Yapay zekâ bu kez kalayı sıkıştırıyor

Yapay zekâ kalayı da sıkıştırdı

Yapay zekâ yatırımları denildiğinde ilk akla gelen ürünler gelişmiş çipler, yüksek bant genişlikli bellekler ve veri merkezi işlemcileri oluyor. Ancak bu cihazların üretim zincirinde çok daha az konuşulan bir metal kritik görev üstleniyor.

Kalay, elektronik devrelerde parçaları birbirine bağlayan lehim malzemelerinin temel bileşenlerinden biri. Sunucudan ekran kartına, bellek modülünden güç kaynağına kadar çok sayıda elektronik cihazın üretiminde kullanılıyor. AI altyapısı büyüdükçe yalnızca çip sayısı değil, çipleri ve elektronik parçaları birbirine bağlamak için gereken kalay miktarı da artıyor.

51 bin 500 dolarlık yeni tahmin

Fitch Solutions bünyesindeki araştırma kuruluşu BMI, yapay zekâ ve yarı iletken sektöründeki güçlü talep nedeniyle 2026 yılı ortalama kalay fiyat tahminini yukarı çekti.

Kurum daha önce ton başına 49 bin dolar olan tahminini 51 bin 500 dolara yükseltti. BMI'ye göre fiyatların yüksek kalmasında yalnızca spekülatif yatırımcı ilgisi değil, kalay arzındaki yapısal sıkışıklık ve yapay zekâ yatırımlarının yarattığı yeni sanayi talebi etkili oluyor.

Kalay haziranda rekor kırdı

Kalay fiyatları 2026 boyunca hızlı bir yükseliş gösterdi. Londra Metal Borsası'nda fiyat haziran ayında ton başına 59 bin 40 dolara çıkarak tarihi zirveye ulaştı. Rekorun ardından fiyatlarda kısmi geri çekilme yaşansa da son dönemde yaklaşık 55 bin dolar çevresindeki seviyeler korunuyor. Kalayın yılbaşından bu yana kazancı yüzde 35'i aşmış durumda.

Piyasa açısından dikkat çekici olan nokta, fiyat düzeltmesine rağmen kalayın önceki yıllara göre son derece yüksek bir bantta kalmaya devam etmesi.

AI yatırımları 785 milyar dolara gidiyor

Kalay talebindeki değişimin arkasında devasa bir yatırım dalgası bulunuyor.

2026 yılında büyük teknoloji şirketlerinin yapay zekâ altyapısına yönelik sermaye harcamalarının yaklaşık 785 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Bu para veri merkezleri, GPU'lar, CPU'lar, bellek sistemleri, ağ cihazları, güç kaynakları ve soğutma sistemlerine akıyor.

Bütün bu ekipmanlar çok sayıda elektronik bağlantı içeriyor. Kalayın görünmeyen ancak kritik rolü de tam olarak burada ortaya çıkıyor.

Kalay talebi 2030'a kadar iki kattan fazla artabilir

Yapay zekânın kalay piyasasına etkisini ölçmeye yönelik hesaplamalar, talebin henüz yolun başında olduğunu gösteriyor.

AI bağlantılı ürün zincirinin doğrudan kalay ihtiyacının 2026'da yaklaşık 11,34 bin ton seviyesinde olduğu tahmin ediliyor. Bu miktarın 2030'a gelindiğinde 26,51 bin tona çıkabileceği hesaplanıyor.

Başka bir ifadeyle yalnızca dört yılda yapay zekâ bağlantılı kalay ihtiyacında yüzde 130'un üzerinde artış gündeme gelebilir.

Üstelik bu hesap yalnızca veri merkezi sunucularından oluşmuyor. AI destekli otomobiller, endüstriyel otomasyon, insansı robotlar, dronlar ve uç cihazlar da talebi büyüten sektörler arasında bulunuyor.

Asıl baskı lehimde ortaya çıkıyor

Kalayın küresel tüketiminde en büyük pay elektronik lehim sektörüne ait. Kalay kullanımının yaklaşık yarısı lehim üretiminde gerçekleşiyor. Yapay zekâ kaynaklı kalay talebinin ise çok daha büyük bölümü bu alana yoğunlaşıyor.

AI ürün zincirinde lehim bağlantılı kalay tüketiminin 2026'daki yaklaşık 10,16 bin tondan 2030'da 23,64 bin tona çıkabileceği hesaplanıyor. Bu miktar 2026'da küresel lehim kalayı talebinin yaklaşık yüzde 4,8'ine karşılık gelirken, 2030'da payın yüzde 10,6'ya ulaşması bekleniyor.

Çip talebi hâlâ hız kesmedi

Yarı iletken sektöründeki son veriler de kalay talebinin arkasındaki hareketi destekliyor. 2026'nın ikinci çeyreğinde küresel silikon plaka sevkiyatları bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 7,4 arttı. Bir önceki çeyreğe göre artış ise yüzde 9,1 oldu.

Sektör temsilcilerine göre büyümede yapay zekâ talebi belirleyici rol oynuyor. Talep artık yalnızca ileri işlemciler ve belleklerle sınırlı değil; güç elektroniği, fotonik ve diğer yarı iletken alanlarına da yayılıyor. Bu durum kalay açısından önemli çünkü elektronik sistem büyüdükçe devre bağlantılarında kullanılan lehim miktarı da genişliyor.

Endonezya toparlanıyor ancak açık kapanmadı

Kalay piyasasının diğer tarafında ise arz problemi bulunuyor. Dünyanın önemli kalay üreticilerinden Endonezya'nın ihracatı yılın ikinci yarısında toparlanmaya başladı. Temmuz ayında rafine kalay ihracatı yıllık yüzde 20,4 artarak 4 bin 564 tona ulaştı.

Ancak yılın toplamına bakıldığında sevkiyatların hâlâ geçen yılın yaklaşık yüzde 15 altında olduğu hesaplanıyor.

İhracat izinlerinin gecikmesi ve üretimin beklenenden yavaş toparlanması, piyasaya gelen yeni metal miktarının sınırlı kalmasına neden oluyor.

Myanmar'da beklenen dönüş hâlâ gelmedi

Arz tarafındaki ikinci büyük belirsizlik Myanmar.

Dünyanın en büyük kalay rezervlerinden birine sahip olan ülkede Wa bölgesindeki Man Maw madenlerinin yeniden üretime dönmesine ilişkin beklentiler aylardır piyasada konuşuluyor.

Bazı işletmelerin yeni madencilik izinleri aldığı bildirilse de üretimin eski seviyelerine hızlı biçimde döndüğünü gösteren güçlü bir veri henüz bulunmuyor.

Myanmar'ın dünya kalay rezervlerinin yaklaşık yüzde 15'ine sahip olduğu tahmin edildiği için buradaki üretim takvimi fiyatların yönü açısından kritik önem taşıyor.

Fiyatın önünde iki karşı güç var

Kalayda uzun vadeli görünüm güçlü olsa da fiyatların kesintisiz yükselmesi beklenmiyor.

BMI yılın son çeyreğinde bazı arz sorunlarının hafiflemesi ve AI yatırımlarındaki büyüme hızının yavaşlaması halinde fiyatlarda bir miktar normalleşme görülebileceğini değerlendiriyor.

Teknik açıdan ise 56–57 bin dolar bandı son dönemde önemli direnç bölgesi haline geldi.

Küresel ekonomik büyümenin yavaşlaması veya elektronik sektöründeki geleneksel talebin zayıflaması da kalayın yükselişini sınırlayabilecek diğer unsurlar arasında bulunuyor.

Buna karşılık AI altyapı yatırımlarının beklentilerin üzerinde devam etmesi ve Myanmar ile Endonezya'daki arz sorunlarının uzaması halinde kalay piyasasındaki sıkışıklığın yeniden sertleşmesi mümkün.

Türkiye'ye etkisi elektronik maliyetinden gelebilir

Türkiye büyük bir kalay üreticisi değil ancak elektronik, beyaz eşya, otomotiv, güneş enerjisi ve elektrikli ekipman üretim zincirlerinde kalay kullanılan çok sayıda ürün bulunuyor.

Bu nedenle küresel kalay fiyatlarının uzun süre yüksek kalması, üreticilerin lehim ve elektronik komponent maliyetlerinde yukarı yönlü baskı yaratabilir.

Kalayın tek başına nihai ürün maliyetindeki payı sınırlı olsa da bakır, gümüş, bellek ve diğer elektronik hammaddelerdeki artışlarla aynı döneme denk gelmesi halinde toplam maliyet etkisi büyüyebilir.

Yapay zekâ yarışında böylece yeni bir denklem ortaya çıkıyor: Veri merkezi yatırımları yalnızca elektrik ve gelişmiş çip kapasitesini değil, daha önce arka planda kalan temel metalleri de giderek daha fazla tüketmeye başlıyor.