Söylenmedi hiç

Tim Harford FT makalesi iktisatta mate­matik kullanımını tekrar düşünmeliyiz yazdı, Isabella Weber “Newtonian mathema­tics” diye paylaştı, Şampiyonlar Ligi karıştı.

Singo ve İcardi yeni seviye kilidini açtı. Gençler bilmez, Jardel’in Real Madrid’e altın golünü, Drogba’nın Real Madrid’e topukla go­lünü, iki stoper Abdülkerim ve Davinson’un gol atmak için rövaşatalarını, İcardi’nin Ba­yern Münih’e Panenkasını gördük, ama ben böyle gol hayatımda görmedim. Tanju Xamax, Prekazi Monaco, Hagi Bilbao, Sneijder Ju­ventus, Okan Liverpool gibi tarihe geçer. Söy­lenmedi hiç, o yüzden burada söyledim.

Tabii bu kadar transfere rağmen son Av­rupa Kupası’nın üzerinden 25 sene geçtiğini unutmayalım. Mayısı, ocak sonrasını geçtik, eylül ayını bile zor görüyoruz artık Avrupa’da. Gençler bilmez, eskiden “Avrupa Avrupa duy sesimizi” diye başlanırdı maçlara. O zamanlar Avrupa ekonomisi iyiydi.

Şimdi Fransa’dan sonra İngiltere ekono­misi için çanlar çalıyor, IMF’in adı geçiyor. Almanya gündemden düştü ama bir Mer­kel Almanyası değil artık. Brezilya, Roman­ya, Polonya, Meksika, Filipinler, Mısır, Yeni Zelanda yakın takip edilmesi gereken eko­nomiler Nepal ve Arjantin’den sonra. IMF zaten Arjantin’de ama hangi birine yetişsin böyle devam ederse.

IMF’li yıllar, neoliberal yollar

IMF’i bypass etmek için uzun zamandır merkez bankaları swapları tercih ediliyor, akademik literatürde tonla makale var bu­nunla ilgili. Milei’nin ekonomik mucizesi­ni kurtarmak için, ABD geçen hafta kendi­sine 20 milyar dolar swap hattı açtı, hazine kağıtlarını da alımla destekleyecek. Rusya battı, Çin çöktü denirken.

Demek ki, komünizm parayı bulana, liber­teryenizm ekonomiyi batırana kadarmış. İşin ilginci “Vaşington Uzlaşısı” ile dünyaya neo­liberalizmi pompalayan ABD, bir neoliberali ekonomik krize girmekten kurtarıyordu. Ser­best piyasa savunucularının görünmez eline karşı, bir başka görünür el “önce Amerika” sloganına rağmen “önce Arjantin” diyordu.

Sosyal medyada bu durumu “Too libertari­an to fail” olarak hiciv ederlerken, Milei Bir­leşmiş Milletler konuşmasında, kapsayıcı ku­rumlarda da Arjantin gibi yapısal reform is­tedi. Oysa 360 km. öteye gidip IMF’de aynı talebini tekrarlasa, yapısal reformları şart ko­şan IMF acaba hayır der miydi? Üstelik seçimi kaybedince Milei Hoca tekrar sosyal harcama­ları arttırmaya karar verdi. 26 Ekim’de kong­re ara seçimi var, “topal ekonomist” olmamak adına bunlar. Bütçe dengesi, maliye politika­sının para politikasına eşlik etmesi de seçime, bir başka deyişle seçmenlerde geçime kadar­mış. Trump bu yüzden faizin düşmesini iste­miyor mu? İlk kasım geçti, ikincisine az kaldı.

Özgürlük heykeli, bağımsız liberty

Bessent’in Fed üzerine son röportajı çok konuşuldu. Fed’in bankacılıkta denetim gö­revini FDIC’i gibi kurumlara aktarmasını, para politikası ile denetimin tek elde ba­zen karışıklık çıkardığını, Fed’in maaş büt­çesini arttırmasına rağmen uzun zamandır ekonomiyi öngöremediği ve yönetemediği­ni, gelir dağılımını bozduğunu, hazineye kar aktarmadığını, bağımsız denetime açık ol­ması gerektiğini söyledi.

Esas bunların merkez bankası bağımsızlı­ğını riske ettiğini söylerken, eski hazine ba­kanları ve Fed guvernörlerinden oluşan isim­ler Lisa Cook’un görevden alınması bağım­sızlığı olumsuz etkiler dedi. Benzer isimler Trump’ın gümrük tarifeleri için de enflasyon yaratır demişti. Niye yaratmadı peki?

Son toplantıda Powell stagflasyonu na­zikçe kabul etti. BLS işsizlikte 2 milyon kişi yanıldı. Bir neden bu. İkinci neden gümrük vergileri artınca deflasyonist etki yaratıyor. Bu yüzden Trump Powell’dan ve diğerlerin­den ekonomiyi daha iyi bildiğinden sürekli “enflasyon yok, Fed geriden geliyor, Too La­te Powell” diyor ve faizi bir an önce indire­rek ekonomiyi canlandırmak istiyor.

Gençler bilmez, New York’taki Özgürlük Heykeli’nin tacındaki 7 sivri uç, 7 kıta ve 7 de­nizle Cihan İmparatorluğunu simgeler. Süveyş Kanalı projesinin sahibi ve finansörü Osman­lı İmparatorluğu tarafından, kanalda kullan­mak için yaptırılmış, koymaktan vazgeçilince yapıldığı yer Fransa tarafından zaman içinde ABD’ye hediye edilmiş. Bu aralar gümrük ta­rifelerinden söz ediyorken, Akdeniz Türk Gö­lü’yken ABD ticaret gemileri Akdeniz’e girip ticaret yapabilmek için Osmanlı İmparatorlu­ğuna vergi vermeyi kabul etmiştir.