Sürdürülebilir kalkınma hedeflerinde zorlu yol

Erhan ASLANOĞLU
Erhan ASLANOĞLU Ekonomi ve Piyasalar erhanaslanoglu@superonline.com

2015 yılında Birleşmiş Milletlere üye olan tüm ülkeler tarafından sürdürülebilir kalkınma hedefleri kabul edildi. Yoksulluktan gelir adaletsizliğine, eğitimden sağlığa, yaşanabilir şehirleri oluşturmaktan iklim değişikliğini durdurmaya kadar 17 alanda 2030 yılında hedeflere ulaşabilmek için bir aksiyon planı hazırlandı. Her yıl, Birleşmiş Milletler hedeflerde hangi aşamada olunduğuna dair raporlar yayınlıyor. En son 2020 raporu bulunuyor, bu rapor 2019 verileri ile 2020 yıl pandemi döneminin olası etkilerini tartışıyor. TÜİK 2010-2018 dönemine ait Türkiye verilerini 2 Şubat tarihinde yayınladı.

Çok sayıda veri bulunuyor. Birkaç tanesine değinelim. Birleşmiş Milletler raporuna baktığımızda, 2015 yılına göre ilerleme olmasına rağmen, 2019 yılında genel olarak hedeflerin gerisinde kalındığı anlaşılıyor. Sürdürülebilir kalkınma hedeflerinde ilk alan, aşırı yoksulluğu bütün şekilleriyle her yerde sona erdirmeyi amaçlayan hedeflerden oluşuyor. Gidişat 2030 yılında bu hedefi tutturmaktan uzak duruyor. 2019 yılında dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 8,2’si, yani yaklaşık 640 milyon kişi günde 1,9 USD altında gelirle yaşıyor görünüyor. 1998 yılından bu yana sürekli düşen yoksulluk, ilk kez 2020 yılında artış gösterecek gibi görünüyor. 71 milyon kişinin aşırı yoksulluğa düşeceği öngörülüyor. Ülkemizde günde 1,9 dolar altında yaşayan nüfus, 2010 yılında binde sekiz iken 2019 yılında sıfır görünüyor. Umarız 2020 yılında da öyle kalır.

2014 yılında dünya nüfusunun yüzde 22,4’ü açlık, gıda güvenliği ve yetersiz beslenme sorunu ile karşı karşıyayken, bu oran 2019 yılında yüzde 25,9 seviyesine gelmiş durumda. 2020 yılında daha da yukarı gittiğine kesin gözüyle bakılıyor. Dünya genelinde 2.2 milyar insanın, neredeyse toplam nüfusun yüzde 25’inin, temiz içme suyuna ulaşamadığı anlaşılıyor. Türkiye’de 2018 verileriyle bu oran yüzde 1,4 olarak, yaklaşık 1,1 milyon kişi olarak açıklanmış durumda.

Enerjiye ilişkin verilere baktığımızda, 2018 yılı itibarıyla dünya genelinde 789 milyon kişinin elektriğe ulaşamadığı görülüyor. Ülkemizde elektriğe ulaşamayan nüfus yok görünüyor. Dünya genelinde 2017 yılı itibarıyla toplam enerji tüketiminde yenilenebilir enerjinin payı yüzde 17 olarak görünürken, en son verilerle ülkemizde bu oran yüzde 7,6 olarak açıklanmış durumda. Teknoloji türüne göre, büyük potansiyeline rağmen Türkiye’de en düşük paya güneş, jeo-termal ve rüzgar enerjisi sahip durumda.

İklim krizini tersine çevirecek bir gelişme maalesef yaşanamadı. 2019 yılı tarihte kayıt edilen en sıcak yıl oldu. Küresel ısınmanın 2100 yılına kadar 3,2 derece artma riski bulunuyor. Sanayi devriminden bu yana 1,5 dereceye yaklaşıyor. 2 dereceye bile ulaşmasının geri dönülmesi çok zor hasarlar yaratacağı söylenen bir dünyada, 3,2 derecenin olasılığını düşünmek bile istemiyor insan. İyi haber, sera gazı salımının 2020 yılında kapanmalarla yüzde 6 düşeceği beklentisi. Küresel ısınmayı 1,5 derecede tutabilmek için yüzde 7,6’yı bulması gerekiyor. 2020 gibi hayatın yavaşladığı bir yılda bile yüzde 6 ancak olabiliyorsa, işin zorluğunu anlamak çok zor olmuyor. Ülkemizde sera gazı salınımı son 10 yılda yıllık yüzde 5 ile 10 arasında artarak seyrediyor. İklim değişikliği ile mücadeleye yönelik finansal akımlar küresel düzeyde artma eğiliminde. Fakat, maalesef fosil yakıtlar için yapılan yatırımlar hala yenilenebilir enerji yatırımlarının üzerinde seyrediyor.

Geçtiğimiz yazılarımızda da bahsettik. Bugünlerde dünya Great Reset (Büyük Sıfırlamayı) çok konuşuyor. Bunun ne anlama geldiği konusunda da çok farklı yorumlar var. Küresel ekonomide sürdürülebilir istikrarlı büyümenin önüne çok ciddi engeller çıkmaya başladı. 2015 yılında, bir kısmını burada özetlemeye çalıştığımız ve bu engelleri aşmaya yönelik hedefler kondu. Bizce yeniden sıfırlama, bir ayağıyla bu hedeflerin ulaşılmasına yönelik bir sistemi oluşturmaya çalışacak. Veriler, COVID-19’un işleri daha zorlaştırdığına, yapılması gerekenlerin ne kadar zor olduğuna ve neler yapılması gerektiğine dair net mesajlar veriyor.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar