Veri

Petrol neyse çağımızın petrolü de veri. Ve­riye sahip olan güce sahip oluyor. Tabii kontrolsüz güç güç olmayınca veriyi kontrol etmek de bir o kadar önemli.

Bu yüzdendir ki 80’lerde küreselde şirket büyüklük sıralamasında ilk 10’da 6 petrol şirketi iken, günümüzde ilk 10’da 6 teknolo­ji şirketi var.

ABD borsalarını sürükleyen, Magnificient Seven piyasa değeri 13-14 trilyon dolar iken Borsa İstanbul yarım trilyon doları zorlu­yor. Tesla 600 milyar dolar civarında. Nvi­dia, Apple, Microsoft 3 trilyon dolar üzerin­de, Amazon, Alphabet (Google) 2 trilyonda.

Fransızların bir atasözü vardır: “Petrolü­müz yok ama fikirlerimiz var”. Bu sözü ister girişimcilik fikri, ister veriye dayalı yeni fi­kirler olarak almak mümkün. Bir de sosyal medya platformları ile sosyolojiyi kullana­rak sosyal ve toplumsal mühendislik var.

Very Good

Yapay zekâ ve quantum bilgisayarlar bu yüzden var. Bu kadar büyük bir gücü işleye­bilmek, yönetebilmek için. Nadir element­ler üzerinden gümrük tarifeleri ile ticaret savaşları aslında veriyi kontrol edebilmek için.

Donanımı herkes yaparken yazılımı her­kes yapamıyordu. Artık yazılımı herkes ya­pabiliyor. Yapay zekâ kod yazıyor mesela. İş­lemci artık önemli. Nvidia bu yüzden popü­ler. İşlemciyi kontrol eden elektrikli otoları, mobil ve elektronik cihazları, akıllı şehirle­ri, robotları, insanı kontrol ediyor.

Pazarlamayı ele alalım. Müşteri ilişkile­ri, satış sonrası hizmetler ile başlayan süreç analitik CRM (segmentasyon, sadakat prog­ramları, churn, Customer Lifetime Value, Next Best Offer, vb.) ile devam ederken ar­tık beyin dalgaları, yüz tarama gibi yöntem­ler ile nöro pazarlamaya evrilmiş durumda. İnsan kaynakları CRM’i keşfetti artık perso­nelini analitik yönetmeye çalışıyor.

Very Best

Akademide dahi artık kalite değil kantite ölçülüyor. Makalenin topluma katkısından çok, yer aldığı endeks veya “q” değeri önem arz ediyor. Bilim bilim için mi, toplum için mi sorusu çoktan cevabını aldı. Bilimsel ve­riler dahi endeksler üzerinden kontrol al­tında.

Elsevier, Springer Nature, Wiley, Clariva­te, Taylor Francis, Sage gibi uluslararası en­dekslerin ve yayıncıların piyasa değerleri toplamı yaklaşık 100 milyar dolar. Prestijli diye kabul gören endekslerin kar marjı %40, yayıncıların %20-%40 arasında, yıllık ciro­ları 12 milyar dolar civarında.

Akademik yükselme ve performans (teş­vik, zam, vb.) nedeni ile yıllık yurtdışına gi­den tutar kabaca tahmini 20 ila 30 milyon dolar seviyesinde. Ortalama açık kaynak bir yayın bedeli 3.000 dolar civarında. Üstelik hakemlik ücreti de yok bu platformların.

Metin madenciliği ile web kazıma, meta analiz ile bibliyometrik araştırma, kelime analizi gibi araştırma yöntemleri bu yüzden son yıllarda popüler oldu. Bu veri tabanla­rından gelen veriler ile bilimin yönü, büyük­lüğü, lideri, vb. ölçülüyor.

Nobel anısına verilen Riksbank Ekonomi Ödülünde, heterodoks bir çalışma veya araş­tırmacı ödül alabilmiş değil. Benzer bir du­rum, bahis endekslerde veya yayınevlerin­de çalışmanız veya “q3” ve üzeri makaleniz yoksa “A Level” saymıyorlar. Mesela Einste­in İzafiyet Teorisini ““Prusya Bilimler Aka­demisi” (Oturum Raporları) Dergisinde” sundu ama bu endekslerde yer almadığı için “A Level” günümüzde sayılmıyor demek bu.

Akademide kalite çalışmaları da kantite­ye kaymış durumda. “What have we learned from 30 years of Quality in Higher Educati­on: academics’ views of quality assurance” makalesi diyor ki: “akademisyenler genel­de öğretim ve araştırma özgürlüğü ile çeli­şen, pazarlama odaklı ve hesap verebilir­lik amaçlı dışsal bir zorlama bürokratik yük olarak kalite odaklı çalışmaları görürken, süreçlerin iyileştirilmesine ve geliştirilme­sinin hesap verebilirlik ve denetim yönüne kaydığı gözlemlenmiş (Harvey Lee, 2024, Quality in Higher Education, ESCI).

Very Well Done

Köşemizi takip edenler hatırlar. BLS’in başta işsizlik verilerinde yaşanan sorunla­rını Dünya’da ve Türkiye’de ilk burada yaz­mıştık. Trump direktörünü değiştirmişti. Fed’in verilerinin geriden geldiğini ve yanlış olduğunu da bu yüzden söylüyordu.

Bütçe kapanması nedeni ile Fed son top­lantısına Ekim ve Kasım işsizlik, Kasım enf­lasyon verileri olmadan girecek. Veriye da­yalı bilimsel çalışan bağımsız merkez ban­kası örneği miydi ana akımdaki o cümlenin orijinali? Veriden bağımsızlık kesin.