Üretimde canlanma eğilimi dış ticaret açığını büyüttü
Ekonominin üretim ayağında ileriye yönelik canlanma işareti olarak yatırım malı ve hammadde dış alımındaki ivmenin ithalatı büyütmesi ile ekim ayında Türkiye 7,6 milyar dolarlık dış ticaret açığı verdi, yıllık bazda açık 91 milyar doları aşarak son 18 ayın en yüksek düzeyine ulaştı.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) dış ticaret verilerine göre ekimde ihracat geçen yılın aynı ayına göre yüzde 2 artışla 23 milyar 941,2 milyon dolar olurken, ithalat yüzde 7,2 artarak 31 milyar 521,1milyon dolara ulaştı. Bunun sonucunda 7 milyar 579,9 milyon dolarla geçen yılın aynı ayına göre yüzde 27,6 oranında 1 milyar 641,4 milyon dolar daha fazla açık verildi. Geçen yılın ekim ayında yüzde 79,8 olan ihracatın ithalatı karşılama oranı bu yıl aynı ayda yüzde 76’da kaldı.
Ocak-ekim dönemi itibarıyla da ithalat, ihracata göre daha hızlı arttı. Geçen yılın aynı dönemine göre ihracatın yüzde 3,9 artarak 224,5 milyar dolar olduğu bu dönemde ithalat yüzde 6,1 artışla 299,2 milyar dolara ulaştı. Böylece on aylık dış ticaret açığı yüzde 5,1 büyüyerek 74,6 milyar dolar oldu. On aylık dönemlere göre ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 76,6’dan yüzde 75’e geriledi.
Yıllıklandırılmış verilere göre de ekim sonu itibarıyla son bir yıldaki ihracat önceki bir yıllık döneme göre yüzde 3,1 artışla 270,1 milyar, ithalat yüzde 6,2 artışla 361,1 milyar ve dış ticaret açığı yüzde 16,7 büyüyerek 91 milyar dolar oldu; ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 77,1’den yüzde 74,8’e geriledi. Yıllık açıkta, ay sonları itibarıyla yıllık bazda Nisan 2024’teki 93 milyar dolardan sonraki en yüksek düzeyini görüldü.
Üretim ve yatırımda artış eğilimi
Ekim ayındaki hızlı ithalat artışında, başta sanayide olmak üzere üretim ve yatırımda gaza basma eğilimi etkili oldu. Tüketim malı ithalatı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 4,3 düşerek 4 milyar 885,5 milyon dolara gerilerken, yatırım malı ithalatı yüzde 20,2 artarak 5 milyar 45,5 milyon ve toplamda en büyük paya sahip olan hammadde/ara malı dış alımı da yüzde 7,3 artışla 21 milyar 532,5 milyon dolara ulaştı.
Bu tablo, ekonomide üretim tarafında canlanma, bu eğilim devam ederse, yatırımlarda artış ve kapasite yoğunluklu bir üretim döneminin işaretini verdi. Veriler, tüketim tarafında ise fren eğilimini, tüketici talebinin zayıfladığı ya da ithal tüketim mallarına talebin düştüğünü gösteriyor.
Aylık eğilimin aksine, ilk on ay itibarıyla kümülatif bazda ise tüketim malı ithalatındaki artış diğer gruplara göre hala yüksek. Bu dönemde tüketim ithalatı yüzde 10,5 artışla 48,5 milyar dolar olurken, 43,8 milyar dolar olarak gerçekleşen yatırım malı ithalatındaki artış yüzde 4,5 ve 206,1 milyar dolar olan hammadde/ara malı ithalatındaki yüzde 5,3’de kaldı.
Ekim sonu itibarıyla son bir yılda da tüketim malı ithalatı önceki bir yıllık döneme göre yüzde 12,2 artışla 59,1 milyar dolar olurken, hammadde/ ara malı ithalatı yüzde 5,7 artışla 248,6 milyar, yatırım malı ithalatı ise sadece yüzde 1,6 artışla 52,2 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti.
İhracatta yüksek teknoloji payı düştü
Ekim ayları itibarıyla imalat sanayi ürünlerinin toplam ihracattaki payı yüzde 93,3’ten yüzde 94,4’e çıkarken, yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ihracatındaki payı ise yüzde 3,7’den yüzde 3,4’e geriledi. Ocak-ekim dönemi itibarıyla toplam ihracattaki payı yüzde 94,2’den yüzde 94,5’e çıkan imalat sanayii ihracatı içinde yüksek teknoloji ürünleri bu yıl yüzde 3,6 ile geçen yılki yüzde 3,4’e göre daha yüksek pay aldı. İthalatta ise imalat sanayi ürünlerinin payı ekim ayları itibarıyla yüzde 9,7’den yüzde 12,7’ye yükseldi. Söz konusu pay ekimdeki ivmenin etkisiyle, ocak-ekim dönemleri itibarıyla da yüzde 11’den yüzde 11,5’e çıktı.
