30 °C

Kamu santrallerine 'özel' işletme

Elektrik sektörünün sorunlarını ve sektörde yaşanan gelişmeleri GAMA Enerji Genel Müdür Yardımcısı Ahmet Kadıoğlu’na sorduk.

Kamu santrallerine 'özel' işletme

MEHMET KARA

Türkiye elektrik sektöründeki kimi sıkıntılar koronavirüs salgınının yol açtığı daha acil sorunların gölgesinde kaldı. Ancak çözüm için çalışmalar kesintisiz sürdü, sürüyor. Sektörün gündemindeki sorunları ve gelişmeleri GAMA Enerji Genel Müdür Yardımcısı Ahmet Kadıoğlu’na sorduk.

● Sanayicinin elektrik maliyeti açısından önem taşıyan Piyasa Takas Fiyatı (PTF) ne kadar sağlıklı bir gösterge?

Ben sağlıklı olduğunu düşünüyorum. Piyasanın işletilmesinde ve formülasyonda hiç bir problem yok. Ama sistemden, mekanizmadan bağımsız, şirketlerin sektördeki paylarıyla, ortaklık yapılarıyla bağlantılı sıkıntılar var. Örneğin Elektrik Üretim AŞ’nin yaklaşık 22 bin MW’lik kurulu gücüyle pazarda ciddi bir payı var. Yani kurulu gücünden dolayı EÜAŞ’ın piyasada dominant bir etkisi var ve teklif stratejileri fiyat üzerinde belirleyici olabiliyor. Rekabetçi bir piyasada belki bundan biraz daha küçük ama birden çok belirli büyüklüğün üstünde oyuncu olmasını bekleriz. Bizde irili ufaklı çok sayıda oyuncu olmasına rağmen. bir tane çok büyük bir oyuncu var ve onun diğer oyunculardan bu denli uzak ara büyük olması istemese de onu bazen piyasada tek belirleyici haline getirebiliyor. Bu durumdan uzaklaşmamız rekabet anlamında çok daha olumlu olur. Piyasanın diğer dinamiklerine baktığımızda her şey sağlıklı işliyor. Piyasa işletmecisi EPİAŞ’a güven var, yani burada bir sıkıntı yok.

● EÜAŞ’ın istemeden de olsa tek belirleyici olmasını önleyecek çözüm öneriniz var mı?

Bence bunun iki çözüm yolu var. Birincisi EÜAŞ’ın elindeki stratejik sayılmayan kapasitenin özelleştirilmesi. Bu zaten geçmişten günümüze kısmen yapıldı. EÜAŞ’ın elindeki santrallerin ciddi bir bölümü üretim özelleştirmeleri yoluyla özel sektöre devredildi. Buna rağmen EÜAŞ hala dominant bir konumda. Üretim özelleştirmelerine devam edilir, elindeki kapasite azaltılırsa EÜAŞ otomatikman tek belirleyici olma rolünden biraz uzaklaşmış olur.

● Ama santraller öyle ha deyince devredilemiyor, piyasa ille de bunu mu beklemeli?

Haklısınız, santrallerin devri ciddi vakit alıyor. Yani özelleştirme hem çok uzun bir yol hem de piyasa şartları şu anda varlık satışı için pek müsait değil. Bunun yerine kapasitelerin belirli sürelerle ihaleler yoluyla devredilmesi düşünülebilir.

● Bunu biraz açar mısınız?

Kapasite devrinden kastımız şu, EÜAŞ’ın elindeki kapasite ihaleler yoluyla ve tesisler bazında özel sektöre devredilebilir. Yani santrallerin işletilmesi, mevcut işletme hakkı devri sözleşmelerinden daha kısa vadeli şekilde, örneğin beş yıllığına piyasadaki diğer oyunculara ihale yoluyla devredebilir. Aslında bunların dışında daha pratik bir yol da var.

● Nedir o?

Mevzuat düzenlemesi gerektirmeyen, geçmişte denenmiş ve başarılı olmuş bir yöntemden söz ediyorum. EÜAŞ, elindeki santrallerde üretmeyi planladığı belli miktardaki elektriği en iyi fiyattan almayı taahhüt eden piyasa oyuncularına ihaleler yoluyla devredebilir. Bu halen özel sektör elektrik üreticilerinin sıklıkla kullandığı ikili anlaşmalar modelinin EÜAŞ tarafından da kullanılması anlamına geliyor. Burada EÜAŞ üzerine düşen görevi yapmış ve mevzuat açısından herhangi bir engel kalmayacak şekilde hazırlıklarını tamamlamıştır ancak Fransa’daki EDF örneği gibi bir kamu şirketi olarak belirli limitler içinde hareket serbestisine ihtiyacı olduğunu söylemek zorundayız.

"VADELİ ELEKTRİK VE GAZ PİYASALARI ÖNGÖRÜLEBİLİRLİĞİ SAĞLAR"

EPİAŞ bünyesinde vadeli elektrik ve vadeli gaz piyasası kurma çalışmalarının sürdüğünü belirten Gama Enerji GMY Ahmet Kadıoğlu “Bunlar da uzun vadede şirketlerin enerji maliyetlerini yönetmelerini, üreticilerin ise öngörülebilir bir piyasaya kavuşmasını sağlayacak. Bir aydan üç yıla kadar vadelerde ürünlerin geliştirilip piyasada işlem görmesini sağlamak çok kritik. Aslında pratikte piyasada özel sektör oyuncuları kendi aralarında vadeli kontratlar imzalayıp belli bir işlem hacmine ulaşıyor. Ancak tezgah üstü dediğimiz bu piyasalarda özellikle kriz dönemlerinde ikili anlaşmaların yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde yaşanan sıkıntılar bir güven sorununa yol açmıştı. Şimdi bir tarafı EPİAŞ olacak yeni bir mekanizma geçmişten kalan bu güven erozyonunun ortadan kalkması için bir zemin sağlayabilir” dedi.

Yorumlar

Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapınız.
Giriş Yap