11 °C

Hububat, bakliyat ve yağlı tohumlarda yeni sezon ve beklentiler

Ali Ekber YILDIRIM - TARIM DÜNYASINDAN

Hububat, bakliyat ve yağlı tohumlarda yeni sezon ve beklentiler

Hasadın sürdüğü hububat, bakliyat ve yağlı tohumlarda geçen yıla göre genel olarak üretimde artışın yaşandığı bir sezon yaşanıyor. Buğday dışındaki hububat ürünlerinin tamamında üretim artışı var. Bakliyatta ise kuru fasulye dışında yine üretimin arttığı gözleniyor. Yağlı tohumlarda da benzer bir tablo var.

Tek başına üretimin artması sektördeki sorunların çözmez. Ancak, yüksek girdi maliyetlerine, yoğun ithalata rağmen üretimin artmasını da önemsemek gerekiyor. Öncelikle üretim rakamlarına biraz daha ayrıntılı bakmakta yarar var.

Dünya buğday üretimi 2018/2019 sezonunda son dört yılın en düşük seviyesine, 733 milyon tona gerilemişti. Uluslararası Hububat Konseyi’nin tahminine göre 2019/2020 sezonunda 765 milyon tona yükseleceği öngörülüyor. Bu artışın alan ve verim kaynaklı olacağı düşünülüyor. Arpa üretimi aynı dönemde yaklaşık 141 milyon tondan 150 milyon tona, mısır üretimi 1 milyar 126 milyon tondan 1 milyar 118 milyon tona düşmesi bekleniyor. Pirinç üretimi ise aynı dönemde 500 milyon tondan 504 milyon tona çıkacağı tahmin ediliyor.

Dünya yağlı tohumlar üretimine bakıldığında 2018-2019 üretim yılında 363 milyon ton olan soya fasulyesi üretimi bu sezon 358 milyon ton olması bekleniyor. Amerika Tarım Bakanlığı verilerine göre dünya ayçiçeği üretimi aynı dönemde 51.5 milyon tondan 51 milyon tona gerilemesi bekleniyor.

Türkiye’de buğday üretimi azalıyor

Türkiye’de ise, Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, buğday üretimi geçen sezon 20 milyon ton iken, bu sezon 500 bin ton azalma ile 19.5 milyon ton gerçekleşmesi tahmin ediliyor. Arpa üretimi 7 milyon tondan 7.5 milyon tona, mısır üretiminin 5.7 milyon tondan 6 milyon tona, çeltik üretiminin 940 bin tondan 975 bin tona, ayçiçeği üretiminin 1 milyon 949 bin tondan 2 milyon 137 bin tona, kanola üretiminin 125 bin tondan 200 bin tona yükselmesi bekleniyor.

Bakliyatta üretim artıyor

Tarım sektöründe birçok kurumda üst düzey yöneticilik yapan Toprak Mahsulleri Ofisi’nin önceki Genel Müdürü İsmail Kemaloğlu’nun yayınladığı “Tarım Ürünleri Piyasa Analiz Bülteni”ne göre bu sezon bakliyat sektöründeki gelişmeler ise özetle şöyle: Bu hasat sezonunda; kırmızı mercimek üretiminin yüzde 23 civarında artarak 380 bin ton (geçen yılki üretim 310 bin ton), nohut üretiminin yüzde 15 artışla 725 bin ton (geçen yıl 630 bin ton), yeşil mercimek üretiminin yüzde 7 artışla 46 bin ton (geçen yıl 43 bin ton) olması bekleniyor. Bakliyat ürünlerinde üretimi azalacak tek ürün kuru fasulye. 2019-2020 sezonunda kuru fasulye üretiminin yüzde 4.5 azalışla 210 bin ton (geçen yıl 220 bin ton) olarak gerçekleşmesi tahmin ediliyor.

Bakliyatta hasat devam ediyor. Toprak Mahsulleri Ofisi, 20 Mayıs tarihinde kabuklu kırmızı mercimek için 2.500 TL/ton, 3 Haziran tarihinde nohut için 3.300 TL/ton, yeşil mercimek için de 3.050 TL/ton müdahale fiyatı açıkladı.

Dövizdeki artışa rağmen ithalat artıyor

Yeni mahsul kabuklu kırmızı mercimek piyasada ortalama 2.900-3.100 TL/ton seviyesinde işlem gördüğü için TMO’ya ürün satışı yok. Nohut 2018 yılı mahsulü olarak 2.700-2.850 TL/ton, yeşil mercimek 2.400-2.600 TL/ ton, kuru fasulye ise sıra çeşidi 7.250 TL/ton civarında işlem görüyor.

Hububat, bakliyat ve yağlı tohumlarda 2018 yılının ikinci yarısında dövizdeki ani yükselme nedeniyle ithalat bir süre düşüş eğilimine girse de yıl bazında bakıldığında bir çok üründe ithalat artıyor.

Türkiye İstatistik Kurumu ve Toprak Mahsulleri Ofisi verilerine göre, buğday ithalatı 2014’te 5 milyon 285 bin ton iken 2015’te 4 milyon 350 bin ton, 2016’da 4 milyon 226 bin ton ve 2017’de 4 milyon 991 bin ton oldu. 2018’de ise 5 milyon 781 bin ton olarak gerçekleşti. Bu yılın ilk dört aylık döneminde 2 milyon 664 bin ton ithalat gerçekleştirildi.

Arpa ithalatı 2017’de 384 bin ton iken 2018’de 656 bin ton oldu. 2019’da dövizdeki artışa bağlı olarak ithalat geriledi ve 275 bin ton oldu. Mısır ithalatı 2014 ve 2015’te 1.4 milyon ton iken 2016’da 535 bin tona geriledi. Fakat son iki yıldır ithalat adeta zirve yaptı. 2017’de 2 milyon 56 bin ton olan mısır ithalatı 2018’de 2 milyon 123 bin tona çıktı. Pirinç ithalatı ise yıllık ortalama 250 bin ton seviyesinde.

Soya fasulyesi ithalatı her yıl düzenli olarak artıyor. 2014’te 2 milyon 8 bin ton olan ithalat her yıl artarak 2018’de 2 milyon 666 bin tona yükseldi. Benzer bir artış trendi ayçiçeği tohumunda da var. 2014’te 557 bin ton olan ithalat 2018’de 712 bin ton olarak gerçekleşti.

Ne yapmalı?

Hububat, bakliyat ve yağlı tohumlarda genel olarak bakıldığında buğday, kuru fasulye hariç diğer ürünlerin emen tamamında belli oranlarda üretim artışı görülüyor. Ancak aynı zamanda hemen her ürünün ithalatında da artış var. Bunun anlamı üretimdeki artışlar iç piyasa ve ihracatın ihtiyacının üretimle tek başına sağlanamadığını gösteriyor.

Türkiye verimliliği artırarak üretimi daha çok artırabilse ithalat yerine kendi ürettiği ürünleri iç piyasada tüketime sunacağı gibi dâhilde işleme rejimi kapsamında ithal edilen ürünleri de iç piyasada üreterek daha yüksek katma değer sağlayabilir.

Bunun için orta ve uzun vadeli tarım politikasına ihtiyaç var. Ayrıca, iklim değişikliğinin tarım ürünleri üzerindeki etkisi her geçen gün artıyor. Buna yönelik önlenmelerin de alınması gerekir.

Yorumlar

Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapınız.
Giriş Yap