Tokenlaştırma ile her şirket halka arz edilebilir mi?

Bu aralar hızlanan halka arzlar yine gün­dem, artısıyla eksisiyle her ortamda ay­rı bir sohbet konusu. Halka arzına izin ve­rilen kurumun niteliği, fiyatlandırması, or­taklar satışının durumu, izahnamesindeki vaatleri diye uzayan bir konu başlığı listesi geliyor önümüze.

Peki neden bu kadar zor bir şirketin halka arzı? Niye bu kadar regülasyonlar var ve ha­la eleştiriler oldukça ağır? Diğer ülkelerde nasıl yapılıyor? Vazgeçtim, diğerleri nasıl yapıyor değil asıl konumuz bu tür sermaye toplama yöntemlerinin geleceği nasıl ola­cak, teknoloji ile nasıl bir dönüşümden ge­çecek?

Mahallenizde yıllardır çalışan başarılı bir restoran düşünün. Sahibi yeni şubeler aç­mak için 20 milyon liraya ihtiyaç duyuyor. Bankadan kredi almak yerine şirketinin bir bölümünü yatırımcılara açmak istiyor. Ama klasik bir halka arz, böyle bir işletme için oldukça büyük ve maliyetli bir süreç.

Peki şirketinin belirli ekonomik hakla­rını 20 bin dijital parçaya bölüp, her birini 1.000 liradan yatırımcılara sunabilseydi? Tokenlaştırmanın vaat ettiği dünya biraz buna benziyor.

Tokenlaştırma; bir şirketin, gayrimenku­lün, enerji santralinin veya başka bir varlı­ğın üzerindeki belirli hakların dijital ens­trümanlarla temsil edilmesi anlamına geli­yor. Teknolojik olarak bir şirketin değerini binlerce hatta milyonlarca dijital parçaya ayırmak anlamına geliyor.

Token = hisse mi?

Bir şirketi tokenlaştırmak, onu halka arz etmek anlamına gelmiyor.

Çünkü mesele token üretmek değil, to­kenın sahibine hangi hakkı verdiği. Şirkete gerçekten ortak mısınız? Kârdan pay alacak mısınız? Oy hakkınız olacak mı? Şirket sa­tılırsa hakkınız ne olacak? Elinizdeki toke­nı istediğiniz zaman başkasına satabilecek misiniz?

Teknoloji bu soruların hiçbirini tek başı­na çözemiyor. Karmaşayı engelleyici ve akı­şı çok kolaylaştırıcı etkileri şüphesiz çok kritik ve önemli.

Bugünkü borsaların arkasında sadece hisse alıp sattığımız ekranlar yok. Bağım­sız denetim, finansal raporlama, yatırımcı­nın bilgilendirilmesi, saklama, takas, piyasa gözetimi ve sermaye piyasası düzenlemele­rinden oluşan büyük bir güven mekanizma­sı bulunuyor.

Tokenlaştırmanın gerçek potansiyeli de bence borsadaki büyük şirketlerin hissele­rini blokzincir’e taşımaktan çok başka bir yerde yatıyor.

Bugün binlerce başarılı küçük ve orta öl­çekli şirket hiçbir zaman halka açılamıyor. Bir yazılım şirketi, küçük bir üretici, otel veya enerji projesi büyümek istediğinde ço­ğunlukla banka kredisine, şirket sahiple­rinin sermayesine veya birkaç büyük yatı­rımcıya ihtiyaç duyuyor.

Tokenlaştırma, doğru hukuki düzenle­melerle birleştiğinde bu şirketlerin serma­yeye erişimini değiştirebilir. Belki gelecek­te 1.000 liranızla yalnızca borsadaki büyük şirketlere değil, büyümeye çalışan başarı­lı bir işletmeye, güneş enerjisi tesisine ve­ya teknoloji girişimine de yatırım yapabile­ceksiniz.

Bu, sermayenin tabana yayılması açısın­dan büyük bir fırsat. Ama aynı zamanda “riskin de tabana yayılması” demek.

Mahallenizdeki restoranı sevmeniz onun iyi bir yatırım olduğu anlamına gelmez. Şir­ketin değerini kim belirleyecek? Finansal bilgilerinin doğruluğunu kim denetleye­cek? Şirket batarsa tokenınıza ne olacak? Satmak istediğinizde alıcı bulabilecek mi­siniz?

İşte tokenlaştırmanın geleceğini blokzin­cir’in ne kadar hızlı olduğu değil, bu sorula­ra vereceğimiz cevaplar belirleyecek.

Belki de gelecekte şirketleri yalnızca “halka açık” ve “halka kapalı” diye ikiye ayırmayacağız. Bir şirketin tamamı yeri­ne belirli ekonomik hakları veya belirli bir projesi yatırımcılara açılabilecek.

O zaman sorduğumuz soru da değişecek:

“Bu şirket halka açık mı?” yerine, “Bu şir­ketin hangi haklarına ortak olabiliyorum?”

Tokenlaştırmanın asıl devrimi şirketleri dijital parçalara bölmek değil; yatırım dün­yasının kapılarını bugüne kadar o kapının dışında kalan milyonlara açmaktır.