Buğday fiyatları yükseldi: Kritik tahıl rotasında geçişler kısıtlandı

Azak Denizi’nde güvenlik gerekçesiyle uygulanan gemi geçiş kısıtlamaları yeni haftada da devam etti. Rusya’nın tahıl ihracatının yaklaşık dörtte birinin geçtiği rota üzerindeki belirsizlik, küresel buğday ve ayçiçeği yağı piyasalarında yeni bir tedarik endişesi yarattı.

Sektör kaynaklarına göre ticari gemiler Azak Denizi içerisinde hareket edebiliyor. Ancak gemilerin denizi Karadeniz’e bağlayan Kerç Boğazı ile Don Nehri’ne ulaşımı sağlayan Azak-Don Kanalı üzerinden giriş ve çıkış yapmasına izin verilmiyor.

Kısıtlama saldırıların ardından geldi

Geçişlerin, 10 Temmuz’da Azak Denizi’ndeki 13 Rus gemisine düzenlenen saldırıların ardından güvenlik gerekçesiyle sınırlandırıldığı bildirildi. Saldırıya uğrayan gemilerden 10’unun tanker olduğu belirtildi.

Rus makamları kısıtlamalara ilişkin henüz resmî bir duyuru yayımlamadı. Uygulamanın taşımacılık ve enerji sektöründeki şirketlere sözlü olarak bildirildiği ifade ediliyor.

Kremlin, geçişlerin durumuna ilişkin soruları Ulaştırma Bakanlığına yönlendirirken Rusya’nın ulaştırma ve tarım bakanlıklarından konuya ilişkin açıklama gelmedi.

Buğday fiyatları altı haftanın zirvesini gördü

Azak Denizi’ndeki geçişlerin kısıtlandığı haberleri Avrupa buğday piyasasında sert fiyat hareketine yol açtı. Euronext’te işlem gören buğday kontratları ilk tepkiyle yüzde 4’e kadar yükselerek altı haftanın zirvesini gördü.

Fiyatlar yeni haftanın ilk işlem gününde kâr satışlarıyla gerilese de kayıplar, Rus tahıl ihracatında yaşanabilecek aksamalara ilişkin endişeler nedeniyle sınırlı kaldı.

Piyasaların yönünü, uygulamanın ne kadar süreceği ve Rus ihracatçıların sevkiyatları alternatif limanlara ne ölçüde kaydırabileceği belirleyecek.

Rus tahılının dörtte biri bu rotadan geçiyor

Rusya dünyanın en büyük buğday ihracatçısı olmasının yanı sıra küresel ayçiçeği yağı ticaretinin de başlıca tedarikçileri arasında yer alıyor.

Ülkenin önde gelen tahıl üretim bölgeleri Rostov ve Krasnodar, Azak Denizi çevresinde bulunuyor. Rusya’nın Karadeniz bölgesindeki ikinci büyük limanı da Kerç Boğazı üzerinde yer alıyor.

Azak Denizi üzerinden gerçekleştirilen sevkiyatlar, Rusya’nın toplam tahıl ihracatının yaklaşık yüzde 25’ini oluşturuyor. Bu nedenle kısıtlamaların birkaç hafta sürmesi halinde küresel tahıl akışında daha belirgin bir bozulma yaşanabileceği değerlendiriliyor.

İhracatın 2,3 milyon tona gerilemesi bekleniyor

Rusya’nın temmuz ayındaki tahıl ihracatının yaklaşık 2,3 milyon ton seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor. Haziran ayında ihracat 2,7 milyon ton olurken yoğun sevkiyat yapılan aylarda hacim 5 milyon tonu aşabiliyor.

Rusya’nın güney bölgelerinde yeni sezon hasadı başladı. Ancak serin hava nedeniyle geciken ürünlerin henüz ihracat limanlarına ulaşmadığı belirtiliyor.

Hasadın geç başlaması, ihracatçılara sevkiyatları Azak Denizi dışındaki limanlara yönlendirmek için yaklaşık 10 günlük bir zaman kazandırıyor. Bu sürede alternatif güzergâhların devreye alınması, kısa vadeli tedarik baskısını azaltabilir.

Kısıtlama uzarsa fiyat baskısı artabilir

Uzmanlar, birkaç hafta sürecek tam bir kapanmanın Rusya’nın ihracat akışını önemli ölçüde bozabileceğini belirtiyor.

Böyle bir senaryoda uluslararası vadeli işlem fiyatları ile liman teslim buğday fiyatlarının yükselmesi bekleniyor. İhraç edilemeyen ürünlerin Rusya iç piyasasında birikmesi ise ülkedeki tahıl ve ayçiçeği fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilir.

Kısa vadede sevkiyatların Rusya’nın Novorossiysk Limanı’na kaydırılması mümkün görülüyor. Kısıtlamaların uzaması halinde alıcıların Romanya, Bulgaristan ve Avrupa Birliği’nin batısındaki tedarikçilere yönelebileceği değerlendiriliyor.

Türkiye açısından neden önemli?

Türkiye, ithal buğdayı işleyerek un ve diğer tahıl ürünleri ihraç eden önemli üretim merkezleri arasında bulunuyor. Bu nedenle Karadeniz kaynaklı buğday fiyatları, navlun maliyetleri ve teslimat sürelerindeki değişiklikler sektör tarafından yakından takip ediliyor.

Azak Denizi’ndeki kısıtlamanın iç piyasadaki ekmek ve un fiyatlarına doğrudan yansıyacağını söylemek için henüz erken. Olası etkinin büyüklüğünü kısıtlamanın süresi, alternatif limanların kapasitesi, döviz kuru ve iç piyasa stokları belirleyecek.

Şu ana kadar tahıl ticaretinde büyük çaplı bir kesinti bildirilmedi. Ancak kritik rotadaki belirsizliğin uzaması, küresel gıda fiyatları açısından yeni bir risk başlığı oluşturabilir.