ExxonMobil 19 yıl sonra Venezuela ile masada: Petrol yatırımı için dört şart

ABD'nin en büyük petrol üreticilerinden ExxonMobil, 19 yıl önce kamulaştırma nedeniyle ayrıldığı Venezuela'ya geri dönme yolunda önemli bir adım attı. Şirket, Venezuela hükümeti ve devlet petrol şirketi PDVSA ile petrol arama ve üretim olanaklarını değerlendirmek üzere 9 Kasım'da ön anlaşma imzaladı. Ancak anlaşma henüz bağlayıcı değil ve ExxonMobil'in ülkeye ne kadar yatırım yapacağı, hangi sahalarda faaliyet göstereceği ya da üretime ne zaman başlayacağı açıklanmadı.

Anlaşma imzalandı, yatırım kararı verilmedi

Caracas'ta düzenlenen imza törenine Venezuela Geçici Devlet Başkanı Delcy Rodríguez ile ExxonMobil'in üretim faaliyetlerinden sorumlu yöneticisi Dan Ammann katıldı.

Tarafların imzaladığı mutabakat muhtırası, Venezuela'daki petrol ve doğal gaz arama ve üretim fırsatlarının değerlendirilmesini kapsıyor.

Rodríguez, anlaşmanın hem mevcut üretim sahalarını hem de henüz geliştirilmeyen alanları kapsayabilecek bir iş birliğinin önünü açtığını belirtti. Ancak ExxonMobil, değerlendirdiği sahaların isimlerini ve olası yatırım tutarını açıklamadı.

Şirketin Venezuela'da fiilen üretime başlayabilmesi için ortak girişim veya üretim paylaşımına ilişkin bağlayıcı bir sözleşme imzalaması gerekiyor.

Bu nedenle son anlaşma, kesinleşmiş bir petrol yatırımı değil, yatırım müzakerelerinin resmiyet kazanması anlamına geliyor.

ExxonMobil'in yatırım için dört şartı var

Şirketin Venezuela'ya geri dönüşü konusunda en önemli engel, ülkedeki yatırım ortamının uzun vadede güvenilir olup olmayacağı.

ExxonMobil yönetimi, herhangi bir yatırım kararı alınmadan önce dört temel koşulun karşılanması gerektiğini belirtiyor: istikrarlı ekonomi politikaları, açık ve öngörülebilir düzenlemeler, güçlü yatırım güvenceleri ve rekabetçi getiri.

Şirketin Üst Yöneticisi Darren Woods, ocak ayında Venezuela'yı mevcut koşullarda yatırım yapılamayacak bir ülke olarak değerlendirmişti.

Venezuela'da yıl içinde petrol sektörünün özel ve yabancı yatırımcılara açılmasını kolaylaştıran yasal değişikliklerin yapılması, şirketin tutumunun yumuşamasına katkı sağladı.

Buna rağmen ExxonMobil, mali ve hukuki düzenlemelerde ilerleme kaydedildiğini kabul etmekle birlikte önemli eksikliklerin sürdüğünü düşünüyor.

Şirket açısından asıl mesele, bir petrol sahasına erişim elde etmekten çok, yapılacak yatırımın yıllar boyunca korunabileceğine güvenmek.

1,6 milyar dolarlık anlaşmazlık kapanmadı

ExxonMobil'in temkinli davranmasının arkasında Venezuela ile yaşadığı uzun kamulaştırma anlaşmazlığı bulunuyor.

Şirket, eski Devlet Başkanı Hugo Chávez döneminde 2007 yılında petrol varlıklarına el konulmasının ardından ülkeden ayrılmıştı.

Bu süreçte ExxonMobil'in özellikle Cerro Negro ağır petrol projesi ile La Ceiba sahasındaki çıkarları zarar gördü. Şirket, kamulaştırmanın ardından uluslararası tahkim yoluna başvurdu.

2014 yılında verilen tahkim kararıyla ExxonMobil lehine yaklaşık 1,6 milyar dolar ve buna bağlı faizlerden oluşan tazminata hükmedildi.

Venezuela'nın karara itiraz etmesi nedeniyle anlaşmazlık henüz tamamen çözüme kavuşmuş değil.

Eski varlıklarına el konulan şirketin yeniden yatırım yapması, hukuki güvencelerin yalnızca yeni mevzuatta bulunmasını değil, uygulamada da kalıcı olmasını gerektiriyor.

Bu nedenle 19 yıl sonra atılan imzanın önündeki en önemli soru, Caracas yönetiminin yabancı petrol şirketlerine sunduğu koşulların geçmişteki kamulaştırma riskini ortadan kaldırıp kaldırmayacağı.

300 milyar varillik rezerv için rekabet

ExxonMobil'in Venezuela'ya ilgisinin arkasında ülkenin dev petrol rezervleri bulunuyor.

Venezuela, yaklaşık 300 milyar varillik kanıtlanmış petrol rezerviyle dünyanın en büyük rezerv sahipleri arasında ilk sırada yer alıyor.

Bu kaynakların önemli bir bölümü Orinoco Petrol Kuşağı'ndaki ağır ve ekstra ağır petrolden oluşuyor.

Ancak büyük rezervlere sahip olmak, petrolün düşük maliyetle ve kısa sürede üretilebileceği anlamına gelmiyor.

Ağır petrolün çıkarılması, taşınması ve işlenmesi için özel teknoloji, güçlü altyapı ve yüksek sermaye gerekiyor. Uzun yıllar boyunca yatırım eksikliği yaşayan Venezuela'nın üretim tesislerinin yenilenmesi de önemli bir maliyet oluşturuyor.

ExxonMobil'in Kanada'daki ağır petrol üretiminde kazandığı deneyim, Venezuela'daki olası projelerde rekabet avantajı sağlayabilir.

Bununla birlikte şirketin hangi rezervlere erişebileceği ve bu kaynakları hangi ticari koşullarla geliştirebileceği henüz kesinleşmedi.

Chevron 7 milyar dolarlık yatırımla öne geçti

Venezuela'nın petrol sektörünü yabancı yatırımcılara açması, Amerikan enerji şirketleri arasındaki rekabeti de artırıyor.

ExxonMobil, 2007 yılında ülkeden ayrılırken Chevron mevcut ortaklıklarını yeniden düzenleyerek Venezuela'daki faaliyetlerini sürdürmüştü.

Bu durum Chevron'a, son dönemde başlayan yatırım sürecinde önemli bir avantaj sağladı.

Chevron, Venezuela'daki petrol üretimini artırmak amacıyla beş yıllık dönemde 7 milyar dolarlık yatırım planı açıklamış durumda. Şirketin hedefi, üretimini yaklaşık iki katına çıkarmak.

ExxonMobil'in imzaladığı ön anlaşma, bu rekabette yeniden yer alma girişimi olarak öne çıkıyor.

ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin Venezuela'nın enerji sektörüne Amerikan şirketlerinin daha fazla katılmasını teşvik etmesi, bölgedeki yatırım yarışını hızlandıran siyasi gelişmeler arasında bulunuyor.

Ancak ExxonMobil'in olası dönüşü, küresel petrol arzında hemen bir artış yaşanacağı anlamına gelmiyor.

Yeni üretim için bağlayıcı sözleşmelerin imzalanması, sahaların teknik değerlendirmelerinin tamamlanması ve gerekli altyapı yatırımlarının yapılması gerekiyor.

Venezuela'nın büyük rezervlerinin küresel petrol piyasasına daha güçlü biçimde dönmesi, uzun vadede arzı artırabilecek bir gelişme. Kısa vadede ise anlaşmanın asıl önemi, ABD'li petrol şirketlerinin ülkenin enerji kaynakları üzerindeki rekabetinin yeni bir aşamaya geçmesi.