Yapay Zekâ yatırımları cari açığı büyütecek

Küresel ekonominin yeni motoru Yapay Zekâ (YZ) teknoloji yatırımları doğru yönetilmezse cari açığı büyütebilecek yeni bir ithalat kanalı.

Bir yanda cari açık kontrollü bir patikada. 2025 Ekim itibarıyla yıllıklandırılmış cari iş­lemler açığı 22,0 milyar dolar seviyesinde. Diğer yanda ise “dijital ekonomi” alanında dikkat çekici bir kırılma var: Telekomünikas­yon, bilgisayar ve bilgi hizmetleri kalemi yıl­lıklandırılmış olarak net -574 milyon dolara dönmüş durumda. Üstelik fikri mülkiyet hak­ları kullanım ücretleri (lisans/royalty) 2025 Ekim itibariyle net -3,439 milyar dolar gi­der yazıyor.

Yani Yapay zekâ teknolojileri ve altyapılara “yatırım” yaparken, yanlış mimariyle gidildi­ğinde ithalatımız (hem mal hem hizmet) daha da artacak, cari açık da büyüyecek.

Dalga büyük: Türkiye’de YZ ekosistemi büyüyor

2025’te yayımlanan geniş kapsamlı ekosis­tem raporları “Türk yapay zekâ ekosistemi” için 1.188 aktif girişim ve yurt dışında 274 diaspora girişimi gibi büyük bir çerçeve ve­riyor. TRAI’nin Türkiye içinde haritaladığı, “YZ girişimleri haritası”nda sayı 2025 Eylül itibarıyla 419 olarak görünüyor. Mesaj aynı, dalga büyük ve altyapı ihtiyacı artacak.

YZ yatırımlarını yalnızca bir teknoloji gün­demi değil; cari denge ve dijital egemenlik gündemi olarak okumak zorundayız.

Yapay zekâ yatırımları neden ithalatı artıracak?

Yapay zekâ, sadece bir “yazılım projesi” de­ğildir; hesaplama, veri, lisans ve güvenlik bi­leşenleriyle tam bir altyapı ekonomisidir. İt­halat baskısı tipik olarak dört kanaldan geli­yor:

1 Donanım ithalatı (CAPEX): GPU/AI su­nucuları, hızlandırıcılar, yüksek hızlı ağ, de­polama, güç/soğutma ekipmanı.

2 Bulut ve abonelik giderleri (OPEX): Model eğitimi ve servisleme yabancı bulutta

3 Lisans/abonelik/royalty (görünmez ithalat): IP/lisans kalemleri

4 Dış danışmanlık ve entegre çözümler: “Anahtar teslim dönüşüm” paketleri

Cari açığın en sinsi biçimi, konteynerle de­ğil abonelikle gelir. Bu yüzden yapay zekâda yalnızca “model yapmak” değil, tedarikçiye kilitlenme riskini yönetip döviz dengesini de kontrol etmeliyiz.

Çözümün omurgası: Ortak kullanımlı laboratuvarlar ve yerli veri merkezleri

Yerli veri merkezleri = yerli bulut kapasitesi + ulusal hesaplama gücü + siber dayanıklılık + yerli yazılım ekosistemi.

Bu yaklaşım artık koyulan hedeflerle resmi söylemlerde yerini almış durumda:

* 2030’a kadar 10 milyar dolarlık veri mer­kezi ve yapay zekâ yatırımını harekete geçirme hedefi.

* Veri merkezi kapasitesinin 250 MW sevi­yesinden 2030’da 1 GW düzeyine çıkarılması.

* Sanayi ve Teknoloji Bakanlı­ğı “Milli Teknoloji ve Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü” yapılanması.

* Siber Güvenlik Başkanlığı bünyesinde Ka­mu Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü kurulmuş ol­ması.

* Türksat’ın Gölbaşı Veri Merkezi planı: YZ, derin öğrenme ve yüksek performanslı hesap­lamalara dönük altyapı sunacağı.

Konunun devlet politikası seviyesine taşın­ması umut verici gelişmeler.

Yerli ekosistemi geliştirmek ve verimlilik adına uygulanabilir önemli adımlar

1- Ulusal hesaplama kapasitesi: Dağınık GPU adaları yerine ortak omurga oluşturma. Her kurumun tek başına GPU adaları kurması pahalı, verimsiz ve yönetilmesi zor. Paylaşımlı ulusal kapasite (kümelenmiş HPC/AI havuzu) şart.

2- Yerli katkı oranı: Çipten başlamadan da yerlileştirme mümkün. Çip üretimi uzun oyun. Ama kısa ve orta vadede yerli katkıyı artırabi­leceğimiz alanlar (raf/sunucu montajı ve kon­figürasyon, güç dağıtımı, kablolama, soğutma, otomasyon, veri merkezi yazılımları (DCIM), izleme, log yönetimi)

3- Yazılım yığını: Açık standart + taşınabilir mimari + sözleşmelerde veri taşınabilirliği ve çıkış maliyeti disiplini

4- Yerli siber güvenlik ve güvenli bulut : Yerli siber güvenlik ürün ve hizmetlerinin veri mer­kezleriyle entegre büyümesi.

Son söz: Stratejik hamle : YZ + siber güvenlik odaklı yerli veri merkezleri ve birlikte örgütle­nen yerli donanım-yazılım ekosistemi.