Airbus'a 3,4 milyar dolarlık kredi ABD'yi kızdırdı: Ticaret anlaşması tehlikede

ABD ile Avrupa Birliği arasında yıllardır süren Airbus-Boeing rekabeti, 3,4 milyar dolarlık finansman nedeniyle yeniden ticaret krizine dönüşme riskiyle karşı karşıya. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Avrupa Yatırım Bankasının Airbus için oluşturduğu 3 milyar Euro'luk kredi paketinin koşullarına ilişkin bilgi taleplerinin karşılanmadığını açıkladı. Greer, finansmanın piyasa koşullarına uygun olup olmadığının belirlenememesinin, iki taraf arasında büyük yolcu uçaklarına yönelik varılan ticaret uzlaşmasını tehlikeye attığını bildirdi.

26 Ekim'de yapılan ve 27 Ekim'de uluslararası ekonomi gündemine taşınan açıklama, Washington'un Avrupa havacılık sektörüne yönelik finansman politikalarını yeniden sorguladığını gösterdi. ABD yönetimi henüz yeni bir gümrük vergisi açıklamadı veya mevcut anlaşmayı feshetmedi. Ancak krediye ilişkin belirsizliğin giderilmemesi halinde, geçmişte milyarlarca dolarlık ticareti etkileyen Airbus-Boeing anlaşmazlığının yeniden büyümesi ihtimali gündeme geldi.

ABD, 3 milyar Euro'luk kredinin ayrıntılarını istiyor

Anlaşmazlığın merkezinde, Avrupa Yatırım Bankasının 29 Haziran 2026'da Airbus için onayladığı 3 milyar Euro'luk finansman paketi bulunuyor. Yaklaşık 3,4 milyar dolara karşılık gelen kaynak, bankanın bugüne kadar onayladığı en büyük kurumsal kredi paketi olma özelliğini taşıyor. Finansmanın ilk 1 milyar Euro'luk bölümü için sözleşme imzalanırken kalan tutar, daha geniş yatırım programını desteklemek üzere ayrıldı.

ABD yönetiminin itirazı, kredi paketinin büyüklüğünden çok hangi koşullarla sağlandığı üzerinde yoğunlaşıyor. Greer, tekrarlanan taleplere rağmen kredinin ayrıntılarının Washington'a iletilmediğini belirterek, finansmanın Airbus'a piyasa şartlarının dışında bir avantaj sağlayıp sağlamadığının açıklığa kavuşturulmasını istedi. ABD tarafına göre bu konuda şeffaflığın sağlanmaması, mevcut ticaret anlaşmasının temel ilkelerine ilişkin belirsizlik yaratıyor.

Boeing temmuz ayında harekete geçmişti

Kredi paketi, Airbus'ın Amerikalı rakibi Boeing'in de tepkisini çekmişti. Boeing, temmuz ayında ABD Ticaret Temsilciliğine başvurarak Avrupa Birliği'nden finansmanın bütün koşullarının açıklanmasını istemişti. Şirket, kamu kaynaklı kredilerin piyasa şartlarına uygun verilmesini öngören ticaret uzlaşmasının ihlal edilip edilmediğinin araştırılmasını talep etmişti.

Boeing'in itirazında finansmanın zamanlaması da önemli yer tuttu. Avrupa tarafının havacılık alanındaki ticaret uzlaşmasını uzatmasının hemen ardından Airbus'a büyük ölçekli kredi sağlanması, Amerikan şirketi tarafından sorgulandı. Tartışma, Airbus'ın 2030 yılı civarında A320neo ailesinin yerini alabilecek yeni bir uçak geliştirmeye yönelik hazırlıklarıyla da ilişkilendiriliyor. Bununla birlikte kredi paketinin tamamının söz konusu uçak projesine ayrıldığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Airbus: Kredi piyasa koşullarında sağlandı

Avrupa Yatırım Bankası ve Airbus ise finansmanın haksız devlet desteği niteliği taşıdığı iddialarını reddediyor. Banka, kredinin faiz karşılığında kullandırıldığını ve normal finansman faaliyetlerinin bir parçası olduğunu belirtiyor. Avrupa tarafı, Airbus'a olağan dışı bir mali avantaj sağlanmadığını ve işlemin ticaret uzlaşmasıyla uyumlu olduğunu savunuyor.

Airbus Mali İşler Direktörü Thomas Toepfer de daha önce yaptığı açıklamada finansmanın tamamen piyasa koşullarında sağlandığını belirtmişti. Şirket, uzun vadeli ve esnek finansman imkânının küresel üretim ağını, araştırma faaliyetlerini ve teknoloji yatırımlarını desteklediğini ifade ediyor. Bu nedenle taraflar arasındaki temel anlaşmazlık, kredinin sağlanıp sağlanmaması değil, koşullarının uluslararası ticaret kurallarına uygunluğu üzerinde yoğunlaşıyor.

17 yıllık ticaret kavgası yeniden gündemde

Airbus ve Boeing arasındaki devlet desteği anlaşmazlığı, Dünya Ticaret Örgütünde yaklaşık 17 yıl süren hukuki mücadeleye yol açmıştı. ABD ve Avrupa Birliği, birbirlerinin uçak üreticilerine haksız destek sağladığını ileri sürerken, karşılıklı davalar ve kararlar sonucunda milyarlarca dolarlık ticaret gümrük vergilerinden etkilenmişti. Uyuşmazlık yalnızca uçak üreticileriyle sınırlı kalmamış, havacılık dışındaki ürünlerin ticaretine de yansımıştı.

Taraflar 2021 yılında anlaşmazlıktan kaynaklanan ek vergileri beş yıl süreyle askıya almak üzere uzlaşmıştı. Yaklaşık 11,5 milyar dolarlık ticareti ilgilendiren bu anlaşma, büyük yolcu uçaklarının finansmanında piyasa koşullarına uyulmasını ve desteklerin şeffaf biçimde değerlendirilmesini öngörüyordu. Temmuz 2026'da uzatılan uzlaşma, yeni bir ticaret savaşını önlemeyi amaçlıyordu. Ancak Airbus kredisine ilişkin son açıklama, anlaşmanın uygulanmasına yönelik görüş ayrılıklarının devam ettiğini ortaya koydu.

Türkiye'deki havacılık sektörü nasıl etkilenebilir?

Airbus ile Boeing arasındaki rekabet, Türkiye'nin sivil havacılık sektörü açısından da önem taşıyor. Türk Hava Yolları ve diğer hava yolu işletmeleri, uzun vadeli filo planlamalarında bu iki üreticinin uçaklarına yer veriyor. Uçak geliştirme maliyetleri, finansman koşulları ve üretim kapasitelerinde yaşanabilecek değişiklikler, küresel havacılık pazarındaki rekabeti etkileyebiliyor.

Türkiye'deki havacılık sanayisi de uluslararası üretim ve tedarik zincirleriyle bağlantılı faaliyet gösteriyor. Bununla birlikte ABD'nin son açıklaması Türkiye'ye veya Türk hava yolu şirketlerine yönelik bir yaptırım içermiyor. Yeni anlaşmazlığın Türkiye'deki uçak teslimatlarına, siparişlere veya fiyatlara doğrudan etki ettiğine ilişkin açıklanmış bir karar da bulunmuyor. Olası sonuçlar, Washington ile Brüksel arasındaki görüşmelerin nasıl ilerleyeceğine bağlı olacak.

Ticaret anlaşmasının geleceğini hangi karar belirleyecek?

Kısa vadede en önemli gelişme, Avrupa Birliği ve Avrupa Yatırım Bankasının kredi koşullarına ilişkin ABD'nin istediği bilgileri sağlayıp sağlamayacağı olacak. Washington, finansmanın piyasa koşullarına uygunluğunu değerlendirmek istiyor. Avrupa tarafı ise işlemin ticari koşullarda gerçekleştirildiğini ve mevcut anlaşmanın ihlal edilmediğini savunuyor.

Kredi koşullarının açıklanması, tarafların anlaşmazlığı yeni bir ticaret önlemine başvurmadan çözmesini sağlayabilir. Buna karşılık görüş ayrılıklarının devam etmesi halinde uyuşmazlık daha kapsamlı ticaret görüşmelerinin konusu haline gelebilir. Şimdilik gündemde kesinleşmiş bir ek vergi kararı değil, 3,4 milyar dolarlık finansmanın mevcut anlaşmaya uygun olup olmadığına ilişkin diplomatik ve ticari gerilim bulunuyor.