Yapay zekada tarihi sıçrama! Küresel yatırımlar rekor kırdı, süper güçlerin yarışı kızıştı

Dünyada yapay zeka teknolojilerine yönelik ilgi hızla büyürken, ülkeler arasındaki rekabet de yatırım rekorlarını beraberinde getirdi. Sağlıktan savunma sanayisine, finanstan ulaştırmaya kadar birçok sektörü dönüştüren yapay zeka, artık yalnızca teknolojik değil ekonomik ve stratejik güç unsuru olarak görülüyor.

Stanford Üniversitesi tarafından yayımlanan araştırma, özellikle 2025 yılında yapay zeka alanında tarihi ölçekte yatırım yapıldığını ortaya koydu. Küresel şirketlerin veri merkezi, çip üretimi, enerji altyapısı ve yarı iletken yatırımlarına hız vermesiyle sektör yeni bir döneme girdi.

Araştırmaya göre kurumsal ve diğer yan yatırımlarla birlikte toplam yapay zeka yatırımı geçen yıl yüzde 129,9 artış göstererek 581,7 milyar dolara ulaştı.

2013-2025 döneminde özel sektörün yapay zeka yatırımları toplamda 757,3 milyar dolar seviyesine çıkarken, bunun yaklaşık yarısının sadece 2025 yılında gerçekleşmesi dikkat çekti.

Şirketler yalnızca geçen yıl bir önceki yıla göre yüzde 127,5 artışla 344,7 milyar dolarlık yatırım yaptı. Uzmanlar, bu artışın küresel teknoloji rekabetinde yeni bir dönemin başladığını gösterdiğini belirtiyor.

Yapay zeka yatırımlarında en büyük payı ABD aldı. ABD’li şirketler 285,9 milyar dolarlık yatırımla küresel yarışta açık ara lider konuma yükseldi.

ABD’yi 12,4 milyar dolarlık yatırımla Çin ve 5,9 milyar dolarla İngiltere takip etti.

Fonlanan şirket sayısında da ABD büyük fark yarattı. Ülkede 1953 yapay zeka şirketi yatırım alırken, İngiltere 172 şirketle ikinci, Çin ise 161 şirketle üçüncü sırada yer aldı.

Yatırım tarafında ABD liderliği sürdürse de bilimsel üretimde Çin’in öne çıktığı görüldü. Yapay zeka alanındaki yayınlar, akademik atıflar ve patent başvurularında Çin dikkat çekici bir performans sergiledi.

Sadece geçen yıl Çin’in 35 yeni patent aldığı belirtilirken, ülkenin devlet destekli yapay zeka stratejisinin küresel dengeleri değiştirebileceği değerlendiriliyor.

Türkiye de son yıllarda yapay zeka yatırımlarına ağırlık veren ülkeler arasında yer alıyor. Stanford raporunda Türkiye’ye ilişkin detaylı veri bulunmasa da Ankara’nın yeni yapay zeka stratejisi üzerinde çalıştığı belirtildi.

Kurban Bayramı sonrasında kamuoyuyla paylaşılması beklenen yeni Eylem Planı ile yapay zeka yatırımlarının hızlandırılması hedefleniyor. Daha önce 2021-2025 dönemini kapsayan Ulusal Yapay Zeka Stratejisi kapsamında 6 öncelik ve 119 farklı tedbir hayata geçirilmişti.

Yapay zeka teknolojileri yalnızca teknoloji sektörünü değil, günlük hayatın tamamını dönüştürüyor. Tarımda sensörler, uydu görüntüleri ve dron destekli sistemlerle üretim verimliliği artırılırken, sağlık alanında erken teşhis, ilaç geliştirme ve uzaktan ameliyat uygulamaları öne çıkıyor.

Ulaştırma sektöründe sürücüsüz araçlar ve akıllı yol sistemleri yaygınlaşırken, enerji alanında yapay zeka destekli verimlilik çözümleri dikkat çekiyor.

Savunma sanayisinde ise görüntü işleme, hedef tespiti, elektronik harp ve otonom sistemler yeni savaş konseptlerini şekillendiriyor. Uzmanlar, son dönemdeki çatışmalarda yapay zeka destekli teknolojilerin yoğun biçimde kullanıldığına dikkat çekiyor.

Teknolojinin hızla yayılmasıyla birlikte ülkeler yeni regülasyonları da devreye almaya başladı. Veri güvenliği, telif hakları, kişisel mahremiyet ve dezenformasyon gibi başlıklar hükümetlerin öncelikli gündem maddeleri arasında yer alıyor.

Avrupa Birliği tarafından hazırlanan düzenleme küresel ölçekte dikkat çekerken, ABD ve Çin farklı güvenlik modelleri üzerinde çalışıyor.

2016 yılına kadar G20 ülkelerinde yapay zekaya ilişkin yasa bulunmazken, geçen yıl sonunda bu sayı 150’ye ulaştı. ABD 25 yasayla ilk sırada yer alırken, Güney Kore 17 yasayla ikinci sıraya yükseldi.

Yapay zekanın ekonomik fırsatlarının yanı sıra riskleri de büyüyor. Özellikle son dönemde yapay zeka destekli dolandırıcılık girişimleri, sahte içerikler ve usulsüzlük faaliyetleri ülkelerin odaklandığı temel sorunlar arasında yer alıyor.