasakçı‘’ anayasa dilinden arınmak ve ‘’özgürleşmek‘’ için yaşama dair her şeyi tanımlayıp, 388 maddeli bir metin yazdılar.

Bu, insanların iyi ve güzeli hak etmek için çaba harcamaları gerektiğini çok iyi anlatıyor. Son 3 yıllık mücadeleleriyle Şili halkı, dünya için iyi bir örnek oldu.

GÜNÜN NOTU:

Türkiye’de sanal para kullanımı 7-8 milyon insana ulaştı, son 7 aylık kayıpları 2 milyar dolar, inanılmaz rakamlar…

 

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar
Yine Kavala davası… 11 Ağustos 2022
Cevabı zor sorular… 03 Ağustos 2022