Toplumsal sürdürülebilirlik için “Ortak Bellek” gerek

Toplumları geleceğe taşıyan ortak geç­mişleridir. Geçmişini kaybeden top­lumlar kimliklerini, aidiyet duygularını ve ortak bağlarını da kaybeder. Üretilen ekonomik değer, toplumsal sürdürülebi­lirlik için yeterli değildir. Toplumun gele­cek vizyonunu; ortak hafızası, doğal var­lıkları, tarihi ve kültürel mirası belirler. Yaşam alanlarına anlam katan, ortak geç­miş ve ortak hafızadır.

Toprağının tari­hini hissetmeyen bir toplum, geleceğini hangi temeller üzerine kurabilir? Bu so­runun cevabı için yıllar önce çalışmaya başlayan Prof. Dr. Metin Sözen, ömrünü topraklarımızın doğasını, tarihini ve kül­türünü korumaya adadı. Ülkemizin doğal, tarihsel ve kültürel varlıklarını korumak amacıyla 35 yıl önce ÇEKÜL Çevre ve Kültür Değerlerini Koruma ve Tanıtma Vakfı’nın kuruluşuna öncülük etti. Vakıf “doğa ve kültürle varız” yaklaşımıyla, or­tak mirasımızın korunması ve yaşadığı­mız coğrafyanın hafızasının gelecek ku­şaklara aktarılması için çalışıyor.

Geçmi­şin mirasını korumayan bir coğrafyanın, yarınlara aktaracak bir hikâyesi olamaz. Sokaklara, binalara, ağaçlara ve meydan­lara anlam kazandıran hikâyeler, ortak geçmiş ve ortak değerlerdir. Sürdürülebi­lir kentlerin geleceğini ortak bellek belir­ler. Yaşadığı yere aidiyet duygusu, insan­da koruma ve geleceğe aktarma bilincini geliştirir.

ÇEKÜL Vakfı’nın Metin Sözen liderli­ğinde yıllarca süren saha çalışmaları ile oluşturduğu kültürel miras hafızası diji­tal platforma taşınıyor.

Kültürel miras haritası “RotaMiras” ve kolektif hafıza merkezi “OrtakBellek” ile geçmiş ve gelecek arasında bağ kuruluyor. Vakfın 35 yıllık bilgi, belge ve görsel hafı­zasını yeni teknolojilerle daha erişilebilir hale getirdiklerini belirten ÇEKÜL Vakfı Genel Sekreteri Ilgın Sözen “Kültürel mi­rası korumayı, paylaşmayı, görünür kıl­mayı ve gelecek nesillere aktarmayı so­rumluluğumuz olarak görüyoruz. Rota­Miras ve OrtakBellek bu anlayışın dijital dünyadaki yansımaları” diyor.

Yıllardır oluşan değerli arşivin yaşa­yan bir bilgi ekosistemine dönüşmesi sü­recini vakfın Bilgi Belge Merkezi Koor­dinatörü Ayşen Kılıç Özarslantürk şöy­le özetliyor: “Geçmişi yalnızca depolarda saklamak istemedik; onu herkes için eri­şilebilir, aranabilir ve ilham veren yaşa­yan bir bilgi kaynağına dönüştürmeyi he­defledik.”

Geçmişten geleceğe kültür mirasımızın dijital köprüsü

RotaMiras, bilgi ve görselleri etkile­şimli haritalara taşıyarak Anadolu’nun arkeolojik alanlarından sivil mimarlık örneklerine uzanan kültürel mirası, fark­lı temalarla keşfedilebilir hale getiriyor. Kurumlara, ÇEKÜL işbirliğiyle kendi özel rotalarını tasarlama ve paylaşma ola­nağı da sunuyor.

OrtakBellek, ilk aşamada 20 binden fazla fotoğraf, belge ve akademik yayı­nı yapay zeka destekli bir kolektif hafı­za merkezinde buluşturuyor. Belediye­lerden ve yerel yönetimlerden gelen saha verileriyle sürekli güncellenen platform, araştırmacılar, akademisyenler, öğrenci­ler ve kültürel mirasa ilgi duyan herkes için kolay erişilebilir, güçlü bir bilgi kay­nağı ve veri tabanı sunuyor.

Böylesine değerli bir arşivin dijital or­tama taşınması, geleceğimiz için atılan çok önemli bir adım. Hızla büyüyen kent­lerde ortak bağları kopan, ortak hafızla­rı kaybolan yeni kuşaklar için değerli bir hazine. Kuşaktan kuşağa, geçmişten gele­ceğe kurulan dijital bir kültür mirası köp­rüsü.

Ortak belleği herkes için erişilebilir kı­lan yenilikçi bir araç. Geçtiğimiz yıl kay­bettiğimiz değerli Prof. Dr. Metin Sözen ve ekibinin yıllarca büyük emeklerle dik­tiği fidanlar, teknolojinin rüzgarıyla gele­ceğe yeni tohumlar ekiyor. ÇEKÜL Vakfı, sürdürülebilir kalkınma için gerekli olan “kültürel sürdürülebilirliğe” önemli kat­kılar sunmaya devam ediyor. Öğrenmek ve aktarmak hepimizin görevi.