Sürdürülebilir tüketim için zaaflardan tasarruf ettiren robot

Yasemin SALİH
Yasemin SALİH İYİLİK FABRİKASI yasemin.salih@dunya.com

Kimi bilim insanları koronavirüsle başlayan süreci “Pandemiler Çağı"nın başlangıcı olarak nitelendiriyor. Bu tezin doğruluğunu zaman gösterecek ancak tüm uzmanların buluştuğu ortak bir kanı var: İnsanlık artık alıştığı oranda tüketemez. Bu gerçeğin iki boyutundan biri iklim tehlikesiyse diğeri de bugünkü kaynaklara yarın ulaşma riskinin giderek büyüdüğü. Yani insanlık hızlı tüketim alışkanlıklarından eski biriktirme, istifleme alışkanlığına dönüş yapmak zorunda gibi görünüyor. Bu da tek bir kelimeyi tüm dünyanın gündemine oturtuyor: Tasarruf.

Finansal Okuryazarlık ve Erişim Derneği’ni (FODER) kurarak bu alanın Türkiye’deki öncüsü kabul edilen, aile ekonomisti Özlem Denizmen, yeni sosyal girişimi Moneye ile tasarrufu artırmaya odaklı bir sistem kurdu. Denizmen Moneye’yi, “Harcamaları kontrol eden bir robot, bireysel anlamda finansal iyilik hali (well-being) oluşmasına sağlayan yapay zeka” olarak tanımlıyor. Tüketime odaklı bireylerde tasarruftemelli davranış değişikliği asistanı geliştirdiklerini söylüyor. Denizmen’in tabiriyle Moneye bir “kişisel para asistanı”. Daha anlaşılır tabiriyle; bireylerin gelirlerini ve harcamalarını kontrol eden, tüketim davranışlarını şekillendiren bir aplikasyon.

‘Artık davranışsal iktisat dönemi'

Moneye, hızlı tüketen bireyin, 80’lerdeki ev ekonomisi uzmanını temsil eden “Ayşe Teyze”lere dönüşmesi için davranışlarını yeniden şekillendirmeyi hedefliyor. Özlem Denizmen, bu değişikliğe neden ihtiyaç olduğunu ise şöyle anlatıyor: “Araştırmalara göre Türkiye'de tasarruf sahipliği oranı arttı ve yüzde 14 seviyelerinden yüzde 20,2'ye geldi. Bireylerin başlıca tasarruf yapma sebepleri ‘geleceğe yatırım’, ‘çocukların güvencesi', 'beklenmedik durumlara karşı güvence' olarak sıralanıyor. Ancak yine de pandemide bile olmasad da olur’ denilen birçok harcamayapıldığı görülüyor. Bu zaaf harcamalarından biri de video oyunları. Dünya artık kaynaklara hiç bitmeyecekmiş gibi bakamaz. Pandemi ile işsizlik ve çaresizlik hissi insanlarda kötü gün fonları oluşturmak için motivasyon oldu. Ancak zaaf harcamalarının önüne geçmek için bir davranış değişikliği gerekiyor. Buna davranışsal iktisat diyoruz. Moneye, size harcamanızın ihtiyaç mı yoksa zaaf kaynaklı mı olduğunu söylüyor.”

Mentorluk yapıyor

Moneye, önce bireylere gelirlerini, harcamalarını, hedeflerini soruyor. Yatırımları, olası fırsatları, sosyal ihtiyaçları biliyor. Buna göre de birikimleri yönlendiriyor. Özlem Denizmen, “Bu sadece bir yapay zeka uygulaması değil. Kişilerle sohbet ediliyor. Bu sohbetlerden harcamaların psikolojik tarzını anlıyoruz. Neyle motive olduklarını öğreniyoruz. Araştırmalarımız gösterdi ki davranış değişikliği nesnel bir olay. Ekibimizde birçok alandan uzman var. Örneğin dürtü uzmanı olarak Zuhal Baltaş ile çalışıyoruz. Stanford Üniversitesi’nden bir başka uzman da finansal motivasyon kaynaklarıyla ilgili bilgiler veriyor. Bu şekilde 12 kişilik bir ekip var. Koçlar var. 40 kişiyi online ortamda bir araya getirip tasarrufu anlatıyorlar. Terapi grupları var. Harcama psikolojisini masaya yatırıyoruz. Finansal mentorluk yapıyoruz. Bir süre sonra görüyoruz ki birey artık çocuğuna her oyuncağı almıyor. Bu, kaç paranız olduğuyla ilgili bir program değil, daha çok nelerden kaygı duyduğunuz ve finansal anlamda hedeflerinizi ortaya koyuyor” diye anlatıyor sistemin çalışma biçimini.

‘Yatırım tavsiyesi vermiyoruz'

Şu anda 50 binden fazla Moneye kullanıcısı olduğunu belirten Özlem Denizmen, bütün bankalara eşit uzaklıkta olduklarının altını çiziyor. Moneye’nin kesinlikle yatırım tavsiyeleri veren bir uygulama olmadığını davurgulayan Denizmen, “Biz sadece bütçe planlaması yapıyoruz. Bilgi veriyoruz. Birikim kampanyaları yapıyoruz. Örneğin çeyrek altın hediye kampanyalarımız var. Bunun için kişiye özel günlük birikim miktarı belirliyoruz. Ya da kişi ‘yazlık almak’ gibi bir hedefkoymuşsa buna göre plan yapıyoruz. Düzenli olarak o hedefe ne kadar yaklaştığını ya da yaptığı harcamayla ne kadar uzaklaştığını gösteriyoruz. Ya da belki bir bağış yapmak istiyorsa bunun için birikim yapmasını kolaylaştırıyoruz” diyor.

Denizmen’e göre Moneye’nin görevi, tüketimde e-ticaret sitelerinin yaptığına benzer bir yolla tasarruf ettirmek. “Nasıl ki indirim kampanyalarıyla fırsat psikolojisi yaratılıyor ve sonra insanlarda bu psikoloji rutin hale geliyorsa biz de birikim hedefiyle davranış değişikliği yaratıyoruz. İndirim fırsatçılığı sizin rutininiz haline gelince e-ticaret sitesi o rutini artık anlıyor. Buna uygun kampanyalarla harcamanızı sağlıyor. İşte Moneye rutin kırıcı görevi görüyor” diyen Denizmen, özellikle gençlerin bu modelle daha sürdürülebilir finansal hayata geçiş yapmalarını hedeflediklerine vurgu yapıyor.

Finansal diyet mümkün!

Bir telefon uygulaması olan Moneye’de bir süre sonra üyelik sisteminin de başlatılması planlanıyor. Ücretsiz verilen bu hizmetin örneklerinin dünyada da olduğunu anlatan kurucu Özlem Denizmen, “Ancak tasarrufun psikolojik boyutuna inen ilk model bizimki” diye de ekliyor. Moneye’de kullanıcıların yaş, eğitim durumu gibi bilgilerin de dikkat alındığını söyleyen Moneye, tasarrufu diyet yapmaya benzetiyor: “Birikim hedefi nize göre kişiye özel diyet gibi bir program çıkarılıyor. İnsanların en abarttıkları yerlerden kısmak üzerine bir diyet bu. En büyük üç zaafı belirliyoruz. Sonra günlük mesajlar gönderilmeye başlanıyor. Kişiselleştirilmiş bildirimler gönderiliyor. Sizin için en ideal tasarruf modeli tasarlanıyor” diyor. Bir sonraki adımda ödemeli kart sisteminin de programa ekleneceğini anlatan Denizmen, “Bu kart limitli olacak. Örneğin sosyal sorumluluk projesine, yardım kampanyalarına da buradan katılmak mümkün olacak” diye anlatıyor planlarını. Denizmen’in verdiği bilgilere göre hedef kullanıcı sayısını bir yıl içinde 1 milyonun üzerine çıkarmak.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar
Bizi işiten var mı! 08 Haziran 2021