IEA'dan dünyaya kritik uyarı! Enerjide hiçbir şey eskisi gibi olmayabilir

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu'daki savaşın küresel enerji piyasalarında kalıcı değişimlere yol açabileceği uyarısında bulundu. Hürmüz Boğazı'ndaki kesintilerin ülkeleri alternatif kaynaklara yönelttiği belirtilirken petrol akışına duyulan ihtiyacın 2035'e kadar sert düşebileceği öngörüldü. IEA Başkanı Fatih Birol ise enerji dünyasının kriz öncesindeki durumuna dönmesinin zor olduğunu söyledi.

Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!
IEA'dan dünyaya kritik uyarı! Enerjide hiçbir şey eskisi gibi olmayabilir

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu'daki savaşın Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan enerji sevkiyatlarını büyük ölçüde aksatmasının küresel enerji piyasalarında köklü bir dönüşümü başlattığını bildirdi. Ajansa göre, yaşanan krizin süresi, değişimin ne kadar derin olacağını belirleyecek.

IEA'nın yayımladığı yıllık Dünya Enerji Görünümü (WEO) raporunda, "tarihin en büyük enerji arz şoku" ile karşı karşıya kalan ülkelerin önündeki farklı senaryolar ele alındı. Tüm yakıt türleri ve teknolojilere ilişkin güncel verilerin değerlendirildiği raporda, hükümetlerin alacağı kararların gelecek yılların enerji politikalarında belirleyici olacağı vurgulandı.

Küresel enerji talebinde dikkat çeken değişim

Nüfus ve gelir artışının etkisiyle ulaşım, ısıtma, soğutma ve bilgi işlem faaliyetlerinde enerji ihtiyacının büyümeyi sürdüreceği öngörülüyor.

Küresel sıcaklıklardaki yükseliş de tüketimin yönünü değiştiriyor. Rapora göre, binaların soğutulması için gereken enerji miktarının tarihte ilk kez ısıtma ihtiyacını geçtiği tahmin ediliyor.

Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol miktarı sert düşebilir

Tedarik kesintileri nedeniyle birçok ülke, ithalata bağımlılığını azaltmak ve enerji maliyetlerini kontrol altında tutmak için alternatif kaynaklara yöneliyor. Yeni ticaret güzergahları, yerli üretim ve farklı teknolojilere yapılan yatırımlar bu süreçte öne çıkıyor.

IEA'nın deniz taşımacılığına yönelik risklerin uzun süre devam ettiği senaryosunda, alternatif boru hatları ve tedarik kaynakları sayesinde Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrole duyulan ihtiyacın önemli ölçüde azalabileceği hesaplanıyor.

Kriz öncesinde günlük 20 milyon varil olan bu miktarın 2030'da 8,5 milyon varile, 2035'te ise 2 milyon varilin altına gerileyebileceği belirtiliyor.

Ancak en sert senaryoda bile Orta Doğu'nun dünyanın en büyük petrol ihracat bölgesi olmayı sürdüreceği öngörülüyor.

Yenilenebilir enerji ve nükleer yatırımlar güçleniyor

Enerji güvenliğini artırmaya yönelik politikaların, özellikle güneş enerjisi ve nükleer enerji yatırımlarını desteklemesi bekleniyor. Raporda değerlendirilen bütün senaryolarda bu kaynakların güçlü büyüme göstereceği tahmin ediliyor.

Enerji verimliliği ve biyoyakıtların da önem kazanabileceği belirtilirken bazı ülkelerde yerli fosil yakıt kullanımının devam edebileceğine dikkat çekiliyor.

Özellikle Asya'da petrol ve doğal gaz ithal eden ülkelerin önemli kömür rezervlerine sahip olması, enerji güvenliği kaygıları nedeniyle kömüre bağımlılığın daha uzun sürmesine yol açabilir.

Elektriğin enerji tüketimindeki payı yüzde 30'a yaklaşacak

Rapora göre, 2019'dan bu yana küresel elektrik talebi dünya ekonomisinden daha hızlı, toplam enerji talebinin ise iki katı hızda büyüdü.

Sanayide elektrikli sistemlerin yaygınlaşması, klimalar, ısı pompaları, elektrikli araçlar ve veri merkezleri bu artışta etkili oldu.

Elektrik tüketimindeki büyümenin 2035'e kadar hızlanması ve elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının tüm senaryolarda yüzde 30'a yaklaşması bekleniyor.

Yakıt fiyatlarındaki dalgalanmalar da bu eğilimi destekliyor. Krizden etkilenen bazı ülkelerde elektrikli araç satışları yükselirken güneş paneli ve batarya ticareti hız kazandı.

IEA, Orta Doğu'daki belirsizliklerin uzaması halinde enerji kaynaklarını çeşitlendirmeye ve elektrik kullanımını yaygınlaştırmaya yönelik adımların kalıcı politikalara dönüşebileceğini değerlendiriyor.

Savaş sona ererse petrol ve doğal gaz fiyatları düşebilir

Çatışmaların kesin biçimde sona ermesi durumunda ise küresel petrol ve doğal gaz arzında güçlü bir toparlanma yaşanabileceği belirtiliyor.

Özellikle gecikmiş sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının piyasaya ulaşması, stoklar yeniden doldurulurken bile fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilir. Böylece enerji piyasalarında alıcıların daha avantajlı olduğu bir dönem başlayabilir.

Bununla birlikte, elektrik kullanımındaki kalıcı artışın her iki yakıta yönelik talebi de değiştirebileceği ifade ediliyor.

Enerjiye erişim ve iklim hedefleri risk altında

IEA, yüksek yakıt fiyatları ve arz sıkıntılarının özellikle gelişmekte olan ülkelerde enerjiye erişimi zorlaştırabileceği uyarısında bulundu.

Elektrik ve temiz pişirme imkanlarına erişimde 2025'te sağlanan ilerlemenin, 2026'da yaşanan kriz nedeniyle yavaşlayabileceği değerlendiriliyor.

Düşük emisyonlu teknolojilerin yaygınlaşması hız kazansa da mevcut ve açıklanmış politikalara dayanan senaryolar, küresel sıcaklıkların 2,5 ila 2,9 derece artabileceğine işaret ediyor. Bu görünüm, ısınmayı 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefiyle önemli bir fark bulunduğunu ortaya koyuyor.

Fatih Birol: Enerji dünyasının eski haline dönmesi zor

IEA Başkanı Fatih Birol, Hürmüz Boğazı'ndaki kesintinin enerji sisteminde "büyük bir şoka" neden olduğunu belirterek, "Enerji sektörü ve küresel ekonomi kayda değer bir dayanıklılık göstermiş olsa da kriz ne kadar uzun sürerse etkileri de o kadar derin olacaktır. Enerji dünyasının kriz öncesindeki durumuna dönmesini sağlayacak inandırıcı bir yol göremiyorum" ifadelerini kullandı.

Raporda yer alan senaryoların kesin tahminler olmadığını vurgulayan Birol, şöyle devam etti:

"Hiçbiri birer tahmin niteliği taşımayan birden fazla senaryo ve kapsamı benzeri görülmemiş bir analiz sunan rapor, ülkelerin bundan sonraki adımlarını değerlendirirken başvurabilecekleri bir kaynak olabilir. Ayrıca ülkelerin karşı karşıya olduğu zorlu tercihleri de ortaya koyuyor. Daha yüksek enerji güvenliği arayışındaki ülkeler, bir bağımlılığın yerine başka bir bağımlılık koymamaya dikkat etmeli. Bununla birlikte, geleceğe ilişkin umut veren bir gelişme olarak enerji güvenliği ile enerji dönüşümü hedefleri hiçbir zaman bugünkü kadar örtüşmemişti."

Mevcut krizin uzun vadeli enerji hedeflerini gölgede bırakmaması gerektiğini belirten Birol, uluslararası işbirliğinin önemine de değindi.

Birol, "Ülkeler, kendi kaynaklarını, koşullarını ve önceliklerini yansıtan farklı yollar izleyebilir. Ancak hepsinin daha güvenli, karşılanabilir maliyetli ve sürdürülebilir bir enerji sistemi kurmak ve bu hedefe ulaşmak için etkili işbirliği yapmak konusunda ortak çıkarı var" değerlendirmesinde bulundu.