2027 sosyal yardımlarında 1,3 trilyon TL'lik bütçe: Kimlere hangi destek verilecek?

Türkiye'nin 2027 yılı bütçesinde sosyal yardım ve destekler için 1 trilyon 341 milyar liralık kaynak öngörüldü. Toplam bütçenin yüzde 4,9'una karşılık gelen bu tutar, çocuklu ailelerden yaşlılara, engellilerden sağlık primi ödeme gücü bulunmayan vatandaşlara kadar farklı grupları kapsıyor.

Ancak söz konusu kaynak, vatandaşlara tek seferde dağıtılacak yeni bir nakit yardım anlamına gelmiyor. Bütçede mevcut destek programlarının sürdürülmesi, hizmetlerin finansmanı ve belirli sosyal harcamaların karşılanması için ayrı ödenekler bulunuyor. Doğrudan nakit ödemeler ile kamu tarafından finanse edilen hizmetlerin birbirinden ayrılması gerekiyor.

2027 bütçesinde sosyal konut finansmanının desteklenmesi için 250 milyar lira ayrıldı. Bu kalem için öngörülen kaynak, önceki yıla göre yüzde 150 artırıldı. Böylece sosyal konut yatırımları, sosyal destekler arasında en yüksek ödenek ayrılan alanlardan biri oldu.

Söz konusu tutar, konut almak isteyen herkese doğrudan verilecek bir nakit destek değil. Sosyal konut projelerinin finansmanı için öngörülen kaynak, hak sahipliği ve başvuru şartları ayrıca belirlenen konut programları kapsamında değerlendiriliyor. Vatandaşların hangi projeden yararlanabileceği, ilgili programın ilan edilen koşullarına bağlı olacak.

Ödeme gücü bulunmayan vatandaşların genel sağlık sigortası prim giderlerini karşılamak amacıyla 186 milyar lira ödenek ayrıldı. Bu destek, sosyal güvencesi bulunmayan ve yapılan gelir testi sonucunda prim ödeme gücü olmadığı belirlenen kişileri ilgilendiriyor.

Gelir testi başvuruları, kişinin ikamet ettiği yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına yapılıyor. Başvuru sonucunda gerekli koşulları taşıdığı belirlenen vatandaşların genel sağlık sigortası primleri devlet tarafından karşılanabiliyor. Böylece sağlık hizmetlerinden yararlanmak için gereken prim gideri, ilgili vatandaşlar adına kamu kaynaklarından finanse ediliyor.

65 yaşını doldurmuş ihtiyaç sahibi vatandaşlar ile belirli engellilik ve gelir koşullarını karşılayan kişilere yönelik aylık ödemeler için 132 milyar lira kaynak öngörüldü. Bu kalem, ekonomik açıdan desteğe ihtiyaç duyan yaşlı ve engelli vatandaşlara yönelik düzenli ödemelerin finansmanını kapsıyor.

Yaşlı aylığı ve engelli aylığı aynı yardım türü değil. Yaş, engellilik durumu, sosyal güvenlik ve gelir koşulları ilgili programa göre değişiyor. Bütçede ayrılan toplam ödenek de 2027 yılında her hak sahibine ödenecek aylık tutarı göstermiyor. Bireysel ödeme miktarları, yürürlükteki mevzuat ve dönemsel güncellemeler çerçevesinde belirleniyor.

Evde bakım yardımına 2027 yılında 109 milyar liralık kaynak ayrıldı. Destek, günlük yaşamını başkasının yardımı olmadan sürdüremeyen ve gerekli koşulları taşıyan engelli bireylerin aile ortamında bakımının sağlanmasına yönelik uygulanıyor.

Yardımdan yararlanmak için yalnızca engelli sağlık kurulu raporu yeterli olmuyor. Hane içinde kişi başına düşen aylık gelirin net asgari ücretin üçte ikisinden düşük olması ve bakım ihtiyacının ilgili değerlendirme heyeti tarafından tespit edilmesi gerekiyor. Başvurular Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlükleri veya Sosyal Hizmet Merkezleri üzerinden yapılabiliyor.

Engelli bireylerin eğitim desteği için 2027 bütçesinde 90 milyar lira kaynak öngörüldü. Bu tutar, engelli bireylerin eğitim hizmetlerinden yararlanmasına yönelik kamu finansmanının önemli kalemlerinden birini oluşturuyor.

Eğitim desteği, doğrudan ailelere ödenen aylık nakit yardımlarla aynı kapsamda değerlendirilmiyor. Ayrıca engelli bireylerin eğitim taşıma giderleri için 19 milyar liralık ayrı kaynak bulunuyor. Böylece eğitim hizmetleri ile bu hizmetlere erişimi kolaylaştıran ulaşım giderleri bütçede farklı kalemlerden destekleniyor.

2027 bütçesinde doğum yardımı ödemeleri için 84 milyar lira ayrıldı. Mevcut uygulamada 1 Ocak 2025 ve sonrasında doğan çocuklar için ilk çocukta bir defaya mahsus 5 bin lira, ikinci çocukta aylık 1.500 lira, üçüncü ve sonraki çocuklarda aylık 5 bin lira ödeme yapılıyor.

İkinci ve sonraki çocuklar için düzenli ödemeler, gerekli koşulların devam etmesi şartıyla çocuk beş yaşını tamamlayana kadar sürüyor. Başvurular e-Devlet üzerinden gerçekleştiriliyor. 2027 yılı için ayrılan 84 milyar liralık ödenek, mevcut kişi başına ödeme miktarlarının artırıldığı anlamına gelmiyor. Yeni bir tutar değişikliği ayrıca açıklanmadıkça yürürlükteki koşullar geçerli olacak.

Ekonomik yoksunluk nedeniyle desteklenmesi gereken çocukların aileleri yanında yetişmelerini sağlamak amacıyla yürütülen Sosyal ve Ekonomik Destek hizmetine 29 milyar lira kaynak ayrıldı. Bu hizmet, maddi güçlüklerin çocukların aile ortamından ayrılmasına yol açmasını önlemeyi hedefliyor.

Destek için Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüklerine, Sosyal Hizmet Merkezlerine veya e-Devlet üzerinden ön başvuru yapılabiliyor. Başvuru sonrasında ailenin sosyal ve ekonomik koşulları inceleniyor. Ödeme miktarı ve destek süresi çocuğun durumuna ve ilgili mevzuata göre belirleniyor.

Koruyucu aile uygulaması kapsamında 2027 yılı için yaklaşık 4 milyar liralık kaynak ayrıldı. Uygulama, çeşitli nedenlerle öz ailesi yanında bakımı sağlanamayan ve devlet korumasına alınan çocukların uygun aile ortamında yetiştirilmesini amaçlıyor.

Koruyucu aile olmak isteyenler belirlenen yaş, ikamet, eğitim ve gelir koşullarını karşılamaları durumunda başvurabiliyor. Değerlendirme ve uygunluk sürecinin ardından çocukların bakım ve yetiştirilmesine yönelik destekler sağlanıyor. Bu ödenek de başvuru yapan herkese doğrudan dağıtılacak bir yardım tutarı değil.

Sosyal yardım programları için tek bir ortak başvuru şartı bulunmuyor. Doğum yardımı, evde bakım, yaşlı aylığı, genel sağlık sigortası prim desteği ve çocuklara yönelik sosyal destekler birbirinden farklı mevzuata ve değerlendirme süreçlerine tabi.

Vatandaşlar sosyal yardımlara ilişkin bilgileri e-Devlet, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlükleri, Sosyal Hizmet Merkezleri ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerinden öğrenebiliyor. 2027 yılı bütçesinde açıklanan kaynaklar, yeni başvuruların tümüyle kabul edileceği veya mevcut ödeme tutarlarının otomatik olarak artacağı anlamına gelmiyor.