Yönetici özeti

Son dönemin hızlı ajandasına dair özetle yavaş yavaş yılın Z raporunu alalım. De­ğerli ekonomi gazetecileri ile hafta sonu ma­jör gelişmeleri neden sonuç ilişkisi, Modern Para Teorisi, Post-Keynesyen Teori ile Hete­rodoks İktisat kapsamında ana akım dışında­ki güncel ve bilimsel cari kuramları paylaştık.

Vatikan Bankası

Beykent Üniversitesi’nin 3. Ekonomi ve Fi­nans Kongresinde “Vatikan Bankası Üzerine Literatür Taraması” bildirimi sundum. “Isti­tuto Per Le Opere Di Religione, IOR” üzerine akademide yapılmış çok fazla çalışma olma­dığından kaynakça olması adına önemli. Me­sela Web of Science’ta ekonomi alanında 14 çalışma var sadece.

Vatikan Bankası diye bilinen IOR biraz banka, biraz merkez bankası, biraz Katolik Finans birleşimi. Vatikan bir ülke olduğu için hazinesinin acentası, aynı zamanda vatan­daş, çalışan ve bağlı kuruluşların ödeme ve yatırım işlemlerine aracılık eden bir banka. Din işleri ile ilgili danışılan bir başrahip (pre­late), yönetim kurulu gibi çalışan “Kardinal­ler Komisyonu” var. Yedi kişilik denetim ko­misyonu dışında bir genel müdür.

2014 (skandallar) sonrası Papa Francis ile yeniden yapılanıp piyasa profesyonelle­rini istihdam eden bankanın 12 bin civarın­da müşterisi 110 civarı ülkede bulunuyor. 1887’de bağış, vakıf ve fonların yönetimi için oluşan komisyon, zaman içerisinde 1934 La­teran Anlaşması ve 1942 “Din Eserleri Ensti­tüsü” adı ile son haline geliyor.

Mazars onaylı 2024 finansallarına göre ak­tif büyüklüğü 5,7 milyar avro, 732 milyon ser­mayeli olan SEPA üyesi banka 32,8 milyon karının 13.8’ini Papa’ya temettü olarak ver­me kararı alıyor. Sermaye yeterlilik rasyosu %69,4.

AB dağılıyor mu?

Almanya Başbakanı Merz haftasonu “Pax Americana bitti” dedi. Bu itiraf aslında kü­reselleşmenin, neoliberalizmin bittiğinin de teyidi. Son Arjantin gibi coğrafyalarda Çin’e karşı son denemeleri ile bakiyesi kaldı sade­ce. Bu aynı zamanda uzantısı olan “gelişmek­te olan ülkeler” gibi kavramların da rafa kalk­ması demek.

Bu hafta düşen bir habere göre İtalya, Ma­caristan, Polonya ve Avusturya’nın birlik­ten çekilmesini isteyen ABD var. Fransa za­ten başta bütçesi nedeni ile Almanya, İngilte­re gibi hasta adam durumunda. Hasta adamı BBC, The Guardian, FT yazıyor.

İki Dünya Savaşının da çıktığı yerde Dola­ra karşı kurulan “Kömür Birliği’nin” ilk ipi­nin hazırlanması 2008 sonrası Yunanistan’ı kurtarma ile başlamış Brexit ile çekilmişti, COVID ile resmiyet kazandı. Euro kalkanı ile enflasyona karşı koruma ve bu gibi nedenler­le daha çok birbirlerine yakınlaşmaya çalış­salar da bu sonu hızlandırıyor.

Son olarak Rusya merkez bankasının 210 milyar avro varlığını dondurup Ukrayna’ya buna karşılık kredi verme hazırlığında, oy­birliği ile karar mekanizmasını da devre dı­şında bıraktılar.

Hollanda’nın Goods Availability Act ile Çin’li çip firmasına el koyması gibi, bir hafta sonunda iki İsviçre bankasının genel kurul ve yasal düzenleme olmadan birleştirilmesi gi­bi örnekler, normalde bizdeki ana akım söy­lemler ile yabancı sermayenin AB’ye gitmesi önündeki en büyük engeller. Kısaca AB’ye ya­pısal reformlar şart, birleşmiş veya dağılmış olarak.

Keep Calm and The BLS

Dünya’da ve Türkiye’de tek yazan, günde­me getiren köşemiz İstanbul Ekolüydü. Ame­rikan İstatistik Bürosu 1,8 milyon kişi işsizlik verisini geçen yıl geriye dönük revize etmişti. Trump bu yüzden direktörünü değiştirmişti.

Bütçe kapanması nedeni ile Ekim ve Ka­sım ayı işsizlik ve Kasım enflasyon verileri­ni açıklayamadı. Fed bunlar olmadan (ana akımda iddia o ya) veriye dayalı ve bilimsel olarak (?!) politika faizini belirledi.

Pek bilinmez. BLS 2023 yılı itibarı ile “Ow­ners’ Equivalent Rent (OER)” kira eşdeğeri­nin ağırlığını değiştirdi. Kira CPI sepetinin yaklaşık üçte biri. Kişisel ziyaretler ve tele­fon görüşmeleri ile verileri toplar (Brookin­gs, 2024; BLS, 2022). Keza BLS birçok kalem­de ve metodolojide sürekli güncelleme yapar ve bu sitesinden izlenebilir (BLS, Recent and upcoming methodology changes notice arc­hive).

Avrupa Birliği müktesebatı gereği Euros­tat’ın tüm üye ülkelerde, UN COICOP 2018 kapsamında 2026’da yapacağı yeni meto­doloji güncellemesi malum bu aralar yi­ne tartışma konusu (https://ec.europa.eu/ eurostat/en/web/ products-euro-indicator­s/w/2-02122025-ap). İlgililerine bu hususla­rı hatırlatalım.