ABD'den İran'a yeni saldırı: Hürmüz'de petrol gerilimi yeniden yükseldi

ABD'nin İran'a yönelik askerî operasyonları, 6 Kasım Cuma gecesi yeni bir saldırıyla devam etti. ABD Başkanı Donald Trump, İran'a ait bir hava savunma sisteminin Amerikan güçleri tarafından etkisiz hâle getirildiğini açıkladı. Hürmüz Boğazı'ndaki Keşm Adası'ndan patlama haberleri gelirken, saldırı bölgedeki petrol sevkiyatının güvenliğine ilişkin endişeleri yeniden gündeme taşıdı.

Trump saldırıyı doğruladı: Hedef hava savunma sistemi

ABD Başkanı Donald Trump, 6 Kasım'da Florida'nın West Palm Beach kentine gelişinde gazetecilere yaptığı açıklamada, İran'a yönelik sınırlı bir askerî operasyon gerçekleştirildiğini doğruladı. Saldırıyı küçük çaplı bir müdahale olarak nitelendiren Trump, İran'ın kurduğu bir hava savunma düzeneğinin kısa sürede etkisiz hâle getirildiğini söyledi.

Operasyonun yaklaşık 15 dakika, hatta beş dakika içinde tamamlanmış olabileceğini belirten Trump, hedef alınan sistemin özellikleri ve saldırının sonuçları hakkında ayrıntılı bilgi vermedi. ABD yönetiminden operasyonun kapsamına, kullanılan mühimmata veya yol açtığı hasara ilişkin kapsamlı bir açıklama yapılmadı.

Keşm Adası'nda iki patlama bildirildi

İran devlet medyası, ülkenin güneyindeki Keşm Adası'nın Suza bölgesinde iki patlama meydana geldiğini bildirdi. Bölgedeki görgü tanıklarının, patlamalardan önce bir uçağın sesini duydukları ve ardından iki cismin bölgeye isabet ettiğini aktardıkları belirtildi.

İran'ın yarı resmî haber kaynaklarında yer alan ilk bilgiler, adaya iki füzenin isabet etmiş olabileceğine işaret etti. Ancak saldırının neden olduğu hasar, can kaybı bulunup bulunmadığı ve vurulan noktaların kesin konumuna ilişkin resmî bir doğrulama yapılmadı.

İran Devrim Muhafızları da Keşm Adası üzerinde bir Amerikan insansız hava aracını düşürdüğünü ileri sürdü. Söz konusu iddia bağımsız kaynaklarca doğrulanmazken, bu olayla ABD'nin gerçekleştirdiği saldırı arasında doğrudan bağlantı bulunup bulunmadığı da açıklığa kavuşmadı.

Aynı ada birkaç gün içinde yeniden hedef oldu

Keşm Adası, 2 Kasım'da da ABD güçlerinin düzenlediği saldırılarla gündeme gelmişti. Amerikan yetkilileri, önceki operasyonun İran'a ait karadan havaya füze sistemlerinin ABD unsurlarına yönelik tehdit oluşturması üzerine gerçekleştirildiğini bildirmişti.

6 Kasım'daki yeni saldırı ise ABD'de 3 Kasım'da gerçekleştirilen ara seçimlerin ardından yaşanan ilk doğrulanmış askerî müdahale oldu. Cumhuriyetçilerin Kongre'nin iki kanadında da çoğunluğu kaybetmesi, Trump yönetiminin İran politikasına yönelik iç siyasi baskıyı artırmıştı.

Trump, seçimlerin ardından İran'a karşı daha kapsamlı askerî operasyonlar düzenlenebileceğini söylemiş, ancak diplomatik çözüm ihtimalini de gündemde tutmuştu. Son saldırının geniş çaplı bir harekâtın başlangıcı olduğuna ilişkin doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor.

Katar'dan açıklama: Görüşmeler devam ediyor

Askerî hareketliliğin devam ettiği saatlerde Katar, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlandığı yönündeki iddiaları yalanladı.

Katar Uluslararası Medya Ofisinin 7 Kasım tarihli açıklamasında, Başbakan ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani'nin tarafların anlaşmaya varamadığını söylediği yönündeki haberlerin gerçeği yansıtmadığı belirtildi. Washington ve Tahran'ın uzlaşma arayışını sürdürdüğü, Katarlı arabulucuların iki tarafla da yakın temas hâlinde olduğu vurgulandı.

Görüşmelerin önündeki temel anlaşmazlıklardan biri Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına ilişkin koşullar olmaya devam ediyor. İran, ABD'nin deniz ablukasını kaldırmasını, ekonomik yaptırımları hafifletmesini ve dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını istiyor. Washington ise İran'ın nükleer faaliyetlerine yönelik denetim ve güvence taleplerinde ısrar ediyor.

Taraflar arasındaki diplomatik temasların sürmesi, askerî operasyonların sona erdiği veya kalıcı bir anlaşmaya yaklaşıldığı anlamına gelmiyor.

Petrol piyasaları için yeni haftanın riski büyüdü

Son saldırının gerçekleştiği Keşm Adası, Basra Körfezi'ni Umman Körfezi'ne bağlayan Hürmüz Boğazı'nda stratejik bir konumda bulunuyor. Küresel petrol ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biri olan boğazda gemi hareketleri, ABD ile İran arasındaki savaş nedeniyle uzun süredir ciddi biçimde aksıyor.

Kasım ayının ilk haftasında ticari gemilere yönelik saldırı ve mayın olaylarına ilişkin bildirimler, bölgedeki deniz taşımacılığı risklerinin devam ettiğini ortaya koymuştu. Bununla birlikte son Amerikan saldırısında petrol tankerlerinin veya enerji tesislerinin doğrudan hedef alındığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Saldırıya ilişkin açıklamaların cuma günkü olağan petrol piyasası kapanışının ardından gelmesi nedeniyle yeni gelişmenin fiyatlara etkisi henüz ölçülebilmiş değil. Piyasaların yeni haftaya vereceği tepki, İran'ın olası karşılığı ve Katar üzerinden sürdürülen diplomatik girişimlerin seyrine bağlı olacak.

Türkiye açısından da Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler enerji ithalatı ve akaryakıt maliyetleri bakımından önem taşıyor. Küresel petrol fiyatlarında yeni bir yükseliş yaşanması, ithalat maliyetlerini artırabilir. Ancak olası fiyat hareketlerinin pompaya yansıması, döviz kuru, işlenmiş petrol ürünlerinin uluslararası fiyatları ve vergi unsurlarına da bağlı olacak.