Türkiye’deki ilk şirket birleşmesi, ABD’den önce yapıldı

KERİM ÜLKER
KERİM ÜLKER Perde Arkası kerim.ulker@dunya.com

Bölgesel ve küresel ekonomik kriz dönemlerinde ilk akla gelen satın alma ve birleşme işlemleri oluyor. Örneğin geçen yıl 3.4 trilyon dolarlık birleşme ve satın alma gerçekleşti. Her ne kadar 2019’a göre yüzde 8’lik azalma görünse de pandemi sürecinin 2021’de etkisini daha güçlü göstereceği ve rakamın artacağı ifade ediliyor. Türkiye’de durum, dünyadan biraz daha farklı aslında. 2019’da sadece 2.7 milyar dolarlık işlem gerçekleşmişken bu rakam 2020’de 6.9 milyar dolara çıkmış. Tabii, 2012 yılındaki 23 milyar dolarla karşılaştırırsak açıklanan rakamın düşük olduğunu görüyoruz.

Dünyada şirket birleşmelerinin tarihi konusunda detaylı bilgiler 19’uncu yüzyıl ile sınırlı. Birinci dönem adı verilen 1897 ile 1904 dönemi, 1893 yılında dünyayı sarsan küresel krizin bir tepkisiydi doğal olarak. Özellikle petrol, demir-çelik, madencilik ile başlayan bu süreç, dünyanın ilk milyar dolarlık şirketi olan US. Steel Company’nin de doğmasına neden oldu. JP Morgan’ın yönettiği 1901 yılındaki birleşmede de Canrnegie Steel Company, Federal Steel Company ve National Steel Company bir araya geldi ve 1.4 milyar dolarlık U.S. Steel Company ortaya çıktı. 1993 yılından bu yana da 5’inci yani son dalgayı yaşıyoruz. Geçmiştekinin aksine bu dönemde ağır sanayi firmaları değil, teknoloji şirketleri arasındaki işlemler göze batıyor.

Bilinen ilk önemli birleşme 1708’de oldu

Dünya ekonomisine yön veren ABD’de ise şirket birleşmelerinin tarihi işte bu birinci dalgaya yani 1880’li yılların sonuna dayanıyor. Bizde ise tarih daha da eskiye gidiyor. Osmanlı Dönemi’nde başlayan ciddi anlamda şirket birleşmelerinin ilki 1874 yılında gerçekleşti. Yani ABD’den neredeyse 20 yıl önce ülkemizde bilinen ilk birleşme, 1874 yılında Avusturya sermayeli Avusturya Osmanlı Bankası ile Fransız-İngiliz sermayeli Banka-i Osman-i Şahane’nin birleşmesi olarak biliniyor. Taraflardan Banka-i Osman-i Şahane ise 1856 yılında kurulan İngiliz sermayeli Bank-ı Osmani (Ottoman Bank) ile 1862 istikrazını üstlenen Fransız mali grubu Banque de Paris et des Pays-Bas ortaklığıyla kurulmuştu. Cumhuriyet döneminde duran birleşme ortağı 2’nci Dünya Savaşı sonrasında tekrar ortaya çıkmış ve 1959’da Tumsu Bank isimli banka, Türkiye Eski Muharipler Bankası ile birleşerek Türkiye Birleşik Tasarruf ve Kredi Bankası adını almıştı. Dünyadaki birleşmelerin tarihi biraz sömürgecilikle ilgili aslında.

1708’de Doğu Hindistan Şirketi, Hindistan ticareti üzerindeki tekelini yeniden kurmak için eski bir rakiple birleşti. 1784’te, İtalyan Monte dei Paschi ve Monte Pio bankaları Monti Reuniti olarak birleştirildi. 1821’de Hudson’s Bay Company, rakip North West Company ile birleşmesi döneminde en fazla konuşulan işlemler oldu.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar