Vergi deyince…

Dr. Hakan ÇINAR
Dr. Hakan ÇINAR SIRADIŞI hakan.cinar@mentorgumruk.com.tr

Ülkemizde vergiye bakış açısının son derece renkli olduğunu göz önünde bulundurarak yoldan geçen on kişiye vergi deyince aklınıza ne gelir diye sorsak, eminim birbirinden çok farklı cevaplar alırdık. Devletlerin en önemli geliri ve son derece gerekli diyerek pozitif bakanlar olacağı gibi, vatandaşlar için büyük bir yük olduğu yönünde negatif eleştirilerin de olacağı kesin. Eminim birçok kişi de adaletli olması gerektiğinden söz ederdi.

Gündem öylesine dolu ki, her yıl şubat ayının son haftasında kutlanan vergi haftasının 30’uncusu neredeyse aklımıza gelmeyecekti. Aslında dün başlayan Rusya-Ukrayna savaşına mı değinsem diye çok düşünmeme rağmen, bugün başlayan vergi haftası konulu yazı fikrimden vazgeçmedim. Vergi haftası 1990 yılından beri kutlanıyor. Her yıl olduğu gibi bu sene de özel projelerle verimli şekilde geçirilmeye çalışılacak. Aslında ana amaç daha çok vergi bilincinin çocuklarda ve genç nesillerde oluşturulmasına yardımcı olmak. Topluma verginin önemini ve gerekliliğini benimsetmek, mükelleflerin vergiye gönüllü uyumu sağlamak da önemli noktalar arasında. Tabi aslında kayıt dışı ekonomi ile mücadele konusunda da verginin tabana yayılması, adil olması ve şeffaflık konularının da üzerinde durmak gerekiyor. Türkiye genelindeki okullarda Milli Eğitim Bakanlığı ile ortaklaşa vergi bilincini geliştirme eğitimleri yapılırken, üniversitelerde de vergi konusu işleniyor olacak.

Bugün verginin tanımına ve ülkemizde nasıl uygulandığına biraz göz atalım. Aslında yıllardır söylediğimiz vergide adaletin önemini de daha iyi kavramamıza neden olabilir diye düşünüyorum. Vergi, en yalın hali ile devletin kişilerden ve kurumlardan kanunla belirlenen şekilde kamusal hizmetlerin yapılabilmesi amacıyla alınan paralar olarak tanımlanmakta. Kamu kurumlarının ve devletin, kamu hizmetlerinin sağlanması için kişilerden ve kurumlardan zorunlu olarak alınan paralar diye de dillendirilebilir.

Kişi başına düşen gelirin, yani halkın geçim endeksinin yüksek olmadığı ülkelerde devletler bir yandan vergiyi çok önemserlerken, diğer yandan kayıt dışı ekonomiyi iyi yönetememeleri halinde de, adaleti sağlayamadıkları için doğru dengeyi tutturamazlar. Vergi haftasında vergi bilincini halka aşılarken, aslında devletin de kendi üzerine düşen bu görevi tam olarak yerine getirip getirmediğinin, vergi mükellefleri tarafından geri bildirim olarak alınması ve asıl bu noktanın tartışılması gerektiği görüşündeyim.

Ülkemizde duruma baktığımızda, her yıl bütçe açığı veren bir pozisyonda olduğumuzu görürüz. 2006-2017 döneminde 319 milyar TL, 2017-2020 döneminde 373 milyar TL, 2021 yılı 192 milyar TL bütçe açığı verdiğimizi düşündüğümüzde, bu açığın kapanmasında yine en önemli rolün vergi gelirlerine düşeceğini söylemek çok da zor değil. Ülkemizde toplanan vergi gelirlerinin yüzde 65-70’ini harcamalar üzerinden alınan dolaylı vergiler oluştururken, yüzde 30-35’ini dolaysız vergiler, yani gelir üzerinden ödenen vergiler oluşturmakta. Dolaysız vergiler aynı zamanda tahsilat sorunu da içermekte. Zira verilere göre bu oran 2003’te yüzde 92.5 iken, 2020’de yüzde 80’e gerilemiş durumda. İthalat esnasında alınan KDV, ÖTV, BSMV ve kaynakta kesinti suretiyle alınan vergileri dışarıda tuttuğumuzda geriye kalan vergilerde bu oran daha da geriye düşmekte. Bu durumda da yük; satın aldığımız ürünler ve hizmetler üzerinden ödediğimiz dolaylı vergilere binmekte.

Uzun lafın kısası; vergi geliri ülkeler için son derece önemli ve devletlerin icra görevlerini yerine getirebilmeleri için en önemli gereksinim. İşin bu kısmı tartışmaya açık değil. Gerek devletlerin halk üzerindeki bilinci arttırabilmesi, gerek kişi ve işletmelerin keyifle ve özveri ile vergi ödeyebilmesi, gerekse kayıt dışılığı önlemek için; bilinci arttırmaktan daha önde gelenin, daha adil ve şeffaf bir vergi sisteminden geçtiğini düşündüğümü belirterek, başta kamu çalışanları, YMM ve SMMM’ler olmak üzere, hepimizin vergi haftasını kutluyorum.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar
Buyrun BDDK’dan yakın 01 Temmuz 2022
Enerjide kriz var 03 Haziran 2022
Ey halkım, arz ederim 20 Mayıs 2022