Yabancının ‘Türkiye kazancı’ yerinde: Dokuz ayda 21,7 milyar dolarlık kâr transferi

İlk dokuz ayda doğrudan yatırım, portföy yatırımı, mevduat ve kredi olarak yabancılardan Türkiye’ye toplam 41,7 milyar dolar sermaye girişi, Türklerden de dışarıya 25,8 milyar dolarlık çıkış yaşandı; net sermaye girişi 15,9 milyar dolar.

Türkiye’ye doğrudan ya­tırım ve portföy yatırımı yapan, Türkiye’de mev­duat hesabı açan ve Türk kamu ve özel sektörüne kredi kullan­dıran yabancılar yılın ilk dokuz ayında bu alanlardan elde ettiği toplam 21,7 milyar liralık kârı yurt dışına transfer etti.

Merkez Bankası’nın öde­meler dengesi veri setine göre ocak-eylül döneminde söz ko­nusu alanlarda Türkiye’ye top­lam 41 milyar 651 milyon dolar yabancı sermaye girişi yaşa­nırken, Türk girişimciler de 25 milyar 755 milyon dolarlık bir sermayeyi yatırım için yurt dı­şına çıkardı. Böylece dokuz ay­lık dönemde Türkiye’ye toplam net sermaye girişi 15 milyar 896 milyon dolar oldu. Geçen yıl ay­nı dönemde net bazda Türki­ye’den 6 milyar 426 milyarlık bir çıkış yaşanmıştı. Buna göre sermaye hareketleri geçen yıla göre daha pozitif seyretti.

Ödemeler dengesi tablosun­da yer alan “birincil gelir den­gesi” verilerine göre ise bu yıl ilk dokuz ayda yabancılar, ücret ödemeleri, doğrudan yatırım­lardan elde edilen karlar, port­föy yatırımı kazançları, mevdu­at ve kredilerden elde ettikleri faiz geliri olmak üzere toplam 21 milyar 705 milyon dolarlık bir getiriyi yurt dışına transfer etti. Türk sermayesinin aynı tür yatırım alanlarından elde ede­rek yurda aktardığı tutar ise 8 milyar 295 milyon dolar oldu. Yabancıların yurt dışına kâr transferi yüzde 17,6, Türklerin yurt dışından Türkiye’ye trans­ferleri yüzde 21,9 arttı.

*Yurt dışında çalışan Türkle­re, Türkiye’de çalışan yabancı­lara ödenen.

Gelen dövizin büyük bölümü borç

Ocak-eylül döneminde Tür­kiye’ye yabancı sermaye girişi­nin 21 milyar 192 milyon dolar­la en büyük bölümü, ödemeler dengesinde “diğer yatırımlar” başlığı altında yer alan, dış kre­diler ile yabancıların Türk ban­kalarındaki efektif ve mevdu­atlarındaki toplam yükümlü­lük oluşumundan kaynaklandı. Bunun da 19 milyar 407 milyon doları yeni kredilerden geldi. Aynı dönemde Türk sermaye­sinin aynı tür yatırımları ise 9 milyar 270 milyon dolar oldu ve bu alanda net sermaye girişi 11 milyar 922 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Dokuz ayda yabancılar doğ­rudan yatırım için 11 milyar 404 milyon dolar yeni serma­ye getirirken, Türkler de aynı amaçla 7 milyar 130 milyon do­larlık bir kaynağı dışarı aktardı, bu alanda net giriş 4 milyar 274 milyon dolarda kaldı.

Karşılıklı olarak Borsa ve tah­vil, bono gibi borçlanma senet­lerine yapılan portföy yatırım­larında ise Türkler tutar bazın­da yabancıları geride bıraktı. Yabancıların Türkiye’de 9 mil­yar 55 milyon dolarlık portföy yatırımı yaptığı bu dönemde, Türkler yurt dışında 9 milyar 355 milyon dolarlık yatırıma gitti. Böylece portföy yatırım­larında dokuz aylık net bilanço 300 milyon dolarlık sermaye çı­kışı ile sonuçlandı.

En çok kâr transferi faizden

Ocak-eylül döneminde yabancıların Türkiye’den kâr transferlerinin 10 milyar 679 milyon dolarla en büyük bölümünü Türk kamu ve özel sektörüne açtıkları krediler ile Türk bankacılık sistemindeki efektif ve mevduatlardan elde ettikleri faizler oluşturdu.

Türkiye’deki doğrudan yatırımlarından dokuz ayda 5 milyar 717 milyon dolar kâr transferi yapan yabancıların portföy yatırımlarından transfer ettikleri tutar da 3 milyar 814 milyon dolar oldu. Bu arada “kâr” transferi kapsamında yer alan Türkiye’de çalışmakta olan yurt dışı yerleşiklere ödenen ücretlerin dokuz aylık tutarı da 1 milyar 495 milyon dolara ulaştı.

Aynı dönemde yurt dışından Türkiye’ye transferlerde de en büyük payı 5 milyar 189 milyon dolarla faiz geliri aldı. Yurt dışında doğrudan yatırımı bulunan Türkler 2 milyar 20 milyon dolarlık bir kaynağı yurda getirirken, portföy yatırımlarından yapılan transferler 737 milyon, ücret ödemeleri de 349 milyon dolar oldu.

Yabancı transferi rekora gidiyor

Türkiye’nin ödemeler dengesinde karşılıklı kar transferlerini kapsayan birincil gelir dengesi sürekli açık veriyor, yani yurt dışına daha fazla faktör geliri ödeniyor. Açık, finans hesabındaki net girişlerle kısmen dengeleniyor; özellikle kredi ve yabancı mevduatından gelen sermaye, bu açığın finansmanına katkı sağlıyor. Kur yükseldiğinde TL cinsinden borç servisi ve faiz ödemeleri artıyor, bu da birincil gelir açığını artırıyor.

Birincil gelir dengesinin yıllar itibarıyla seyrine bakıldığında, Türkiye’ye borç veren ve yatırım yapan yabancıların karının giderek arttığı ve 2025’in ilk dokuz ayı itibarıyla da rekor bir düzeye ulaştığı görülüyor. Buna göre yabancıların Türkiye’deki tüm yatırım alanlarından yaptıkları kâr transferlerinin tutarı ilk kez 2006’da 10 milyar doları aştı. İzleyen dönemde de artmaya devam ederek 2018 yılında 15 milyar doları aşan söz konusu tutar, 2024 yılında 25,4 milyar dolarla şu ana kadarki en yüksek yıllık düzeyine ulaştı. Bu yılın daha ilk dokuz ayında 21,7 milyar dolarla geçen yılın tümündeki tutara yaklaşan yabancıların Türkiye’den kâr transferlerinin yılın tümünde 30 milyar dolara yaklaşacağı tahmin ediliyor.

* Türkiye’de çalışan yabancılara yapılan.