Türk Lirası in, döviz out

Dr. Hakan ÇINAR
Dr. Hakan ÇINAR SIRADIŞI hakan.cinar@mentorgumruk.com.tr

Bu sıralar en çok konuşulan konuların başında geliyor, dövizin yerine Türk Lirası’nın tercih edilmesi meselesi. Ben bugün dört başlık altında toplayacağım konuyu. Her biri birbirinden bağımsız gibi görünse de, nasıl bir ortak paydada buluştuklarına hep birlikte tanık olalım istiyorum. Konu başlıkları şöyle: 

1- Kur korumalı mevduat,

2- İhracat gelirinin Türk Lirası’na çevrilmesinde oranın yüzde 25’den 40’a çıkması kararı,

3- Yurt dışı lojistik desteği ve dövizden TL’ye dönülmesiyle düşen teşvik rakamı,

4- Dövizle işlem yasağı.

Kur korumalı mevduat, yaşamımıza 21 Aralık 2021’de girdi, mevcut duruma göre de 31 Aralık 2022’de çıkacak. Bu hesap açılışı sırasında sunulan faiz oranı ile getiri sağlamakta, vade boyunca olası kur hareketlerine karşı birikimlerimizi korumakta. Yani kitabı tanımı bu. Vade sonundaki faiz oranı getirisi, döviz kurundaki artış oranından düşük ise hesabınıza döviz kurundaki artış yansıtılıyor. Üstelik bu aradaki fark da Hazine tarafından karşılanıyor. Yani sırf dövizi olanlar birikimlerini TL’ye dönsünler diye, devletin hazinesi mevduat sahiplerini fonlarken milyarlarca TL’yi finanse etmek zorunda kalıyor. Merkez Bankası her gün saat 11.00'de dolar döviz alış kuru yayınlıyor. Amaç mevduat sahiplerinin mağdur olmadan, güven içerisinde TL’de birikimlerini tutabilmesi. Ama aslında TL’ye güvenilmediği ve güvenilmeyeceği için de devlet Hazine marifeti ile destek sağlıyor. Hazine para basıyor, enflasyon ise istikrarlı yükselişini sürdürüyor. Üstelik bu mevduat ürününe stopaj, yani vergi uygulanmıyor. Faiz gelirindeki vergi gelirinin olmayışı da hazinenin bir kaybı. TL in, döviz out.

İkinci maddemize gelince; mevzuat diyor ki, eğer ihracatçı iseniz ülkeye doğal olarak satış hasılatınızı getiriyorsunuz. Düne kadar olmayan bir uygulama ile evvela %25’ini, sonra o da yetmedi %40’ını TL’ye çevirme zorunluluğu getirildi. Sosyal medyada bunu değerlendirecek bir anket gerçekleştirdim. Ankete katılanların %13’ü uygulamayı doğru bulurken, %83’ü olumsuz olarak değerlendirdi. Basit bir bakış açısı ile ihracatçının gönül rahatlığı ile ihracat bedelini TL’ye çevirebilmesi için kestiği faturadaki hasılatın %40’ının kar olması lazım. Oysaki böyle bir yüzde ne yazık ki yok ve iyimser tabloda dahi bu oran %23’lerde tespit ediliyor. Bu uygulamada ihracatçılar büyük oranda yeniden döviz satın almak zorunda kaldığı gibi, kur farkından da zarar eder hale geldiler. Yapacak bir şey yok. TL in, döviz out.

Üçüncü konu, henüz çok sıcak. 20 Nisan tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan bir kararda ihracatın etkin ve kapsamlı akışını sağlamak ve ihracatçıların tedarik zincirlerine daha hızlı ve rekabetçi fiyatla nüfuz etmesini sağlamak amaçlı lojistik destekten söz ediliyordu. Buraya kadar güzel de, daha önce zaten yayınlanmış olan yurt dışında kurulacak lojistik ağlara verilecek desteğin yerine değiştirilerek yeniden yayınlanan aynı amaçlı destek para birimi de dövizden TL’ye dönmüş oldu. Yani yatırım yurtdışında ama destek döviz cinsinden değil TL cinsinden. Tabi hal böyle olunca 5 milyon dolarlık destek yerine 60 milyon TL’lik desteğe dönüşünce rakam da %17 civarı geriye gelmiş oldu. Yurt Dışı Lojistik Dağıtım Ağlarının Desteklenmesi de artık Türk Lirası ile yapılacak. Yani artık burada da TL in, döviz out.

Ve gelelim son ve en çok kafaları karıştıran konuya. 19 Nisan 2022 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan tebliğ ile dövizle işlem ve sözleşme yapma yasağı gündemimize girdi. İlk olarak menkul satış sözleşmelerinde Türk Lirası ile ödeme zorunluluğu getirildi. Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında yapacakları; taşıt satış sözleşmeleri dışında kalan menkul satış sözleşmelerinde sözleşme bedelini ve diğer ödeme yükümlülüklerini döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırmaları mümkün olsa dahi, ödeme yükümlülüklerinin TL cinsinden yerine getirilmesi zorunlu olmuş oldu. Yani ticari ürünler dahil her türlü satışta artık ödemeler Türk Lirası cinsinden gerçekleştirilebilecek. Kura ilişkin bir açıklama gelmediği için, konu ortada, yani tarafların bir şekilde uzlaşmasına dayalı. Menkul kelimesi herhalde son iki günde Google üzerinde en çok aranılan kelime olmuştur. Kabaca taşınabilir her tür eşya diye nitelendirmek mümkün. Yani hizmet sektöründeki sözleşmeler de bu gruba dahil değil. Ve radikal bir şekilde söylenen şu ki; TL in, döviz out.

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca, Türk parasının kıymetini koruma amacıyla oluşturulan kambiyo mevzuatının temel amacına uygun olacak şekilde, serbest piyasa koşulları çerçevesinde Türk Lirası’nın kullanımını önceliklendirmeye ve dolarizasyonla mücadeleye yönelik çalışmalara kararlılıkla devam edilmektedir açıklaması geldi. Türk parasının kıymetini korumaya da, paramızı kuvvetlendirmeye de hepimiz varız ve buna kimsenin de zaten bir itirazı olmaz. Ancak unutmamalı ki Türk Lirası’nı kuvvetlendirelim derken, başka kaslarımızı zayıflatıyoruz. Ve bunun yol açtığı hususları çok da iyi analiz etmiyoruz.

Özetle önümüzdeki dönemde ve uzunca bir süre TL in, döviz out.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar
Enerjide kriz var 03 Haziran 2022
Ey halkım, arz ederim 20 Mayıs 2022