Jeotermale yatırım, enerji ve turizmde geliri 2 kat artıracak

Nurdoğan A. ERGÜN
nurdogan.arslan@dunya.com

Küresel enerji arzında yaşanan aksaklıklar, yerli ve milli tedari­kin önemini bir kez daha or­taya koydu. Jeotermal Yatı­rımcıları Derneği (JEMYAD) Başkanı Ömer Tosun, Türki­ye’nin de yer altındaki muaz­zam jeotermal potansiyelini doğru stratejilerle harekete geçirdiği takdirde enerji ve turizm gelirlerini ikiye katla­yabileceğini söyledi. Tosun, Türkiye’nin sahip olduğu je­otermal kaynağın nükleer enerjiye eş değer, tükenmez ve milli bir güç olduğunu be­lirterek, bu kaynağın elektri­ğin ötesinde seracılık, şehir ısıtması ve termal sağlık tu­rizminde kaldıraç rolü üstle­nebileceğini vurguladı.

“Kaynak ve kanun var, yeterli politika yok”

Tosun’a göre, jeotermal için kaynak, kanun ve yatırımcı var ancak yeterince destekle­yen bir yatırım politikası yok. Jeotermali “dünyada nüklee­re rakip gösterilen tek kaynak” olarak tanımlayan Tosun, mag­manın sürekli ısı ürettiğine ve Türkiye’nin aktif fay hatla­rı sayesinde bu kaynaktan ke­sintisiz yararlanma avantajı­na sahip olduğunu vurguladı. Geçmişte yaşanan yanlış uygu­lamalar nedeniyle vatandaşla­rın jeotermale karşı kışkırtıl­dığını söyleyen Tosun, devletin jeotermali milli bir politika ha­line getirerek toplumsal bilinci artırması ve yatırımcıya psiko­lojik destek sağlaması gerekti­ğini dile getirdi.

Jeotermalin sadece elekt­rik üretiminden ibaret görül­memesi gerektiğini, elektrik üretimi, gıda güvenliği ve sera­cılık, termal sağlık turizmi ile şehir ısıtması ve karbondiok­sit ihracatında Türkiye’ye çağ atlatabileceğini ifade etti. Ye­nilenebilir enerji içerisindeki jeotermal payının bugün sade­ce yüzde 3,7 seviyelerinde oldu­ğunu belirten Tosun, doğru teş­viklerle bu oranın %20-30’lara çekilebileceğini ve hava şartla­rına bağlı olmadan 7/24 kesin­tisiz baz yük sağlanacağını kay­detti. Tosun, seracılık tarafında ise daha sığ derinliklerdeki ka­palı devre sistemlerle 12 ay bo­yunca Türkiye’nin her yerinde kesintisiz gıda üretimi yapıla­bileceğini kaydetti.

Gecelik konaklamada iki kat gelir imkânı var

Diğer yandan yaşlanan dün­ya nüfusu ve zihinsel yorgun­luk çeken kitlelerin “gri eko­nomi” çerçevesinde termal te­sislere yöneldiğini ifade eden ve Turizm Yatırımcıları Der­neği Yönetim Kurulu Üyesi de olan Ömer Tosun, “Alman­ya doğru dürüst minerali ol­mayan sularıyla termal tu­rizmden 30 milyar dolar ka­zanıyor. Bizim sularımızda 18 bin mineral değeri var. Turiz­mi çeşitlendirmek, güneş ve kum ile ‘her şey dahil’ kıska­cından kurtulmak ve 21 güne varan konaklama süreleriyle turizm gelirini ikiye katlamak mümkün” diye konuştu. Ter­mal otellerde gecelik konak­lama fiyatlarının da daha yük­sek olacağını söyleyen Tosun, “Türkiye’nin her bölgesi bu­na müsait. Yapacağımız butik tesislerle 350-400 odalı tesis­lerden daha çok ciro elde ede­riz. Kapalı devre sistemlerle İstanbul’un büyük bölümü­nün ısıtılabilir” dedi.

“Turizmdeki ihale maddesi yatırımların önünü tıkıyor”

Jeotermal yatırımların önündeki en büyük enge­lin mevzuattaki bazı çelişki­ler ve yanlış algılar olduğu­nu dile getiren Tosun, bürok­raside yaşanan sıkıntıları şu sözlerle eleştirdi: “5686 sayı­lı kanun arama ve kullanım hakkı verirken, 2021’de Tu­rizm Bakanlığı tarafından ka­nuna eklenen bir maddeyle tüm tahsisler ihaleye bağlan­dı. Yatırımcı olarak risk alı­yor, milyonlarca dolar harca­yıp suyu çıkarıyorsunuz, tam tesisi kuracakken ‘burayı iha­leye çıkarmamız gerekiyor’ deniliyor. Bu durum termal turizm yatırımlarını son 5 yıl­dır kilitledi. Devletin altyapı­sı, havalimanları, hastaneleri hazır ancak özel sektör yatı­rımlarının önündeki bu engel kaldırılmalı.”

Jeotermal kaynaklardaki değerli mineraller toplanacak

Kapadokya Alanı Turizm Yatırımcıları Derneği (KAP­YAD) Başkanlığı görevini de yürüten Ömer Tosun, bir özel sektör kuruluşunun Anado­lu Litotermal Projesi (ALP) kapsamında Kapadokya’nın derin yeraltı ısısını değerlen­dirmeye yönelik çalışmalarını anlattı. Projenin fizibilite aşa­masında olduğunu ifade eden Tosun, sondaj için yaklaşık 30 milyon dolar, toplam yatı­rım için ise yaklaşık 50 milyon dolar maliyet öngörüldüğünü aktardı. Tosun ayrıca, kapalı devre enerji projesinden ay­rı olarak, jeotermal akışkan­lardaki değerli minerallerin geri kazanımını ve Kapadok­ya’da lityum elde edilmesinin olanaklarını araştırdıklarını belirtti. Türkiye’nin jeoter­mal sektörünü uluslararası paydaşlarla buluşturan Inter­national Geothermal Invest­ment Summit (IGIS), 26–27 Kasım 2026’da ikinci kez Ka­padokya’da düzenlenecek.

Türkiye, jeotermalde Avrupa’da birinci

Türkiye’nin toplam teorik jeotermal ısı potansiyeli yaklaşık 31.500 MWt olarak hesaplanırken, bunun yaklaşık yüzde 78’i Batı Anadolu Bölgesi’nde bulunuyor. Türkiye, jeotermal enerji kurulu gücü bakımından Avrupa’da birinci, dünyada ise ABD, Endonezya ve Filipinler’in ardından dördüncü sırada yer alıyor. Bakanlığın Türkiye Ulusal Enerji Planı kapsamında, 2026 itibarıyla yaklaşık 1.800 MW olan jeotermal kurulu gücünün 2035 yılına kadar 3.500–5.000 MW bandına çıkarılması hedefleniyor. Türkiye’de jeotermal enerji alanına bugüne kadar yapılan toplam özel sektör yatırım tutarı yaklaşık 6 ila 7 milyar dolar seviyesinde iken YEKDEM düzenlemeleri ve yeni ruhsat sahalarıyla birlikte önümüzdeki dönemde jeotermal yatırımlarının 15 milyar dolar seviyesine ulaşması öngörülüyor.

“Yüzde 1 idare payı doğrudan köylüye aktarılsın”

Ömer Tosun, jeotermal santrallerden alınan %1’lik idare payının yerel halkta ve köylerde rıza oluşturmak adına kritik bir araç olduğunu vurguladı. Mevcut kanunda bu payın 5’te 1’inin kaynağın çıkarıldığı köy veya kasabaya aktarılması gerektiğinin yer aldığını ancak uygulamada aksaklıklar yaşandığını savunan Tosun, payın doğrudan yerel yerleşim yerlerine ulaştırılmasını istedi. Tosun, şu ifadeleri kullandı: “Yıllık 100 milyon dolar ciro yapan bir elektrik santrali 1 milyon dolar idare payı öder. Bu tutarın 5’te 1’i olan yaklaşık 10 milyon TL, suyun çıktığı köye doğrudan aktarılsa o köy ihya olur.”