Taahhütler yetmedi zaman daraldı

Başak Nur GÖKÇAM

Ülkelerin iklim deği­şikliğiyle mücadelede verdiği yeni taahhütler küresel sıcaklık artışına dair tahminlerin hafif şekilde düş­mesini sağlarken hedef ve ey­lemlerin yetersizliği nedeniy­le sıcaklık artışında 1,5 derece eşiğinin aşılması yaklaşıyor.

Birleşmiş Milletler (BM) Çevre Programı’nın (UNEP) her yıl BM İklim Değişikli­ği Zirvesi öncesi yayımladığı ve ülkelerin Paris Anlaşması kapsamındaki mevcut ve ye­ni iklim taahhütlerinin analiz edildiği Emisyon Açığı 2025 raporu yayımlandı.

Rapora göre, 30 Eylül 2025 itibarıyla Paris Anlaşması’na taraf olan ülkelerin üçte bi­rinden daha azını oluşturan 60 ülke, 2035’e yönelik emis­yon azaltım hedeflerini içeren yeni Ulusal Katkı Beyanlarını (NDC) sundu. Bu NDC’ler, kü­resel sera gazı emisyonlarının yüzde 63’ünü kapsıyor.

Dünya, ciddi bir riskle karşı karşıya

Bu NDC’ler kapsamın­da küresel sıcaklık artışının yüzyıl sonunda sanayi önce­si dönem ortalamasının 2,3- 2,5 derece üzerine çıkacağı tahmin ediliyor. Geçen yılki NCD’ler baz alınarak yapıldı­ğında bu tahmin 2,6-2,8 dere­ce aralığındaydı.

Yeni NDC’ler öngörülen kü­resel sıcaklık artışını yalnızca hafifçe düşürürken ABD’nin Paris Anlaşması’ndan çekil­miş olması da anlaşma kapsa­mındaki sıcaklığı sınırlandır­ma hedeflerine ulaşılmasını zorlaştırıyor. UNEP dünyanın ciddi bir iklim riskiyle karşı karşıya bulunduğu ve ülkele­rin Paris Anlaşması’ndaki ‘sı­caklık artışını 2 derecenin al­tında tutma ve mümkünse 1,5 dereceyle sınırlandırma’ he­definden oldukça uzak olduğu uyarısında bulunuyor.

Taahhütlerde uygulama açığı büyük boyutlarda

Küresel sıcaklık artışının 2 dereceyle sınırlandırılma­sı için emisyonların 2030’da 2019 seviyesine göre yüz­de 25 ve 1,5 derece hedefi için ise yüzde 40 düşme­si gerekiyor. Bu he­defe ulaşmak için yalnızca 5 yıl kal­masına rağmen verilen taahhüt­lerde uygulama açığı büyük bo­yutlara ulaştı. Tüm NDC’le­rin uygulan­ması halinde dahi küresel emisyonların 2035’te 2019’a göre yüzde 15 düşeceği ancak ABD’nin Paris Anlaşması’ndan çıkmasıyla bu beklentilerin de değişeceği tahmin ediliyor. Söz konusu yüzde 15’lik emisyon azaltımı, sıcaklık artışı­nın 2 dereceyle sınırlan­dırılması için gereken sevi­yenin yüzde 35 ve 1,5 derece için de yüzde 55 altında.

“Benzeri görülmemiş emisyon kesintilerine ihtiyaç var”

UNEP İcra Direktörü Inger Andersen, rapora ilişkin değerlendirmesinde, ülkelerin Paris Anlaşması kapsamındaki verdikleri taahhütleri yerine getirmek için üç fırsata sahip olduğunu ancak her seferinde hedefin gerisinde kaldıklarını belirtti. Ulusal iklim planlarında bir miktar ilerleme sağlandığını kaydeden Andersen, “Ancak bu ilerleme yeterince hızlı değil.

Bu nedenle hala, giderek daralan bir zaman penceresinde ve giderek zorlaşan bir jeopolitik ortamda benzeri görülmemiş emisyon kesintilerine ihtiyacımız var. Kanıtlanmış çözümler mevcut. Yenilenebilir enerjinin hızlı büyümesinden metan emisyonlarının azaltılmasına kadar, yapılması gerekenleri biliyoruz. Şimdi ülkelerin geleceğine yatırım yapması, iddialı iklim eylemleri ile ilerlemesi zamanı. Bu eylemler daha hızlı ekonomik büyüme, daha iyi insan sağlığı, daha fazla istihdam ve enerji güvenliği sağlayacak” ifadelerini kullandı.

Tamamen önlenemeyeceği öngörülüyor

Gerekli emisyon azaltımının büyüklüğü ve uygulanacakları kısa süre göz önüne alındığında, küresel sıcaklığın çok yıllar ortalamasının gelecek 10 yıl içinde 1,5 derece artışı aşma riski bulunuyor. Hızlı emisyon azaltımlarının kısa vadede

aşımın başlamasını geciktirebileceği ancak tamamen önleyemeyeceği öngörülüyor. UNEP, tüm ülkeleri ve özellikle en yoksul ve savunmasızları daha fazla etkileyen iklim değişikliğine karşı hızla gerekli adımların atılması ve iklim eylemlerinin hızlandırılması çağrısında bulunuyor.