Çin'den Orta Doğu'da diplomasi atağı: İran ve Suudi Arabistan'la kritik görüşme

ABD ile İran arasında yeniden askerî çatışma yaşanabileceği endişeleri sürerken Çin, Orta Doğu'daki diplomatik ağırlığını artırmak için harekete geçti. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, 2 Kasım'da Pekin'de İran ve Suudi Arabistan'ın üst düzey güvenlik yetkilileriyle ayrı ayrı görüşerek bölgedeki çatışmaların müzakereler yoluyla sona erdirilmesi çağrısında bulundu.

Görüşmeler, ABD'nin İran'a yönelik yeni askerî operasyon düzenleyebileceği yönündeki açıklamaların ardından gerçekleşti. Pekin yönetimi, özellikle Hürmüz Boğazı'ndaki enerji sevkiyatının güvence altına alınmasını ve çatışmaların komşu ülkelere yayılmasının önlenmesini öncelikleri arasında gösterdi.

İran ve Suudi Arabistan'la ayrı görüşmeler

Wang Yi, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreter Yardımcısı Ali Bakıri Kani ile yaptığı görüşmede, bölgesel anlaşmazlıkların askerî yöntemlerle çözülemeyeceğini belirtti. Çin'in İran'ın egemenliğini ve güvenliğini desteklediğini vurgulayan Wang, tarafların yeniden müzakere masasına dönmesi gerektiğini ifade etti.

İranlı yetkili ise ülkesinin egemenliği, ulusal güvenliği ve toprak bütünlüğü konusunda taviz vermeyeceğini söyledi. Bununla birlikte Tahran'ın bölgesel istikrarı sağlamaya yönelik diplomatik temaslara açık olduğunu belirtti.

Wang Yi, aynı gün Suudi Arabistan Ulusal Güvenlik Danışmanı Musaad bin Muhammed el-Ayban ile de görüştü. Görüşmede enerji güvenliği, deniz ticaret yollarının korunması ve bölge ülkeleri arasında güvenin yeniden tesis edilmesi konuları ele alındı.

Suudi yetkili, Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'e gönderdiği mektubu da iletti. Ancak İran ve Suudi Arabistan temsilcilerinin Pekin'de birbirleriyle doğrudan görüştüğüne ilişkin bir açıklama yapılmadı.

Çin özel temsilcisini bölgeye gönderiyor

Pekin yönetimi, diplomatik girişimlerini üst düzey görüşmelerle sınırlı tutmayacak. Çin'in Orta Doğu Özel Temsilcisi Zhai Jun'un kasım ayının ilk yarısında İran, Umman ve Suudi Arabistan'ı ziyaret edeceği açıklandı.

Bu ziyaretlerle taraflar arasındaki görüş ayrılıklarının azaltılması, çatışmaların yeniden tırmanmasının önlenmesi ve diplomatik çözüm arayışlarının desteklenmesi hedefleniyor. Ancak şu ana kadar yeni bir ateşkes anlaşması veya ortak müzakere takvimi açıklanmadı.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping de Pekin'i ziyaret eden Umman Sultanı Heysem bin Tarık ile görüştü. Görüşmede Orta Doğu'nun büyük güçler arasındaki rekabetin çatışma alanına dönüşmemesi gerektiği vurgulandı.

Çin ile Umman arasında yapay zekâ, yeşil enerji, tedarik zincirleri ve finans alanlarını kapsayan iş birliği belgeleri imzalandı. İki ülke ayrıca Hürmüz Boğazı'nda güvenli deniz ulaşımının yeniden sağlanması ve ABD ile İran arasındaki görüşmelerin başlaması yönünde ortak tutum ortaya koydu.

Hürmüz Boğazı'ndaki kriz Pekin'i harekete geçirdi

Çin'in diplomatik girişimlerinin arkasında önemli ekonomik nedenler de bulunuyor. Dünyanın en büyük enerji ithalatçılarından biri olan Çin, Orta Doğu'dan yapılan petrol sevkiyatına büyük ölçüde bağımlı. Hürmüz Boğazı'nda yaşanan aksaklıklar, enerji maliyetlerini artırırken Çin'in sanayi üretimi ve dış ticareti üzerinde de risk oluşturuyor.

İran ile ABD arasındaki çatışmaların uzaması, petrol taşımacılığının yanı sıra küresel tedarik zincirlerini ve deniz ticaretinin maliyetlerini de etkiliyor. Pekin'in İran, Suudi Arabistan ve Umman ile aynı dönemde temaslarını yoğunlaştırması, enerji güvenliğini koruma çabasının yanında bölgesel diplomaside daha etkin rol alma isteğini de ortaya koyuyor.

Çin'in girişimleri, Washington'ın Orta Doğu'daki geleneksel diplomatik ağırlığı açısından da önem taşıyor. Ancak Pekin'in görüşmelerde doğrudan arabuluculuk üstlendiğine veya taraflar arasında somut bir anlaşma sağladığına ilişkin henüz resmî bir açıklama bulunmuyor.

Bölgedeki askerî gerilimin seyri ve Çin'in özel temsilcisinin gerçekleştireceği görüşmeler, diplomatik girişimin sonuç verip vermeyeceği açısından belirleyici olacak.