Türkiye ve dünyada 2025 yılının muhasebesi

Küresel kırılmalar, ekonomik sıkışmalar ve siyasetin sert­leştiği bir yıl…

2025 yılı, dünya genelinde hem ekonomi hem de siyaset açısın­dan belirsizliklerin kalıcılaştığı, geçici şokların ise yapısal sorun­lara dönüştüğü bir eşik yılı ola­rak kayda geçmektedir. Pandemi sonrası toparlanma beklentileri­nin yerini “kontrollü yavaşlama”, “yüksek enflasyonla uzun süre yaşama” ve “jeopolitik risklerin normalleşmesi” gibi kavramlar almıştır. Küresel ekonomi artık krizden çıkışı değil, krizle birlik­te yaşamayı tartışmaktadır.

Küresel ekonomide ana hatlar: Enflasyon, faiz ve borç kıskacı

2025’in küresel ekonomi gün­deminin merkezinde üç temel başlık bulunmaktadır: yüksek borçluluk, faizlerin kalıcı yük­sek seyri ve parçalanan küresel ticaret düzeni. ABD, Avrupa ve gelişmekte olan ülkeler farklı di­namiklerle de olsa aynı soruya cevap aramaktadır: Büyüme mi, fiyat istikrarı mı?

ABD tarafında Federal Reser­ve, 2024 sonunda başlattığı sınır­lı faiz indirimlerine rağmen 2025 boyunca temkinli du­ruşunu sürdürmüştür. Enf­lasyonun %2 hedefinin üze­rinde kalıcılaşması, Fed’in agresif gevşeme alanını da­raltmıştır. Bu durum, küresel dolar likiditesini sınırlı tuta­rak özellikle gelişmekte olan ülkelerde finansman mali­yetlerini yukarıda tutmuştur.

Avrupa’da ise Avrupa Mer­kez Bankası, resesyon riski ile enflasyon baskısı arasında sıkış­mış durumdadır. Almanya başta olmak üzere sanayi üretimi za­yıf seyrederken, enerji maliyet­leri ve ücret artışları enflasyonu yapışkan hale getirmiştir. Sonuç olarak Avrupa ekonomisi 2025’te düşük büyüme–yüksek risk den­gesinde ilerlemiştir.

Çin ve küresel talep sorunu

2025’in en kritik küresel baş­lıklarından biri de Çin ekono­misindeki yapısal yavaşlamadır. Çin, gayrimenkul sektöründeki kriz, iç talep zayıflığı ve demog­rafik sorunlar nedeniyle eski bü­yüme ivmesini yakalayamamak­tadır. Çin’in ithalat talebindeki zayıflama, emtia ihracatçısı ülke­lerden Avrupa sanayisine kadar geniş bir alanı etkilemiştir. Küre­sel ticaret hacminin büyüme hızı belirgin biçimde düşmüştür.

Jeopolitik gerilimler: Savaşın ekonomik bedeli

2025 yılı, jeopolitiğin ekono­miyi belirlediği bir dönem ol­muştur. Rusya–Ukrayna savaşı düşük yoğunlukla da olsa sürer­ken, enerji ve gıda piyasalarında kalıcı belirsizlik yaratmıştır. Or­ta Doğu’da Gazze merkezli çatış­malar, İsrail ve İran arasındaki gerilimi tırmandırmış; petrol fi­yatlarında dönemsel sıçramalara neden olmuştur.

Bu tablo, küresel ekonomide “jeopolitik risk primi”nin artık istisna değil, kalıcı bir değişken olduğunu göstermektedir.

ABD siyaseti ve küresel etkiler

2025, ABD iç siyasetinde de küresel ekonomi açısın­dan kritik bir yıl olmuştur. Donald Trump’ın ticaret po­litikalarına yönelik sert söy­lemleri ve gümrük tarifele­rini yeniden gündeme taşı­ması, küresel piyasalarda korumacılık endişelerini artır­mıştır. ABD–Çin ticaret gerili­minin yeniden yükselme ihtima­li, çok uluslu şirketlerin tedarik zinciri planlarını yeniden şekil­lendirmesine neden olmuştur.

Türkiye ekonomisi: Enflasyonla mücadele ve güven arayışı

2025 yılı Türkiye ekonomi­si açısından, istikrar arayışının ağır bedellerle sürdüğü bir dö­nem olmuştur. Türkiye Cumhu­riyet Merkez Bankası, sıkı para politikasını koruyarak enflas­yonla mücadelede kararlılık me­sajı vermiştir. Ancak yüksek faiz ortamı, reel sektör üzerinde cid­di bir finansman baskısı yarat­mıştır.

Enflasyon 2025 boyunca dü­şüş eğilimi gösterse de, gıda, ko­nut ve hizmet fiyatlarındaki ka­tılık, hanehalkı üzerindeki yükü azaltmamıştır. Gelir dağılımın­daki bozulma, ekonomik bir so­run olmaktan çıkıp sosyal bir mesele haline gelmiştir.

Maliye politikası ve bütçe gerçeği

2025’te kamu maliyesi tarafın­da da denge arayışı öne çıkmıştır. Artan faiz giderleri, sosyal har­camalar ve deprem sonrası yeni­den yapılanma ihtiyaçları bütçe üzerinde baskı yaratmıştır. Vergi gelirlerinde dolaylı vergilerin pa­yının yüksek kalması, adalet tar­tışmalarını yeniden gündeme ta­şımıştır.

Türkiye siyaseti: Ekonomi merkezli bir gündem

Siyasi alanda 2025 yılı, eko­nominin belirleyici olduğu bir dönem olarak öne çıkmıştır. Türkiye’ de yönetim, ekono­mik istikrar ve yatırımcı güveni vurgusunu ön plana çıkarırken; muhalefet hayat pahalılığı, ge­lir adaletsizliği ve genç işsizliği üzerinden eleştirilerini yoğun­laştırmıştır. Ekonomi, tüm siya­si tartışmaların ortak zemini ha­line gelmiştir.

2025’in genel muhasebesi

Sonuç olarak 2025 yılı; ne tam bir kriz yılı ne de bir toparlan­ma dönemi olarak tanımlanabi­lir. Daha çok, belirsizliklerin ka­lıcılaştığı, risklerin fiyatlandığı ve ekonomik kararların siyasi ge­lişmelere her zamankinden daha bağımlı hale geldiği bir yıl olmuş­tur. Küresel sistemin kırılganlı­ğı, ulusal ekonomilerin manevra alanını daraltmış; siyaset, ekono­mik gerçeklerle daha doğrudan yüzleşmek zorunda kalmıştır.

2025’in bıraktığı en net mesaj şudur: Ekonomi artık sadece ra­kamlarla değil, jeopolitik, top­lumsal ve siyasal dinamiklerle birlikte okunmak zorundadır.

Bu bütüncül bakış açısı gelişti­rilemediği sürece, hem küresel hem ulusal ölçekte kalıcı istik­rarın sağlanması zor görünmek­tedir.

Son Sözler: “Sevgi ötekini öte­ki olarak kabul etmektir” Lacan

“Hayat biriktirdiklerinle değil, vazgectiklerinle hafifler”

Anonim