Karadeniz’de alternatif rotalar maliyetleri katladı

Aysel YÜCEL

Karadeniz’deki güven­lik risklerinin azala­cağı beklentisinin za­yıflaması, armatörleri ve yük sahiplerini alternatif rotalara yöneltti. Hem ithalat hem ih­racat güzergâhları değişirken konteyner hatları ve kuru yük kiracıları emniyetli liman arayı­şına girdi. Romanya, Gürcistan, İran ve Baltık limanları öne çı­karken uzayan mesafeler ve sı­nırlı alternatif kapasite taşıma maliyetlerini artırdı. DEİK Tür­kiye-Ukrayna İş Konseyi Baş­kanı Ziya Uzel, mısır ve buğday gibi emtiaların fiyatlarının ocak ayına göre katlandığını belirte­rek alternatif rotalardaki kapa­site kısıtlarının fiyatlar ve enf­lasyon üzerindeki etkisinin gi­derek arttığına dikkat çekti.

Yavuzvarnalı Denizcilik yö­neticisi Cem Yavuzvarnalı, yeni hatların oluşumun­da armatörlerden önce kiracıların, yani mal sahip­lerinin belirle­yici olduğu­nu söyledi. Savaş ön­cesinde akıl dışı sayılan güzergâhların standart hale geldiğini belirten Yavuzvarnalı, sahadaki tablo­yu şöyle anlattı: “Uzayan rota­lar nedeniyle maliyetler uçuyor. Standart navlunun üzerine ton başına 100-120 dolardan baş­layan ek maliyet biniyor. Buğ­dayda da Rusya yine tedarikçi ama limanlar Litvanya, St. Pe­tersburg ve Ust Luga gibi Baltık ağırlıklı noktalara kaydı; Ukray­na çıkışları ise kosterle sürüyor. Kuru yük kiracıları rotayı Gür­cistan, Romanya hatta St. Pe­tersburg’a çeviriyor. Türkiye iç piyasası bu fiyat artışına hazır değil. İthalatçılar farkı vermek istemese de zorunlu alımlarını bu seviyelerden yapıyor. Yakın tarihte bunların son kullanıcı­ya ve enflasyona olumsuz etkisi mutlaka yansıyacak.”

KOSDER Onursal Başkanı Salih Zeki Çakır da uzayan me­safelerin navluna etkisine işa­ret ederek ölçek ekonomisinin altını çizdi: “Alternatif rotalar deneniyor fakat bunlar ölçek ekonomisi gereği kesinlikle bü­yük tonaj olmak zorunda. Ma­lum, mesafe uzayınca taşıma maliyeti artar. Karadeniz’de Gürcis­tan, Romanya ve Bulga­ristan limanları hâlâ emniyetli sayıldığın­dan Rus ve Ukrayna­lı tüccarlar malla­rını kara ve demiryoluyla bu limanlara ta­şımaya ve gemilere yüklemeye çalışıyor. İthal yüklerini de aynı yolla taşıtıyorlar. Ancak bu tra­fik, iki ülkenin toplam dış tica­retinin sadece küçük bir kısmı­nı oluşturabilir.”

Daha önce Novorossiysk, Azak Denizi’ndeki Rostov ve Murmansk gibi limanlardan gelen hurda demir, şimdi ise Polar Code kapsamındaki Du­dinka Limanı’ndan İskende­run’a geliyor. Yetkililer, bu rota­nın savaş öncesi dönemde hiç tercih edilmediğini belirtiyor.

İran hattında navlun ikiye katlandı

Denizdeki aksamalar kara­yolu koridorlarını da kilitledi. Pentagram Lojistik’ten Alpka­an Özkan, taşımaların ağırlıklı olarak İran veya Gürcistan üze­rinden yürütüldüğünü belirte­rek, “Ro-Ro hatları uzun süre­dir kapalı. Türkiye ile Tuapse arasındaki feribot seferlerinin durması ve sınır kapılarındaki araç kuyrukları yükleri karayo­lu ile demiryoluna itiyor” bilgi­sini verdi. Sektör verilerine gö­re, özellikle Türkiye’den Rus­ya’ya İran üzerinden transit geçen taşımalarda navlun ağus­tos ayından bu yana 1,5 ila 2 ka­tına çıkarken Karadeniz yükle­rinin kaydığı St. Petersburg Li­manı’ndan konteyner çıkarma maliyetleri de yüzde 30’a yakın artış gösterdi.  Türki­ye ile Tuapse arasındaki feri­bot seferlerinin durması ve sı­nır kapılarındaki yoğunluk, al­ternatif rotaları daha uzun ve pahalı hale getirdi. Artan ma­liyetler nedeniyle bazı yükle­rin karayolundan demiryoluna kaydığı da belirtiliyor.

Ukrayna’dan Karadeniz geçişi için yeni girişim

Rusya’nın limanlara ve gemi­lere yönelik saldırılarının ar­dından ağustosta deniz yoluyla tarımsal ürün sevkiyatının dur­ması üzerine Ukrayna, Türkiye, Mısır ve Hindistan ile Karade­niz’de güvenli seyrüseferin ye­niden sağlanması için görüşme­ler yürütüyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, üç ülkenin kendi bayraklarını taşıyan gemilerin hem Ukrayna hem de Rusya limanla­rına güvenli geçişini sağlayacak bir düzenleme önerdiğini açık­ladı. Zelenskiy, iki ülke liman­larına giden gemilerin karşılıklı olarak hedef alınmaması esası­na dayanan girişime Rusya’nın karşı çıktığını belirtti.

Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanlığı, bu yıl tahıl ve yağlı tohum üretiminin yakla­şık 80 milyon tona ulaşmasını, bunun 60 milyon tonunun ih­raç edilmesini öngörüyor. Ka­radeniz limanlarına erişimin kısıtlanması halinde mevcut pazarlama sezonunda 30 mil­yon tondan fazla ürünün sevk edilemeyebileceği hesapla­nıyor. Lojistik maliyetleri ton başına yaklaşık 50 Euro’ya ulaşırken buğday fiyatlarının ocak ayına göre yüzde 27 arttı­ğı bildirildi. Kiev yönetimi, de­miryolu ve Avrupa limanları üzerinden sevkiyat sağlayan AB Dayanışma Koridorları programının yeniden can­landırılmasını da talep etti. Ancak alternatif güzergâh­ların deniz taşımacılığının yerini tamamen doldurama­yacağı belirtiliyor.

Akkon Lines Gürcistan  servisiyle dönüyor

Bölgedeki hat operatörleri de operasyon haritasını güncelliyor. Rusya seferlerini askıya alan Türk armatörlük şirketi Akkon Lines, kasım ayının ilk haftasında Türkiye ile Gürcistan arasında “Poti Shuttle (PSS)” adıyla yeni bir fider servis başlatıyor. Akkon Lines Yönetici Ortağı Hakan Çevik, Rusya servislerini savaşın etkileri nedeniyle askıya aldıklarını teyit ederek, “Gürcistan seferlerimize networkümüzdeki diğer ülkelerin ihtiyaçları ve grubumuzun büyüme stratejisi doğrultusunda başladık. Bu hat bir ekspres servis olduğu için Rusya’dan çıkan gemiler yerine 344 TEU kapasiteli daha optimal bir gemi kullanıyoruz” dedi. Dokuz günde bir Derince ile Poti arasında çalışacak servis, şirketin Köstence, Varna ve Burgaz uğraklı Karadeniz ağını tamamlayacak.