Vatandaşın birikimleri altın ve yatırım fonuna akıyor

Gerçek kişilere ait finansal varlıkların toplam hacmi mart sonu itibarıyla yıllık yüzde 37,3 artışla 25,9 trilyon liraya ulaştı. Varlıklar içinde hala en büyük bölümü oluşturan TL mevduatta yıllık artış yüzde 19’da kalırken, altında yüzde 132,9, yatırım fonlarında yüzde 68,9 artış yaşandı.

Hane halklarının fi­nansal araçlara yap­tıkları yatırımlar­da TL mevduat hala en bü­yük paya sahip olmaya devam ederken, tercih giderek altın ve yatırım fonlarına kayıyor.

Merkez Bankası ile Banka­cılık Düzenleme ve Denetle­me Kurumu (BDDK), Merke­zi Kayıt Kuruluşu (MKK) ve Emeklilik Gözetim Merkezi gibi ekonomi ile ilgili kurum­ların verileri gerçek kişilerin geleneksel finansal yatırım aracı olan TL mevduattaki ar­tışın hız kestiği, buna karşı­lık kıymetli maden depo he­sapları ile emeklilik ve men­kul kıymet yatırım fonlarında rekor sayılacak ar­tışlar yaşandığını gösteriyor.

Merkez Banka­sı’nın en son yayım­ladığı yılın ilk çey­reğine ait Finan­sal İstikrar Raporu’nda yer alan bir hesaba göre hane halkı finansal varlıklarının toplam hacmi geçen yılın aynı çeyreğine kıyasla yüze 37,3 artış kaydederek 25 trilyon 898 milyar liraya ulaştı. Bu hacim, Türkiye İstatistik Ku­rumu’nun (TÜİK) hafta ba­şında açıkladığı büyüme veri­lerine göre mart itibarıyla son bir yılda cari fiyatlarla 67 tril­yon 497,1 milyar lira olarak gerçekleşen gayri safi hasıla­nın (GSYH) yüzde 38,4’ü ora­nında bir büyüklük oluşturdu. Hane halkı finansal varlıkla­rının parasal sıkılaştırmanın henüz başlamadığı 2023’ün ilk çeyrek sonu itibarıyla yüz­de 41,8 olan GSYH’ye oranı, 2024’ün aynı çeyreğinde yüz­de 42,3’e kadar çıkmış, ancak 2025 ilk çeyrek sonunda yüz­de 39,3’e inmişti. 2026’da da devam eden düşüşte, cari fi­yatla milli gelirin finansal varlıklardan daha hızlı büyü­mesi etkili oldu.

Üçte biri TL mevduat

Hane halkı finansal varlık hacmi içinde mart sonu iti­barıyla en büyük bölümü 8 trilyon 38 milyar lira ile ger­çek kişilere ait TL cinsi mev­duatlar oluşturuyor. Yurt içi yerleşik gerçek kişilerin yurt dışı şubelerdeki de dahil söz konusu TL mevduat hacmin­de son bir yılda yüzde 19’la enflasyonun çok altında bir cari artış yaşandı. Tüketici fiyat endeksine (TÜFE) gö­re mart sonu itibarıyla yüzde 30,87 olan yıllık enflasyon­dan arındırıldığında, TL mev­duat hacminde son bir yılda reel bazda yüzde 7,1 daralma olduğu görülüyor.

Önceki ekonomi yönetimi döneminde kur şoku kaygısı ile vatandaşların dövize yönelişini kırmak için 2021 sonunda ihdas edilen kur korumalı mevduat (KKM) ile 2022 yılında başlatılan dö­vizden dönüşümlü kur ko­rumalı mevduat (DDM) uy­gulamasında kamuya gelen aşırı yükler nedeniyle hesap açma ve yenileme işlemle­ri Ağustos 2023’te yeni yö­netimce sonlandırılmıştı. İki türdeki mevduatın 2024 ilk çeyrek sonunda 1,6 trilyonu aşan hacmi, 2025 ilk çeyrek sonunda 652 milyara, bu yıl aynı tarih itibarıyla ise 2 milyar lira dolayına kadar düştü. Bu hesapların toplam varlıklar içinde 2023 çeyrek­te yüzde 17,5 olan payı nere­deyse sıfıra indi.

Gerçek kişilere ait dolar, Euro gibi yabancı para cin­si mevduat hesaplarının top­lam hacmi ise yıllık bazda do­lar cinsinden yüzde 11 dara­lırken, bunun TL karşılığı kur artışı ile birlikte sadece yüz­de 4,5’lik bir artışla 2 trilyon 740 milyar lira oldu. Söz konu­su hesapların hane halkı top­lam finansal varlıkları içinde 2023 ilk çeyrek sonu itibarıyla yüzde 9,1 olan payı bu yıl aynı tarihte yüzde 4,1’e kadar indi.

Altın hesaplarında rekor büyüme

Bankalardaki gerçek kişilere ait ve ağırlıkla altından oluşan kıymetli maden depo hesap­larının hacmi ise son bir yılda yüzde 132,9’la rekor bir büyü­me kaydederek 3 trilyon 947 milyar liraya ulaştı. Söz ko­nusu hesapların toplam hane halkı finansal varlıkları için­de önceki yıllarda yüzde 8’ler­de bulunan payı bu yıl ilk çey­rek itibarıyla yüzde 15’i aştı. Kıymetli maden hesaplarının hane halkı varlıkları içinde­ki payının büyümesinde yatı­rımcı tercihi yanında, değerli metal fiyatlarında son dönem­de gözlenen hızlı artışlar daha da fazla etkili oldu.

Kıymetli madenler depo hesapları, sadece bankalarda ve finansal sistem içinde bu­lunan altın, gümüş, platin vb. kıymetli madenleri kapsıyor. Bunlar kaydî hesaplar olup fi­ziki altın bankaya teslim edi­lerek veya bankadan alınarak açılan vadesiz ve vadeli he­sapları gösteriyor. Evde, kasa­da, dolapta veya başka yerler­de fiziki olarak saklanan, ban­kacılık sistemine girmemiş, yastık altı altınlar ise resmi istatistiklerde görünmüyor.

Fon yatırımları da hızlı büyüdü

Hane halklarının yatırım fonu portföyü son bir yılda yüzde 68,9 artışla 7 trilyon 448 milyar lira ile TL mevdu­at hacmine yaklaştı. Bunun 2 trilyon 350 milyar liralık bö­lümünü emeklilik, 5 trilyon 99 milyarını da menkul kıy­met yatırım fonları oluştur­du. Yatırım fonlarının toplam hane halkı finansal varlıkla­rı içinde 2023 ilk çeyrek so­nu itibarıyla yüzde 12,4 olan, 2024 ilk çeyrekte sonunda yüzde 17,8’e, geçen yıl aynı tarihte yüzde 23,4’e çıkan payı bu yılın aynı döneminde de artmaya devam ederek yüzde 28,8’e kadar yükseldi. Hane­lerinin yatırım fonu portföyü­nün 2023 ilk çeyrek sonunda yüzde 5,2 olan GSYH’ye oranı da yüzde 11’e kadar çıktı.

Bu verilere göre, yatırım fonları dâhil olarak değerlen­dirildiğinde hane halkı finan­sal varlıklarının yaklaşık yüz­de 60 dolayındaki bir bölümü TL mevduat ve yatırım fon­larında park etmiş durumda.

Portföy çeşitlendirme eğilimi

Merkez Bankası uzmanlarına göre hane halkının portföy çeşitlendirme eğilimi devam ediyor. Finansal İstikrar Raporu’nda yer alan ve 2026 mart ayı itibarıyla durumu analiz eden bir değerlendirmede, Borsa’ya yatırımın zayıf seyrettiği, devlet katkısının düşürülmesinin de emeklilik fonlarına ilgiyi azalttığı vurgulandı.

Raporda, hane halklarının portföy tercihlerindeki değişime ilişkin şu görüşlere yer veriliyor:

“Hane halkının hisse senedi yatırımlarındaki zayıf seyir sürerken, yatırımcı sayısı da 6,4 milyon kişi olmuştur. 2025 yılı sonuna kıyasla hane halkı hisse portföyünün reel endeksinde ise sınırlı büyüme kaydedilmiştir. Öte yandan, uzun süredir ılımlı yükseliş kaydeden hane halkı bireysel emeklilik yatırımları nominal olarak mart ayında gerilemiştir. Emeklilik fonlarında devlet katkısının ocak ayı başından itibaren geçerli olmak üzere yüzde 20’ye düşürülmesinin söz konusu gelişmede etkili olabileceği değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, emeklilik sistemindeki katılımcı sayısı mevcut Rapor döneminde yataya yakın hareket etmiştir. Hane halkının tasarruflarını uzun dönemli araçlarda değerlendirme alışkanlığı kazanmasının finansal istikrara katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Hane halkının elinde bulunan yatırım fonlarında yatırımcı sayısı mart ayında 5,5 milyon kişi olurken, fon büyüklüğü 5,1 trilyon TL’ye ulaşmıştır. 2025 yılı sonuna kıyasla hane halkının yatırım fonu portföyü reel olarak yataya yakın hareket etmiştir.”

Hisse senedinin payı yüzde 10 civarı

Hane halkı finansal varlıkları içinde BIST’ta işlem gören hisse senetlerinin hacmi de son bir yılda yüzde 38,6 artışla 2 trilyon 560 milyar lira oldu. Toplam finansal varlıklar içinde hisse senetleri yüzde 9,9 oranında bir pay aldı. 2023’ün ilk çeyreği sonunda yüzde 12 olan, 2024’ün aynı döneminde yüzde 13,9’a çıkan bu pay, izleyen dönemde düşüşe geçmişti. Gerçek kişilerin portföyündeki tahvil ve bonolar da toplamdaki payı küçük olmakla birlikte son bir yılda yüzde 79,8 gibi yüksek oranlı bir artışla 890 milyar liraya ulaştı. Hane halkı finansal varlıkları içinde mart sonu itibarıyla 47 milyar liralık bir repo hesabı bulunuyor ve toplamda yüzde 0,2 pay alıyor. Aynı tarihte dolaşımdaki para da 226 milyar lira ile yüzde 0,9 paya sahip. Merkez Bankası Finansal İstikrar Raporu’nda “TL mevduat ve para piyasası fonları getirilerinin TCMB fonlama faizi ve likidite yönetimine ilişkin atılan proaktif adımlar ile desteklenmesi hane halkının TL finansal varlıklara yönelik tercihini olumlu etkilemektedir” görüşü dile getirildi.