Yılı ortalarken ortayı bulamamak

Dr. Hakan ÇINAR
Dr. Hakan ÇINAR SIRADIŞI hakan.cinar@mentorgumruk.com.tr

Vardır ya Türkçe’mizde bir tabir ortayı bulmak diye, kimi zaman iki tarafın arasını yapmak, kimi zaman pazarlıkta alıcı ile satıcının dengesini kurmak, kimi zaman da anlaşmaya vardırmak, tarafları uzlaştırmak anlamına gelen. İşte tam da bu deyimden hareketle senenin ortasını bulurken, nelerin ortasını bulamadık ona bir bakalım istedim bugün. Zira anlattıkça göreceksiniz ki, liste bir hayli kabarık.

Birkaç alt başlık açtım konuya ilişkin olarak, bunlardan ilki ülkemizdeki siyaset. Belki de en ortayı bulamadığımız konu bu olsa gerek. Hatta 2023 yılında gerçekleştirilecek genel seçime doğru ilerlerken, bırakın ortayı bulmayı, kutuplaşma ve ayrışmanın çok daha fazla olduğunu, bel altı sataşmaların da arttığını gözlemler hale geldik. Oysaki siyasette ülkeyi yöneten iktidarı da, muhalefet partileri de zaman zaman uzlaşabilmeyi başarmalı ki, ülke de halk da bundan fayda elde edebilsin, huzur katsayısı yükselsin. Durum öyle olmayınca yükselen yalnızca CDS (Credit Default Swap), yani ülke risk puanımız oluyor. Bugün geldiğimiz noktada 5 yıllık CDS puanımız 847’ye gelerek, 2003'ten bu yana en yüksek düzeye ulaştı. Türkçe'de kredi risk primi olarak kullanılan CDS aslında bir çeşit sigortalama işlemi olup, herhangi bir ülke hazinesine ya da şirketine borç verirken o borcun geri ödenmemesi ihtimaline karşı alınan sigorta poliçesine verilen isim anlamına geliyor. Siyasette ve ekonomide ortayı bulamadığınız zaman da işte böylesine yükseliyor.

Gelelim ekonomiye, orada da ortayı bulamadık. Faiz, döviz enflasyon tahterevallisinde dengeyi bir türlü tutturamayışımız ekonomik göstergelerin kötü gelmesine ve elbette kişilerin yaşam kalitesinin düşmesine neden oluyor. O mu sebep, bu mu sebep diye tartışıp ortayı bulamadığımız her gün, enflasyon aldı başını gitti. TÜİK'e göre Haziran enflasyonu %4,95, 6 Aylık Enflasyon 42,35 ve 12 aylık enflasyon %78,62 oldu. Yani 20 yıllık rekor kırılmış oldu. Bu kez Hazine ve Maliye Bakanı Nurettin Nebati’de durumu kabullendiğini ima ediyor ve söylemlerinden ortayı bulamadığımız anlaşılıyordu. Bakan, finansal piyasalarda istikrarı artırmaya yönelik attığımız adımlara rağmen başta enerji ve tarım ürünleri olmak üzere küresel emtia fiyatlarındaki yüksek artışların devam etmesi, ülkemizde de Haziran ayında enflasyonun yüzde 4,95 gerçekleşmesinde etkili olmuştur derken, ekonomide işlerin iyi gitmediğini de aslında kabul etmiş oldu.

Dünya emtia fiyatlarında bir türlü ortayı bulamadı, yükseliş halen devam ediyor.

Yine arz-talep dengesi de ortayı bulamayanlardan. Bulamadığı sürece de, ekonomik göstergeler iyi gelmemeye devam edecek. Son dönem FED’in açıklamaları da bunu doğruluyor.

Enerji fiyatları ortayı bulamadı. Daha uzunca süre de bulamayacak gibi.

Rusya ile Ukrayna ortayı bulamadı. Pek çok ülke girişimde bulunsa da somut tek bir adım bile atılamadı.

Küreselciler kendi arasında ortayı bulsa da, ülke yönetimleri ayak uyduramadığı için orta bulunamıyor.

NATO’da orta bulundu gibi görünse de, herkes “mış” gibi davranıyor. Yakında yine kokusu çıkar.

Avrupa Birliği de ortayı bulamayanlardan. Yükselen enerji maliyetleri de, yaklaşan gıda krizi de Avrupa’yı endişelendirirken ülkeler de aralarında herhangi bir fikir birliğine varamadıkları için ortayı bulamıyorlar. Örneğin Almanya özellikle enerji krizinden ötürü Rusya’ya karşı sert olmamak gerektiğini savunurken, diğer ülkeler bu konuda daha katı davranılması gerektiğini savunuyorlar. Bakalım orta bulunacak mı, yoksa Avrupa her geçen gün daha mı fazla kutuplaşacak.

Ortayı bulmayı başaramamış ülkelerden bir tanesi de İngiltere olmalı ki, daha geçen gün 4 bakan birden istifa etti. Üstelik Başbakan Johnson’ın enflasyon ile mücadele konusunda gelir dağılımını eşitlemeye çalışmak üzere aldığı kararlardan ötürü. Yani bir dengeyi sağlamaya çalışırken, başka bir dengenin bozulduğunu söylemek mümkün. Burada biter mi o kriz, bence bitmez ve bir hükümet değişikliğine kadar gidebilir. Belli ki orada da ortayı bulmak bir hayli zor olacak.

Gelelim son olarak dış ticarete. İhracatta ilk 6 ay hedefleri tutarken, ithalatta ise rakamlar tahminlerin iki katına ulaştı. Yani burada da ortayı bulamadık. İhracattaki yüzde 20’lik artışa rağmen, yükselen enerji ve emtia maliyetlerinin de etkisi ile ithalat yüzde 40,6 artış gösterdi. Böyle olunca, attığımız gole sevinemeyen bir takımdan farkımız olamadı. Çünkü yediğimiz onun iki misli. Üstelik dış ticaret açığımız da 51 milyar dolara ulaştı.

Asgari ücrette, yılın başında ortayı bulamadığımız başlıklardan bir tanesiydi. Neyse ki burada orta bulundu ve işveren kesim de, toplum da aynı konuda uzlaşarak uzun yıllar sonra sene ortasında yeni bir artış gerçekleşmiş oldu. Tabi öte yandan gelinen noktada gerçekte son derece basit bir sosyal koruma aracı olarak nitelendirilen asgari ücret, neredeyse genel ücret halini almış oldu. Bakan ve milletvekilleri maaşlarındaki düzenlemeleri saymazsak, herhalde ortayı bulmayı başardığımız yegane konu da bu oldu.

Bugün Kurban Bayramı arifesi. Bir arkadaşım, fabrikasında çalışan mavi yakalıların yol ücretlerinin çok artmış olmasından ötürü hazır bayram tatiline memleketlerine gitmişken, izinlerini kullanmaya devam etmek istemelerinden ötürü çok dertliydi. Akla gelmeyen bir dert de bu olsa gerek. Ücretlerde orta bulunsa da, izin kullanımlarında ortayı bulmak belli ki herkes için zor olacak. Bayram harcamaları ve tatiller, enflasyonu yükselten faktörler olsa da, bayram yaşamımızdaki güzel şeylerden bir tanesi. Hele ki dönüşü de bayram olursa. Tüm Müslüman ailesinin bayramını canı gönülden kutluyor, küslerin ve dargınların da ortayı bulmasını temenni ediyorum.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar
Putİn mi, PutOut mu? (2) 19 Ağustos 2022
Bir bu savaş eksikti 12 Ağustos 2022
Eğitimde “mış” gibi 05 Ağustos 2022