Kotanın mücevher ihracatına faturası: Yüzde 30 kayıp
Altına kota ve mücevher ithalatına ek vergi ihracata vurdu. Kilogram başına 4 bin 500 dolar katma değerli mücevher ihracatının yüzde 30 düştüğünü belirten Mücevher İhracatçıları Birliği (MİB) Başkanı Mustafa Özcan, “Kotayla sektörümüz darbe yedi” dedi. Özcan, altın hammaddesindeki fiyat farkının ihracatı zorladığı, bu yüzden sipariş iptallerinin yaşandığını bildirdi.
Türkiye’de mücevher ihracatı, işlenmemiş altın ithalatına 2023 yılında getirilen kota uygulaması ve ek gümrük vergileriyle gerileme gösterdi. Sektör genelinde ihracat geçen yıl 13,4 milyar dolara ulaşmasına rağmen, ekonomiye asıl katma değer sağlayan kilogram başına ortalama 4 bin 500 dolar katma değerle işlenmiş mücevher ihracatı, geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 30 düştü. Bunun en önemli nedenlerinden birinin kota olduğuna dikkati çeken Mücevher İhracatçıları Birliği (MİB) Başkanı Mustafa Özcan, kota sonrası Türkiye ile uluslararası piyasalarda kilo başına altın fiyatında 10 bin dolara ulaşan farklar oluştuğunu vurguladı. Özcan, “Kotayla mücevher sektörü inanılmaz darbe yedi. Bizim 4 bin 500 dolar katma değerli işçilikle ihraç ettiğimiz bir ürünü 10 bin dolar farkla ihraç edebilmeniz ve bunu müşterinin alması mümkün değil. O nedenle sektör çok büyük sekteye uğradı” değerlendirmesinde bulundu.
Fiyat artışı parasal değeri yukarı taşıyor
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, mücevher sektörü toplam ihracatı 2020 yılında 6,7 milyar dolar seviyesindeyken, 2021 yılında 11 milyar dolar, 2022 yılında 10,2 milyar dolar, 2023 yılında ise 13,6 milyar dolar oldu. 2024 yılında 13 milyar dolar olarak gerçekleşen ihracat, 2025 yılında 13,4 milyar dolara yükseldi. 2026 Ocak-Ekim döneminde de ihracat 8 milyar dolara yaklaştı. Sektörde yaşanan sorunları ve değerlendirmeleri düzenlediği basın toplantısıyla açıklayan MİB Başkanı Mustafa Özcan, sektör ihracatının külçe altın ve işlenmiş mücevher ihracatı olarak iki kalemden oluştuğunu vurguladı. Altının ons fiyatının 2025 yılında ortalama 3 bin dolar seviyesindeyken 2026 yılında yaklaşık 4 bin 500 dolar seviyesine yükseldiğine işaret eden Özcan, altın fiyatlarındaki bu artışın, ihracatın parasal değerini yukarı taşıdığı için gerçek miktar kaybını kısmen gizlediğini ifade etti. Tonaj bazında değerlendirildiğinde ise işlenmiş mücevher ihracatındaki kaybın yüzde 50’nin üzerinde olduğunun görüldüğünü dile getiren Özcan, sözlerini şöyle sürdürdü: “Mücevher sektörü, altının kendi değerinden arındırılmış hesaplamayla kilogram başına yaklaşık 4 bin 500 dolar işçilik katma değeri oluşturuyor. Türkiye’nin kilogram başına ortalama ihracat değerinin yaklaşık 1,5-2 dolar olduğu dikkate alındığında, sektörün sağladığı katma değer çok yüksek. Geldiğimiz noktada biz bu yıl 20 milyar dolar ihracatı yakalayabilecek durumdayken, kota ve ek gümrük vergileri dolayısıyla bu yıl 13 milyar doları zor yakalıyoruz ve giderek düşüyor.”
Bazı dönemlerde Türkiye’deki altın fiyatlarının, uluslararası piyasa fiyatlarının altına gerilerken, birkaç hafta içerisinde yeniden yukarı çıkabildiğine işaret eden Özcan, kısa süre önce de kilogram başına yaklaşık 1.600 dolarlık fark oluştuğunu vurguladı. Özcan, “Uluslararası müşteriler, sipariş verdikleri tarihte altının hangi fiyattan temin edileceğini bilmek istiyor. Ancak Türkiye’deki fiyat farkının sürekli değişmesi, uzun vadeli sipariş ve tedarik planlamasını zorlaştırıyor. Uluslararası alıcılar, altının teslim tarihinde hangi maliyetle temin edileceğini bilemedikleri için Türkiye’deki üreticilerle yaptıkları sözleşmeleri iptal edebiliyor veya yeni siparişlerini başka ülkelere yönlendirebiliyor. Çünkü alıcılar ‘altına artık uluslararası fiyattan ulaşabiliyorsun devam et’ diyebiliyor. Ancak 1-2 ay sonra ne olacağını bilemiyorsunuz. Fark çıkarsa ‘senin ülkende kota varsa, sözleşmelerimi iptal ediyorum.’ diyor. Bundan dolayı firmalarımız ciddi iptallerle karşılaştı” şeklinde konuştu. Mücevher ihracatında karşılaşılan soruların aşılması için Özcan, kotaların kaldırılması ve ek vergilerin yeniden düzenlenmesi çağrısında bulundu.

İptaller bazı işletmelerde yüzde 50’yi buluyor
Toplantıda verilen bilgilere göre, fiyat belirsizliğinden kaynaklanan sipariş kayıpları bazı işletmelerde yüzde 50’nin üzerine çıkabiliyor. Sektör genelindeki sözleşme iptallerine ilişkin kesin ve toplulaştırılmış bir veri ise bulunmuyor. Kaybedilen müşterilerin önemli bölümü İtalya, Dubai, Hindistan, Çin, Hong Kong ve diğer üretici pazarlara yönelmiş durumda. Toplantıda verilen bilgilere göre, büyük mücevher perakende zincirlerinden birinin, geçmiş yıllarda Türkiye’deki alım heyeti organizasyonlarına katıldığı, ancak son görüşmelerde mevcut sistem nedeniyle Türkiye’den alımlarını durdurduğunu bildirildi. Sektör temsilcilerinin verdiği bilgiye göre, kota uygulamasının kaldırılması, kaybedilen siparişlerin ve müşterilerin hemen geri döneceği anlamına gelmiyor. Uluslararası müşterilerin yeniden kazanılması ve güven ilişkisinin kurulması için yaklaşık 2-3 yıllık bir toparlanma sürecine ihtiyaç duyulabilir.