Tüketici güveninde temkinli toparlanma

ABD ve İsrail ile İran ara­sındaki sıcak savaşta nisan başından bu yana kırılgan bir ateşkes süreci ya­şanırken, Türkiye’de hanelerin ekonomik güveninde sınırlı da olsa nisanda başlayan toparlan­ma mayısta da temkinli biçim­de devam etti.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Merkez Bankası iş birliği ile her ayın 1-15’i arasın­da yürütülen Tüketici Eğilim Anketi sonuçlarından hesap­lanan Tüketici Güven Endek­si, nisandaki yüzde 0,5’lik ar­tıştan sonra mayısta da yüzde 0,3 artışla 85,8’e kadar yüksel­di. Şubatta 85,7 ile son 11 ayın en yüksek düzeyine çıkmış olan Endeks, sıcak savaşın dam­gasını vurduğu mart ayı ölçü­münde ise yüzde 0,8 düşüşle 85’e inmiş, ateşkes ayı nisanda ise 85,5’e yükselmişti. Tüketici güven endeksi, mayısta geldi­ği düzey ile güvende kısmi to­parlanmaya işaret etmekle bir­likte, 100’lük nötr seviyenin ol­dukça altında kalmaya devam ediyor. Mayıs verileri, tüketi­cilerin genel olarak ekonomiye ve kendi mali durumlarına yö­nelik temkinli ve orta düzeyde iyimser bir tutum içinde oldu­ğunu ortaya koyuyor.

Hane halklarının ekonomi­de genel gidişat ve kendi mali durumlarına ilişkin beklenti ve değerlendirmeleri, gelece­ğe yönelik beklentileri ile har­cama ve tasarruf eğilimlerini yansıtan, ekonomiye ilişkin öncü bir gösterge niteliğin­deki Tüketici Güven Endek­si’nin 100’ün üzerinde olması tüketicilerde ekonomiye iliş­kin “iyimser”; altında olması “kötümser” durumu gösteri­yor. Yükselmesi güven artışı, düşmesi güven kaybını ifade eden güven endeksinin, son 20 yılda aylar itibarıyla hep 100’ün altında değer aldığı dikkati çekiyor.

Ev umudu zayıfladı, araba ihtimali arttı

Güven endeksinin bileşenleri içinde en düşük değerleri alan ev satın alma beklentisine ilişkin alt endeks nisandaki sert yükselişin ardından mayısta düşerken, araba alma beklentisine ilişkin endekste yükseliş devam etti.

Gelecek on iki ayda ev satın alma veya inşa ettirme beklentisine ilişkin alt endeks mayısta yüzde 5,1’lik sert düşüşle 16,5’e geriledi. Söz konusu endeks şubattaki 15,3 düzeyinden martta 15,8’e çıktıktan sonra, nisanda da yüzde 10,1 artarak yüzde 17,4’e kadar yükselmişti. Gelecek on iki ayda konut tamirine para harcama beklentisini gösteren alt endeks ise mayısta yüzde 1,6’lık artışla 39,2 oldu. Gelecek on iki ayda otomobil alma beklentisine ilişkin alt endeks ise mayısta da yüzde 1,5’le artışını sürdürerek 26,9 oldu. Söz konusu endeks mart ölçümünde 23,6’dan 23,5’e gerilemiş, ancak nisanda yüzde 12,8’le belirgin bir artış kaydederek 26,5 değerini almıştı. Baz değerin 100 olduğu dikkate alındığında ev ve otomobil beklentisine ilişkin alt endekslerin, hala diplerde olduğu görülüyor.

Uzun vadeli beklentilerde sınırlı iyileşme

Gelecek on iki ayda maddi durum beklentisine ilişkin alt endeks yüzde 0,5’lik sınırlı bir artışla 87,9’a çıktı. Gelecek on iki aylık dönemde genel ekonomik durum beklentisine ilişkin endeks yüzde 3,9’luk güçlü bir artışla 81,4 oldu. Artması işsizliğin azalacağı-düşmesi artacağı beklentisini yansıtan “gelecek on iki ayda işsiz sayısı”na ilişkin alt endeks değeri önceki aya göre yüzde 0,2 düşerek 79,9’a indi. Buna göre uzun dönemde işsizlikte sınırlı da olsa azalış beklentisi oluştu. Geçen on iki aylık döneme göre gelecek on iki aylık dönemde dayanıklı tüketim mallarına harcama düşüncesini gösteren endeks fazla değişmeyerek 104,5 olurken, gelecek on iki aylık dönemde tasarruf etme ihtimaline ilişkin endeks de yüzde 0,8 artışla 41,9 oldu.

Enflasyonist beklentide gerileme

Mevsimsel etkilerden arındırılmış verilere göre “Geçen 12 aya kıyasla gelecek 12 ayda tüketici fiyatlarının (TÜFE) değişimine ilişkin beklenti”yi yansıtan alt endeks mayısta yüzde 9,1’lik bir artışla 52,7’ye yükseldi. Bu endeksin düşmesi enflasyonda artış; yükselmesi ise düşüş beklentisine karşılık geliyor. Yeni ekonomik yılın başladığı ve enflasyonla mücadele ocak ayında yüzde 7 artışla 54 değerini alan bu endeks, jeopolitik gerilin arttığı şubatta yüzde 3,2, sıcak savaşın yaşandığı martta yüzde 4,5 ve nisanda yüzde 3,1 düşüşle 48,3’le tarihi dip noktaya inmiş, başka deyişle enflasyonda yükseliş beklentileri belirgin biçimde artmıştı. Mayıstaki pozitif gelişmede ise uzayan ateşkes süreci ve bunun kalıcı olacağı algısının güçlenmesi etkili oldu.

Mevcut durum ve kısa vade algısı olumsuz

Tüketici Güven Endeksini oluşturan alt endekslerin çoğu 100 baz değerin altında kalmaya devam ediyor. Tüketicilerin kendi mevcut maddi durumlarına ilişkin değerlendirmeleri, harcama eğilimleri ve kısa vadeli beklentileri daha olumsuz bir tablo sunarken, gelecek beklentileri görece daha iyimser, ancak karışık sinyaller veriyor. Buna karşın, tasarruf etme eğilimindeki hafif yükseliş ve borç kullanma isteğindeki düşüş, hane halklarının hala ihtiyatlı davrandığını gösteriyor. Mayısın en dikkat çeken olumlu gelişmesi ise önceki üç ayda sürekli yükselen enflasyon beklentisinde.

TÜİK veri setine göre hanenin içinde bulunduğu mali durum endeksi mayısta önceki aya göre yüzde 2,8 düşerek 78,2’ye indi. “Geçen on iki aya kıyasla mevcut dönemde hanenin maddi durumu”na ilişkin alt endeks yüzde 3,6 düşüşle 69,2’ye geriledi. Geçen on iki aylık döneme göre mevcut dönemde genel ekonomik duruma ilişkin değerlendirmeyi yansıtan alt endeks 55,6 ile aynı kaldı.

Mevcut dönemin dayanıklı tüketim malı satın almak için uygunluğuna ilişkin endeks de yüzde 3,5 düşüşle 64,5’e kadar indi. “Geçen üç aylık döneme göre gelecek üç aylık dönemde yarı-dayanıklı tüketim mallarına harcama ihtimali” endeksi de yüzde 0,7 düşüşle 113,8 değerini aldı. Bu ise tüketim talebinin baskılandığını gösteriyor. Gelecek üç aylık dönemde tüketimin finansmanı amacıyla borç (tüketici kredisi, kart harcaması vb.) kullanma ihtimaline ilişkin endeks de yüzde 2,5 düşüşle 64,2’ye geriledi.