Süper Star

1980 Ajda Pekkan Eurovision şarkısı ‘Petr’ Oil’ popülerliğini yitirmediğini gösterdi. Yeşil ekonomi, fosil yakıtlar, Paris İklim An­laşması, elektrikli otomobil, yenilenebilir enerji derken “Aman petrol ben hala süper starım” dedi.

1979 İran Devrimi enerji krizine yol açmış­tı. O dönemde dünyanın %7’sine sahip olan İran’ın üretimi, Ocak 1979’da günlük 4.8 mil­yon varil düşünce varil fiyatı 9.5 dolardan 1 yılda 2 katına çıkarken, ABD enflasyonu 1979 sonunda ortalama %11.35, yılsonu %13.30, fe­deral (politika) faiz oranı %12 idi.

24 Eylül 2024 ‘Volcker Adımı’ yazımda var: bütün ümitleri tükenen FOMC’yi son bir şey denemek için Volcker ikna etmiş, hazine ba­kanını önden bilgilendirmiş (Fed bağımsız­ken hem de) ve bizde ana akımın bilim dışı olarak iddia ettiği bu negatif reel faiz oranını muhtemelen fark edip ertesi yıl şok faiz art­tırmıştı. Oysa enflasyonu düşüren Meksika ve Kanada petrol kuyularının devreye girme­siydi.

Fed hep star bebeğim

Bernanke (vd. 2004) o yıllara dair politika faizinin etkisiz eleman olduğunu, arz ve ener­ji şoklarında işe yaramayacağını yazmışlardı. Ana akım duymasın, Volcker ve FOMC, hete­rodoks iktisadın alt başlığı deneysel iktisatla vardığı bu sonucu dünyaya ortodoks para po­litikası başarısı diye sunmuş oldu.

Fed’in enflasyonun altında politika faizi olan tek yıl 1979 değildi. Smithsonian, Yom Kippur ve enerji şoklarının yaşandığı 70’li yıllarda, 2000 krizi sonrası 2005’e kadar, 2008 krizi sonrası Trump’ın ilk başkanlık yı­lı sonuna kadar hep negatif reel faiz bölgesin­deydi.

Biden dönemi Fed’in faiz arttırarak enflas­yonu düşürmesi de benzer bir başarı hikâyesi (?!) ile oldu. Stratejik petrol rezervlerinin ya­rısını piyasaya sürerek, 634 milyon varilden 340 milyona düşürerek enflasyonu kontrol altına alan Fed (?!), ana akımda Volcker gibi faiz artışı ile başarmış kabul ve lanse edildi.

Greenland vs GreenWashing

Stratejik petrol rezervi depolama kapasi­tesi 714 milyon, günlük çekim kapasitesi 4.4 milyon varil. 2008 krizinden 2 hafta önce tam kapasiteyi görmüş. Piyasaya çıkışı başkanın onayı sonrası 13 gün, ortalama maliyeti 29.70 dolar. Bugün hala ancak 413 milyon varilde.

Venezuela öncesi, Panama’da Çinli firma­ların dışarı atılıp kanal yönetiminin Blackro­ck’a geçmesi, Arjantin’de neoliberal Milei’ye Çin swapları yerine seçim öncesi gelen 20 milyar dolarlık Fed swap desteği, Grönland ve Kanada’yı istemesi hep petrolden. Çünkü Çin’i tarifelerle diz çöktürtemeyip, Rusya’ya yaptırımlar sonuç vermeyince, enerji üreti­mi ve fiyatını kontrol etmekten başka çaresi kalmadı.

AB Rus merkez bankasının varlıklarını dondurmayı tartışırken, yeşil tahvilleri mer­kez bankaları alsın diyen IMF eski başkanı Lagarde’ın haberi FT’ye düştü. Lagarde resmi deklare edilenin %56 fazlası, Powell’ın 4 ka­tı maaş alıyormuş. O değil de hala ana akımda merkez bankaları bağımsız diyen, inanan var.

Von der Leyen ile sorunlu gölge banka­ları fonlayan Lagarde tam topa tutulurken, Trump tekrar Grönland’ı istiyorum deyince, Ukrayna’dan yana olan AB bu sefer de NATO üyesi Danimarka’nın safında yer aldı. ‘Pax Americana’ bitti diyen şansölye Merz’le AB, Venezuela için ABD’yi Rusya’dan farklı görüp SWIFT sisteminde bloke etmedi, Fed’in var­lıklarını dondurmadı.

Manowar vs Petrodolar

Çin’li çip firmasına el koyan Hollanda, bir gecede UBS ve Credit Suisse birleştirip ge­nel kurul, yatırımcı hakkını pas geçen İsviç­re ile Maduro karşıtına Nobel Barış Ödülü veren AB, kurumların önemi ve ulusların re­fahı arasındaki ilişkiye Nobel anısına ekono­mi ödülü veren de AB. Sahi CDS, kredi notu­na küresel piyasalarda inanan, savunan kaldı mı? Hukukun olmadığı AB ve ABD’ye yatı­rımlar gider mi?

Dünya merkez bankaları rezervlerinde do­ların payı %70’lerden %50’lere düştü. ABD tahvilleri payı ise 30 yıl sonra altın rezervle­rinin altında kaldı. Fed boşuna yine genişle­meye başlamadı, savaş adamı boşuna bakan­lığının adını değiştirmedi.

Aman Petrol ile aynı yıl New York’da ku­rulan heavy metal grubu Manowar’ı, 1981’de (geçen hafta yayın hayatına son veren) MTV müzik kanalı takip etti. Gorky Park’tan aşağı­ya Berlin Duvarının yıkılışını anlatan ‘Win­ds of Change’ Scorpions, ‘Go West’ Pet Shop Boys, ‘Big in Japan’ Alphaville, Bruce Sprin­gsteen ‘Born in the USA’ ile bir devrin kapan­dığının göstergesi.