Tüketici artık ekonomiye daha olumlu bakıyor

İçeride enflasyon beklentile­rindeki görece düzelme ve ge­nel ekonomik duruma ilişkin algıda iyileşme, dışarıda ise küre­sel konjonktürdeki yumuşama sin­yalleri ve enerji fiyatlarındaki is­tikrar beklentisinin yarattığı hava, tüketici güvenine pozitif yansıyor. Hanelerin ekonomik güveninde sıcak savaş sonrası nisanda sınır­lı biçimde başlayan, mayısta tem­kinli biçimde devam eden, hazi­randa güçlenen iyileşme, temmuz­da daha belirgin hale geldi.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Merkez Bankası iş bir­liği ile her ayın 1-15’i arasında yü­rütülen Tüketici Eğilim Anke­ti sonuçlarından hesaplanan Tü­ketici Güven Endeksi, temmuzda yüzde 2,2 artışla 89,8’e yükselerek son 38 ayın zirvesine çıktı. Şubat­ta 85,7 olan Endeks, sıcak savaşın damgasını vurduğu mart ayı ölçü­münde ise yüzde 0,8 düşüşle 85’e inmiş, ateşkes ayı nisanda 85,5’e, mayısta yüzde 0,3 artışla 85,8’e, ha­ziranda da yüzde 2,5 artışla 87,9’a yükselmişti.

Hane halklarının eko­nomide genel gidişat ve kendi mali durumlarına ilişkin beklenti ve de­ğerlendirmeleri, geleceğe yönelik beklentileri ile harcama ve tasar­ruf eğilimlerini yansıtan ve eko­nomiye ilişkin öncü bir gösterge olan Tüketici Güven Endeksi’nin 100’ün üzerinde olması tüketici­lerde ekonomiye ilişkin “iyimser”; altında olması “kötümser” duru­mu gösteriyor. Endeks, 100 puan­lık nötr seviyenin altında kalmaya devam etse de son dört ayda önem­li oranda yükseldi.

Analistler, enf­lasyonun yavaşlama trendinin ve genel ekonomik görünüme ilişkin algıdaki düzelmenin bu iyimserli­ği desteklediğini belirtiyor. Veriler, hane halkının mevcut ekonomik şartları daha olumlu değerlendir­diğini ve gelecek dönem beklenti­lerinin güçlendiğini işaret ediyor. Önümüzdeki dönemde enflasyon dinamikleri, para politikası adım­ları ve istihdam piyasasındaki ge­lişmeler, tüketici güvenindeki sey­rin sürdürülebilirliği açısından kritik önem taşıyacak.

Mevcut durum daha iyi

TÜİK veri setine göre hanenin içinde bulundu­ğu mali durum endek­si temmuzda önce­ki aya göre yüzde 2,3 artarak 80,9’a yük­seldi. Geçen on iki aya kıyasla mevcut dönemde hanenin maddi durumuna iliş­kin alt endeks yüzde 3 artışla 74,5’e çıktı.

Geçen on iki ay­lık döneme göre mevcut dönemde genel ekonomik duruma ilişkin de­ğerlendirmeyi yansıtan alt endeks ise yüzde 8,8’le en yüksek artışı kaydederek 61,9 oldu. Mevcut dö­nemin tasarruf etmek için uygun­luğuna ilişkin endeks yüzde 3,8 ar­tışla 70,2’ye yükselirken, yine mev­cut dönemin dayanıklı tüketim malı satın almak için uygunluğuna ilişkin endeks de yüzde 4,9 artışla 61,6’ya çıktı.

Bu alt endekslerdeki artışlar tüketim talebindeki baskı­lanmanın gevşediğini gösteriyor. Gelecek üç aylık dönemde tüketi­min finansmanı amacıyla tüketi­ci kredisi, kart harcaması vb. borç kullanma ihtimaline ilişkin endek­sin yüzde 2,2 artışla 67’ye yüksel­mesi de tüketim eğiliminde kısmi canlanmayı gösteriyor.

Ev, araba beklentisinde düşüş sürüyor

Güven endeksinin bileşenleri içinde en düşük değerleri alan ev ve araba satın alma beklentilerine ilişkin alt endekslerde düşüş sürüyor. Gelecek on iki ayda ev satın alma veya inşa ettirme beklentisine ilişkin alt endeksin mayısta yüzde 5,1’lik sert düşüşle 16,5’e, haziranda da yüzde 2,8 düşerek 16,1’e gerileyen değeri temmuzda yüzde 4,4 düşüşle 15,3’e indi. Gelecek on iki ayda konut tamirine para harcama beklentisine ilişkin alt endeks ise 41,2’le değişmedi.

Gelecek on iki ayda otomobil alma beklentisine ilişkin alt endeks ise haziranda yüzde 0,3’lük düşüşün ardından temmuzda da yüzde 0,6 düşerek 26,7 oldu. Baz değerin 100 olduğu dikkate alındığında ev ve otomobil beklentisine ilişkin alt endekslerin, hala diplerde olduğu görülüyor.

Önemli refah göstergeleri olan ev ve araba alma beklentilerinin yükselebilmesi, ekonomik koşullar ve hane halkı gelirlerinde daha ileri düzeyde kalıcı iyileşme ve geleceğe bakışta pozitif tonun daha güçlenme-sine bağlı bulunuyor.

Enflasyonda düşüşe inanç güçleniyor

Mevsimsel etkilerden arındırılmış verilere göre geçen 12 aylık dönemde tüketici fiyatlarının (TÜFE) değişimine ilişkin algıyı yansıtan alt endeks yüzde 8,7 artışla yüzde 31,7; geçen 12 aya kıyasla gelecek 12 ayda tüketici fiyatlarının değişimine ilişkin beklentiyi yansıtan alt endeks de yüzde 8’lik bir artışla 57,2’ye yükseldi. Bu endekslerin düşmesi enflasyonda artış; yükselmesi ise düşüş beklentisine karşılık geliyor.

Buna göre söz konusu artışlar enflasyonda düşüş algısının önemli oranda güçlendiğini ve gelecek dönem beklentisinin de buna paralel güçlü biçimde kırıldığını gösteriyor. Gelecek dönem beklentilerindeki kırılmada, gerçekleşen enflasyon verilerindeki iyileşme ile para politikasına güven artışı ve küresel destek faktörlerinin başarılı bir şekilde örtüşmesinin payı bulunuyor. Ancak bu iyileşmenin kalıcı olması, izleyen aylardaki enflasyon verilerine ve Merkez Bankası’nın atacağı adımlara bağlı olacak.

Uzun vadeli beklentilerde iyileşme artıyor

Gelecek on iki ayda hanenin maddi durum beklentisine ilişkin alt endeks mayısta yüzde 0,5’le sınırlı ve haziranda yüzde 1,9’la daha yüksek artışın ardından, temmuzda da yüzde 2’lik bir artış kaydederek 91,4’e çıktı. Gelecek on iki aylık dönemde genel ekonomik durum beklentisine ilişkin endeks ise temmuzda yüzde 5,2’lik güçlü bir artışla 88,3 oldu.

Artması işsizliğin azalacağı-düşmesi artacağı beklentisini yansıtan “gelecek on iki ayda işsiz sayısı”na ilişkin alt endeksin değeri temmuzda yüzde 2,7 artışla 81,6’ya çıktı. Bu endeks mayıstaki yüzde 0,2’lik düşüşün ardından haziranda da yüzde 0,5 düşerek 79,5’e inmişti.

Buna göre uzun dönemde işsizlikte artış beklentisi de temmuzda kırılmaya başladı. Geçen on iki aylık döneme göre gelecek on iki aylık dönemde dayanıklı tüketim mallarına harcama düşüncesini gösteren endeks yüzde 0,8 düşüşle 105,1 ve gelecek on iki aylık dönemde tasarruf etme ihtimaline ilişkin endeks ise yüzde 0,1’lik sınırlı düşüşle 44,8 değerini aldı.