TCMB’nin ne yapmaya çalıştığını anlamakta zorlanıyorum

Merakla beklenen 2026’nın ilk enflasyon raporu Perşembe yayınlandı. Üzerinde durulmaya değer iki yenilik var. TCMB’nin “ara hedef” olarak adlandırdığı yılsonu enflasyon hedefinin (kısaca “hedef” diyeceğim) belir­lenmesinde yaklaşım değişmiş. Bir diğer yeni­lik de geçen yıl hedefin neden tutturulmadığını (aslında hiç bir zaman tutturulamadı) açıkla­mayı amaçlayan bir kutu yer alıyor. “Şeffaflık” iddiasındaki bu yenilikler bana aydınlatıcı ol­maktan ziyade bir hayli kafa karıştırıcı geldi.

Tahmin aralığı yükseltilirken hedef değiştirmemenin riski

TCMB 2026 yılsonu enflasyon hedefini 2025’in hedefi olan yüzde 16 olarak korudu. 2027 hedefi de yüzde 9 olarak bırakıldı. TC­MB bundan böyle hedefleri değiştirmeyeceği­ni söylüyor. Bu yaklaşımın bir mantığı olabilir. İddialı hedefler enflasyon beklentilerini ger­çekleşmelerin hedefe yakın olması koşuluyla aşağıya çeker. Ancak TCMB’nin geçmiş perfor­mansı böyle olmadı. Hedefler gerçekçi bir şe­kilde yükseltilmediği takdirde yakın gelecekte TCMB güven erozyonuna uğrayabilir.

2027 senaryosu ile açıklamaya çalışayım. Bu yılsonunda gerçekleşen enflasyon hedefin (yüzde 16) bir hayli üzerinde olsa bile 2027 he­defi değişmeyecek ve yüzde 9 olarak kalacak. Örneğin 2026 yılsonu enflasyonu yüzde 23- 24 seviyesinde kalırsa ki büyük olasılıkla böy­le olacak, bir yıl sonrasında TCMB enflasyonu yüzde 9 olmasa bile buna yakın bir seviyeye in­direceğine ekonomik aktörleri inandıracak. Bu olacak şey değil.

Meramım daha kolay anlaşılsın diye 2027 yılı senaryosunu örnek aldım ama beklenti­ler üzerinde olumsuz etki şimdiden yaşanma­ya başlayabilir. TCMB 2026 sonunda enflasyon tahmin aralığını yüzde 13-19’dan yüzde 15-21’e yükseltti. Bu bekleniyordu.

Ama önceden ara­lık yükseltilirken aralığın medyanı hedef de yükseltilmiş olurdu. Bunun bir mantığı vardı. Herhangi bir değişkenin 12 ay sonra alacağı de­ğeri tahmin ederken belirsizlikler ve hata pa­yı nedeniyle “en az şu kadar en fazla bu kadar olur” diye bir tahmin yürütebilirsiniz. Bu tah­min aralığının ortasındaki değer de gerçekleş­mesi en yüksek olasılığa sahip değer olduğun­dan nokta hedef olarak kullanılabilir. Geçmişte TCMB böyle yapıyordu.

Örneğin geçen yıl yüz­de 13-19’un tam ortasında yer alan yüzde 16 he­defti. Bu yıl aralık yüzde 15-21’e yükseltilirken hedef de yüzde 18’e yükseltilmeyince, yüzde 16 gerçekleşme ihtimali en yüksek tahmin olmak­tan çıktı. Dahası hedef olma vasfını da yitirdi. Öte yandan gerçekleşmeler tahmin aralığının hep üzerinde gerçekleştiğinden pratikte zaten medyan tahminin hedef olarak pek bir işe yara­madığını da hatırlatayım.

Hedeften sapma neden bu kadar büyük?

Peki, neden böyle oluyordu? Son enflas­yon raporunda açıklama girişiminde bulunulu­yor. Bu girişimi savunma olarak da görebiliriz. Hurşit Güneş buna “bahaneler” diyor. Açıkla­mada hedeften sapmanın kaynakları hesaplan­mış. Önce şunu belirteyim 2025 3. Enflasyon Raporunda “ara hedef” yüzde 24 yılsonu enf­lasyonu da yüzde 30,9 olduğundan sapma 6,9 puan olarak alınmış. Neden yüzde 16’dan sap­ma hesaplanmıyor anlamadım. Neyse sapmaya yol açan etkenlere kısaca göz atalım.

“Yöneti­len-Yönlendirilen fiyatlar” 1,1 puanlık etki yap­mış. Yani Hükümet mali disiplini yeterince sıkı tutmamış. Bunun için TCMB’yi suçlayamayız. Gıda fiyatlarından katkı 0,9 puan. Kuraklıkla açıklanıyor. Bence verimsizliğin de ciddi etki­si var. Verimsizlik yüzyıllık hatta 500 yıllık so­run. TCMB elindeki aletlerle bir şey yapamaz ama gıda fiyatlarında artışı daha iyi tahmin edip hedefi ona göre yükseltebilirdi. “TL cin­si ithalat fiyatlarının” etkisi yüksek: 2,1 puan. Döviz kurunda daha az artışa izin vererek bu­na engel olabilirdi ama bunun da başka sakın­caları var. Sadece daha iyi tahmin yapabilirdi diyebiliriz.

Geriye TCMB politika alanına giren iki etken kalıyor: “Çıktı açığı” ve “Enflasyonun Ana Eğilimi ve Ataleti”. Çıktı açığının yeterin­ce düşük olmaması talebin yeterince düşük ol­mamasından kaynaklanıyor; sapmaya 0,9 puan etki yapmış. Akla şu soru geliyor: Talep koşulla­rının beklediğiniz kadar dezenflasyonist olma­dığını gördüğünüzde neden para politikasında sıkılaştırma yapmadınız? Fiyat ataletinin yani TCMB’nin hedeflerine güvenilmemesinin kı­sacası enflasyon beklentilerinin çok yüksek ol­masının katkısı 1,9 puan; oldukça yüksek. Bu tamamen TCMB’nin koyduğu hedefleri büyük ölçüde ıskalamasının bedeli.

TCMB bu sapma dökümünden ne gibi ders­ler çıkardı bilmiyorum. Bence çıkarılması ge­reken en önemli ders para politikasının yete­rince sıkı olmaması.