Yıllık cari açık 20 milyar doları aştı

Türkiye’nin cari işlem­ler dengesi aylık bazda temmuz ve ağustostan sonra eylülde de “fazla” verdi. Eylüldeki fazla 1,1 milyar do­larla beklenti altı kalırken, son üç aydaki pozitif seyre rağmen yıllık bazda cari açık büyüme­ye devam ederek 20 milyar do­ları aşarak son 15 ayın en yük­sek düzeyine ulaştı.

Merkez Bankası’nın açıkla­dığı ödemeler dengesi verileri­ne göre eylül ayında cari işlem­ler hesabı 1 milyar 112 milyon doları fazla kaydetti. Geçen yıl aynı ayda 2 milyar 831 milyon dolar cari fazla verilmişti. Bu yı­lın ilk dokuz ayındaki kümüla­tif cari açık geçen yılın aynı dö­nemine göre yüzde 188,6 artışla 14 milyar 894 milyon dolara ulaştı. Bu ge­lişmelerle, ağustos sonunda 18 mil­yar 427 milyon dolar olan yıl­lık cari açık, ey­lül sonunda 20 milyar 146 milyon dolara ulaştı. Böylece yıllık bazda açık 14 ay sonra yeniden 20 milyar doları aştı. Yıllık ca­ri açık bir yıl önce 9 milyar 748 milyon dolar olan düzeyine gö­re yüzde 106,7 büyüdü.

Altın ve enerji hariç 6,8 milyar dolar fazla

Altın ve enerji hariç cari iş­lemler hesabı ise eylül ayında 6 milyar 803 milyon dolar fazla verdi. Eylülde parasal olmayan altında net ithalat geçen yılın aynı ayına göre yüzde 129 ar­tışla 2 milyar 329 milyon do­lar oldu. Aylık net enerji ithala­tı ise yüzde 9,7 düşüşle 3 milyar 362 milyon dolara geriledi.

Ocak-eylül döneminde net parasal altın ithalatı yüzde 54,4 artışla 13 milyar 286 milyon dolara ulaşırken, net enerji it­halatı yüzde 1,7 düşüşle 34 mil­yar 744 milyon dolara geriledi, böylece dokuz aylık dönemin altın ve enerji hariç cari denge­si, geçen yılın aynı döneminde­kinden yüzde 14,6 daha az ol­mak üzere 33 milyar 136 mil­yon dolar fazla verdi.

Eylül sonu itibarıyla son bir yılda da net altın ithalatı önce­ki bir yıllık döneme göre yüzde 50,5 artışla 18 milyar 299 mil­yon dolar, net enerji ithalatı yüzde 1,3 artışla 48 milyar 425 milyon dolar oldu. Son bir yıl­da enerji ve altın hariç cari den­gede elde edilen 46 milyar 578 milyon dolarlık fazla, önceki bir yıllık dönemdekinin yüzde 7,2 altında gerçekleşti.

Eylülde dış ticaret açığı büyüdü

Ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret işlemlerinde ihracat ey­lülde geçen yılın aynı ayına göre yüzde 2,5 artarak 22 milyar 190 milyon, ithalat ise yüzde 11,3 ar­tarak 27 milyar 546 milyon do­lar oldu. Böylece dış ticaret açığı yüzde 72,3 büyüyerek 5 milyon 356 milyon dolara yükseldi.

Uluslararası taşımacılık, tu­rizm, dış müteahhitlik gibi fa­aliyetleri kapsayan hizmetler alanında toplam gelir yüzde 7,1 artışla 12 milyar 804 milyon dolar, giderler de yüzde 7,5 ar­tışla 5 milyar 97 milyon dolar oldu. Hizmetler dengesi fazla­sı net 7 milyar 707 milyon do­larla geçen yılın aynı ayına gö­re yüzde 6,8 oranında bir artış kaydetti. Bu kapsamda net taşı­macılık geliri 2 milyar 269 mil­yon ve seyahat kalemindeki net gelir 6 milyar 259 milyon dolar düzeyinde gerçekleşti.

Doğrudan ve portföy yatı­rımları kapsamında elde edilen gelir ve yapılan giderler ile fa­iz gelir-giderini kapsayan “bi­rincil gelir dengesi”ndeki açık eylül aylarına göre yüzde 6 bü­yüyerek 1 milyar 330 milyon dolara çıktı. Karşılıksız trans­ferleri kapsayan ikincil gelir dengesinde ise aylık 91 milyon dolarlık bir fazla elde edildi.

İlk dokuz ayda da dış ticaret büyüttü

Cari açığın ana kaynağı olan dış ticaret açığı bu yılın ilk do­kuz ayında hızlı büyürken, bunu kompanse eden hizmet gelir­lerindeki artış ise düşük kaldı. İlk dokuz aydaki kümülatif cari açıkta bu gelişme etkili oldu.

Ocak-eylül döneminde dış ti­caret açığı yüzde 21,5 artışla 49 milyar 815 milyon dolara ulaştı. Buna karşılık net hizmetler ge­liri ise sadece yüzde 2,6 artarak 48 milyar 758 milyon dolar ol­du. Geçen yıl ilk dokuz ayda dış ticaret açığının yüzde 115,9’u kadar hizmetler geliri elde edi­lirken, bu yıl yüzde 97,9’u ka­dar elde edilebildi. İlk dokuz ay­da birincil gelir dengesindeki açık da yüzde 15,2 büyüyerek 13 milyar 410 milyon dolara çıktı. İkincil gelir dengesinde de 427 milyon dolarlık bir açık verildi.

Şimşek: Cari dengenin temellerini sağlamlaştıracağız

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, NSosyal hesabından, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından açıklanan eylül ayı ödemeler dengesi verilerine ilişkin paylaşım yaptı.

Eylülde yıllık cari açığın 20,1 milyar dolar olduğunu belirten Şimşek, “Üçüncü çeyrekte yıllık açığın milli gelire oranının yüzde 1,3 ile yatay seyretmesini bekliyoruz” değerlendirmesinde bulundu. Şimşek, dış finansmana erişimdeki olumlu görünümün üçüncü çeyrekte de sürdüğüne dikkati çekerek, şunları kaydetti: “Reel sektörün ve bankaların dış borç çevirme oranları ocak-eylül döneminde sırasıyla yüzde 167 ve yüzde 235 oldu.

Finansman kalitesini iyileştiren, üretim kapasitesini ve istihdamı artıran doğrudan yatırımlar, yılın 9 ayı itibarıyla 11,4 milyar dolar ile son 10 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Net doğrudan yatırım girişi geçen yılın aynı dönemine göre sınırlı artarak 4,3 milyar dolar oldu. Enerjide dışa bağımlılığı azaltan, ihracatta ve hizmet ticaretinde katma değeri ve rekabet gücünü artıran politikalarımızla, sürdürülebilir cari dengenin temellerini sağlamlaştıracağız.”

Rezerv bir ayda 8,7 milyar dolar eridi

Finansman cephesine bakıldığında, doğrudan yatırımlarda gerilemeye karşılık, büyük oranda portföy yatırımı girişi ve rezerv kullanımı dikkati çekti. Eylül ayında yurt dışı yerleşiklerin Türkiye’ye toplam doğrudan yatırımları 722 milyon dolar, yurt içi yerleşiklerin yurt dışındaki doğrudan yatırımları ise 884 milyon dolar arttı, böylece doğrudan yatırımlar kaynaklı 162 milyon dolarlık net çıkış kaydedildi.

Bu kapsamda, yurt içi yerleşiklerin yurt dışında gayrimenkul alımı 211 milyon dolarla, yurt dışı yerleşiklerin Türkiye’deki 180 milyon dolarlık alımının üzerinde gerçekleşti. Portföy yatırımlarında ise eylülde 1 milyar 152 milyon dolarlık net giriş kaydedildi. Yurt dışı yerleşikler hisse senedi piyasasında 322 milyon dolar net satış, DİBS piyasasında ise 554 milyon dolar net alış yaptı.

Yurt dışındaki tahvil ihraçlarında; yurt dışı yerleşiklerin banka kağıtlarında 1 milyar 336 milyon, genel hükümet kağıtlarında 1 milyar 726 milyon ve diğer sektör ihraçlarında 865 milyon dolarlık net alış gerçekleştirdi. Eylülde, yurt dışından bankalar 1 milyar 335 milyon, genel hükümet 134 milyon dolarlık net geri ödeme yaparken, diğer sektörler 842 milyon dolar net kullanıma gitti.

Diğer yatırımlar altında, yurt dışı bankaların yurt içindeki TL mevduatları 323 milyon, yabancı para mevduatları 612 milyon dolar olmak üzere toplam 935 milyon dolar net artış kaydetti. Bu gelişmelerle eylül ayında rezerv varlıklar kaleminde 8 milyar 692 milyon dolar net azalış yaşandı. Net hata ve noksan kaleminde izlenen kaynağı belirsiz hareketlerde ise 3 milyar 824 milyon dolarlık bir çıkış gerçekleşti.

Eylül itibarıyla son bir yılda verilen cari açığın finansmanına ise net doğrudan yatırımlar 5,7 milyar dolar, net portföy yatırımları 2 milyar dolar, krediler 22,8 milyar dolar ve ticari krediler 1,9 milyar dolar katkı verirken; net efektif ve mevduatlar 1,1 milyar dolar negatif yönlü etki etti. Merkez Bankası döviz cinsinden net rezerv azalışı 6,8 milyar dolar oldu.