Tarımda fiyat baskısı toprak erozyonu ve yeni jeopolitik denge

Küresel koridorlardan yükselen sesler bize dünya tarımının yapısal bir deprem yaşadığını açıkça gösteriyor. Art arda alarm zilleri çalarken; meselenin artık sadece tarladaki mahsulü kaldırmak olmadığı, asıl meselenin geleceğin küresel güvenliğini kurmak olduğunun anlaşılması gerekiyor.

Bugün tarım ve gıda sektö­rü, insanlık tarihinin en kritik eşiklerinden birin­den geçiyor. Masamıza gelen son küresel veriler ve uluslararası raporlar; bu şekilde giden bir ta­rım sisteminin artık sürdürüle­mez olduğunu çok net gösteriyor. Dünya basını ve araştırma ağla­rı, art arda alarm zilleri çalarken; meselenin artık sadece tarladaki mahsulü kaldırmak olmadığı asıl meselenin geleceğin küresel gü­venliğini kurmak olduğunun an­laşılması gerekiyor.

Ege'nin dağ yollarından geçti­ğimiz, zeytinliklerin, bağların ve ovaların sesine kulak verdiğimiz her gün, bu küresel dalgalanma­ların yereldeki yakıcı etkilerini bizzat hissediyoruz. Bu kapsam­da da son günlerde Avrupa’da be­liren birkaç kritik küresel geliş­meyi sizlere paylaşmak istedim.

AB’nin acil destek paketi ve bölgeler arası kırılma

Orta Doğu’daki jeopolitik ge­rilimler ve enerji piyasasındaki dalgalanmalar, tarımın en temel girdisi olan gübre ve enerji ma­liyetlerini yeniden tırmandırdı. Doğal gaz fiyatlarındaki dalga­lanmalar doğrudan azotlu gübre üretimini vurdu. Avrupa Birliği, çiftçilerin bu devasa maliyet bas­kısı altında ezilmesini önlemek amacıyla 500 milyon Euro’yu aşan acil likidite ve destek paket­lerini tartışmaya açtı.

Ancak Doğu Avrupa'dan gelen seslere göre; Brüksel'in sundu­ğu fonlar adaletsiz dağılıyor. Al­manya ve Fransa gibi dev üretici­ler sübvansiyonlardan aslan pa­yını alırken, Polonya, Romanya veya Baltık ülkelerindeki küçük üretici bu krizin altında ezilme­ye devam ediyor. Bir konuyu me­rak ediyorum; girdi maliyetleri­nin kontrolsüz şekilde tırmandı­ğı günümüz dünyasında, küçük aile işletmeleri bu yolculuğu da­ha ne kadar sürdürebilir? Sahada her kalemde artan gübre, mazot ve işçilik yükü, üreticinin tarlaya küsmesine neden olurken, küre­sel ölçekteki bu adaletsiz fon da­ğılımı gıda tedarik zincirindeki kırılganlığı derinleştiriyor.

Küresel toprak bozulumunun maliyeti ağırlaşıyor

"Nature Food" dergisinde ya­yımlanan bir araştırma, on yıl­lardır süren yanlış arazi kullanı­mının ve yoğun kimyasal kulla­nımının küresel gıda güvenliğini nasıl kemirdiğini gözler önüne serdi. Toprak bozulmasında­ki her yüzde 10'luk artış, küresel ölçekte yılda yaklaşık 20 milyon ton mahsul kaybına ve milyarlar­ca dolarlık ekonomik zarara yol açıyor. Bu rakam, yaklaşık 52 tril­yon kaloriye, yani milyonlarca in­sanın tabağından eksilen ekmeğe denk geliyor.

Toprağa acımasız davranma­nın faturasını artık sadece gele­cek nesiller değil, bugünün sof­raları ödüyor. Ege ovalarında yıllarca yanlış sulama ve aşırı gübreleme nedeniyle tuzlanan, organik maddesini kaybeden topraklar artık eski bereketini sunmuyor. Bilimsel veriler açık: Sürdürülebilir toprak yönetimi­ne, organik maddeyi artırıcı rege­neratif tarım uygulamalarına ge­çilmezse, yarının tarımı sadece bir hayal olacak.

Küresel açlıkta bölgesel uçurum derinleşiyor

Birleşmiş Milletler uzmanlık ajanslarının yayımladığı 2026 ra­porları, küresel açlıkla mücadele­de asimetrik bir tablonun derin­leştiğini gösteriyor. Asya ve Latin Amerika’da kısmi iyileşmeler ve teknolojik tarım hamleleri görü­lürken, yalnızca Afrika’da kronik açlıkla boğuşan insan sayısının 309 milyona dayanması, küresel gıda tedarik ve adalet mekaniz­malarının iflas ettiğinin resmidir.

İklim şokları, iç savaşlar ve lo­jistik kopuşlar, gıdayı bir silah ya da pazarlık unsuruna dönüştü­rürken, insanlık vicdanının bu tablo karşısında sessiz kalmama­sı gerekir. Dünyanın bir yanında gıda israfı tavan yapmışken, di­ğer yanında milyonların bir lok­ma ekmeğe muhtaç olması, kü­resel tarım politikasının en bü­yük etik ve yapısal krizidir. Gıda güvenliği artık sadece ulusal bir mesele değil, küresel barışın da temel teminatıdır.

EL NİÑO tehdidi ve gübre fiyatlarındaki artış

Dünya Bankası ve AMIS verile­rine göre gübre fiyatlarında görü­len yüzde 35'lik artışın üzerine, El Niño dalgası biniyor. Okyanus sıcaklıklarındaki bu anomali­ler, Asya'dan Amerika'ya kadar muson rejimlerini ve yağış den­gelerini altüst ediyor. Özellikle pirinç, mısır ve temel tahıl üre­timinde yüzde 20 ile yüzde 50 arasında kayıplara yol açma riski taşıyan bu iklim krizi, önümüz­deki dönemin en büyük enflasyo­nist tetikçisi olacak gibi duruyor.

Arz güvenliğinin tehdit altın­da olduğu bu dönemde, kuraklık­la ve iklim krizine dirençli yerel tohumlarla mücadele etmek ben­ce doğru bir yaklaşım. Su ayak izi yüksek ürünler yerine, Akdeniz kuşağında kuraklığa dayanıklı zeytin, kekik, yulaf ve ata tohumu buğday gibi stratejik ürünlere yö­nelmek zorundayız.

Ukrayna tarımı AB standartlarına isyan ediyor

Ukrayna Tarım Konseyi’nin, Avrupa Birliği entegrasyon sü­recinde pestisit kullanımı ve ka­tı çevre standartlarının kısa va­dede zorunlu kılınmasına kar­şı başlattığı "uzun geçiş süresi" mücadelesi, küresel ticaretin kurallarının yeniden yazıldığı bir döneme işaret ediyor. Ukray­na, dünya tahıl koridorunun en önemli aktörlerinden biri olarak, Brüksel'in katı yeşil mutabakat kurallarının mevcut savaş ve eko­nomik yıkım ortamında kendile­rini tamamen bitireceğini savu­nuyor.

Çevresel sürdürülebilirlik ilke­leri ile üreticinin hayatta kalma mücadelesi arasındaki bu geri­lim, AB’nin Ortak Tarım Politika­sı (CAP) bütçesini ve genişleme stratejilerini derinden sarsıyor. Çevre koordine edilmeli ancak üretici de boğulmamalıdır; arda­ki bu hassas dengenin nasıl kuru­lacağı, önümüzdeki yıllarda kü­resel gıda fiyatlarının yönünü be­lirleyecektir.

Orman yangınları, tarım ve gıda güvenliği için bir uyarı

Fransa'nın Bordeaux çevre­sinde on binlerce hektarlık alanı küle çeviren, İspanya'nın Mad­rid, Valencia ve Castilla bölgele­rine kadar yayılan, küçük bir ül­ke olan Portekiz’in uykularını ka­çıran, İtalya’da özellikle Sicilya, Sardinya, Calabria, Campania, Puglia ve Molise bölgeleri başta olmak üzere pek çok bölgeye ya­yılan ve Yunanistan'ın farklı böl­gelerinde etkisini artıran yangın­lar artık yalnızca ormanları değil, Avrupa'nın tarımsal üretim alt­yapısını da tehdit ediyor.

Temmuz ayı sonu itibarıyla yüz binlerce kişi tahliye edilirken, bağlar, zeytinlikler, meyve bah­çeleri, mera alanları ve tarımsal işletmeler de yangınlardan doğ­rudan etkilendi. Özellikle Fran­sa, İspanya ve İtalya’da yaşanan yangınlar nedeniyle yüz binlerce hektarlık alan zarar gördü.

Uzmanlar, bu yangınların yal­nızca ağaç kaybı anlamına gelme­diğini; toprağın organik madde­sini yok ederek uzun yıllar süre­cek verim kayıplarına, biyolojik çeşitliliğin azalmasına, su havza­larının zarar görmesine ve kırsal ekonomilerin zayıflamasına yol açacağını vurguluyor. Aynı dö­nemde Avrupa'nın tarihindeki en sıcak haziran aylarından biri yaşanırken, sıcak hava dalgaları ve kuraklık tahıl üretiminde mil­yonlarca tonluk kayba ve milyar­larca avroluk ekonomik zarara neden oldu. Bu tablo, iklim krizi­nin artık geleceğin değil bugünün ekonomik gerçeği olduğunu açık biçimde ortaya koyuyor.

Artık gelişmelere kulak tıkama lüksümüz yok

Küresel koridorlardan yükse­len yukarıdaki bu başlıklar bize dünya tarımının yapısal bir dep­rem yaşadığını açıkça gösteriyor.

Bizler sahadayken; Ege'nin dağ yollarında zeytin üreticisiy­le, Gediz ovasında su arayan çift­çiyle dertleşirken bu küresel dal­galanmaların yereldeki yansıma­larını bizzat görüyoruz. Dünya iklim direnci, gıda güvenliği ve maliyet baskısı diye bağırırken, bizim de tarım politikalarımızı günü kurtaran reflekslerden çı­karıp, bilimin, kooperatifçiliğin ve akılcı su-toprak yönetiminin ışığında yeniden tasarlamak zo­rundayız.

Toprak affetmez; ama akıllı ve vizyoner hamlelerle kucaklandı­ğında bu krizi bir dönüşüm fırsa­tına çevirmek hala bizim elimiz­de. Kalemimiz de, sesimiz de bu dönüşümün daima savunucusu olmaya devam edecek!