Rakipler siparişe yetişemiyor, Türk tersaneleri yeni iş alamıyor!

Aysel YÜCEL

Artan jeopolitik risklerle de­niz taşımacılığında nav­lunlar hızla yükselirken, tersanelerin birikmiş iş hacmi de tarihi seviyelere ulaştı. Clarksons Research’ün en son verilerine gö­re, küresel sipariş defterinin bü­yüme temposu 2008 finansal kri­zinden bu yana en yüksek seviyesi­ne çıktı.

Türk tersaneleri ise artan maliyetler ve döviz kurunun bas­kılanması nedeniyle rekabette ge­ri kalarak yeni sipariş almakta zor­lanıyor. İhracat lideri tersane bir yıldır yeni sipariş alamazken, iki yıldır hiç sözleşme imzalamayan şirketler bulunuyor. Clarksons Re­search verilerine göre, küresel ti­caret filosu ağustos ayı başında yıl­lık bazda yüzde 4 artışla 1,8 milyar GT büyüklüğünde 117.022 gemiye ulaştı. Bununla birlikte, sipariş def­teri mevcut filonun büyüme hızının yaklaşık yedi katı tempoyla genişli­yor.

Halen sipariş aşamasında top­lam 405,9 milyon GT bü­yüklüğünde 9.012 ge­mi bulunuyor. Sipariş defteri son 12 ayda gros tonaj bazında yüzde 27 genişledi. 2026’nın ilk yedi ayında armatörler 105,7 milyon GT’lik 1.947 gemi için sözleşme imzaladı. Clarksons, tüm ana gemi segmentlerinde yeni inşa iştahının güçlü kaldığına dikkat çe­kiyor. Bu yıl yeni tonaj yatırımların­da en agresif taraf Yunan armatör­ler olurken, onları Çinli armatör­ler ve Singapurlu armatörler izledi. Türk armatörler de Uzak Doğu ter­sanelerine verdiği büyük tonajlı ge­mi siparişleriyle dikkat çekti.

En çok tanker kazandırdı

Kızıldeniz ve Hürmüz Boğazı’n­daki aksamalar, yaptırımlar ve gide­rek parçalanan ticaret akışları ton-mil mesafelerini artırırken, birden fazla denizcilik sektöründe efek­tif kapasiteyi piyasadan çekiyor. Bu durum gemi talebini artırırken navlunları da hızla yukarı taşıyor. Konteyner navlun piyasası da yük­selişini sürdürüyor; Drewry Dün­ya Konteyner Endeksi (WCI), son sekiz ayda yaklaşık yüzde 80 artarak 4.526 dolara yük­seldi.

Baltık Kuru Yük Endek­si (BDI) ise ocak ayından bu yana yüzde 53 artışla 2.284 puana ulaştı. Navlunlarda en güçlü artış tanker piyasasın­da yaşandı ve tanker navlun­ları son bir yılda yüzde 100’ün üze­rinde yükseldi. Özellikle Hürmüz ve Kızıldeniz’deki düşük transit seviyeleri dev tankerler olan VLC­C’lerin günlük kazançlarını mart başından bu yana en yüksek sevi­yelere çıkarırken, kazançlar hafta­lık yüzde 19 artışla 95.192 dolar/gün seviyesine ulaştı. Filo yatırımları­nın önemli bir bölümü yaşlanan ge­miler nedeniyle ortaya çıkan yeni­leme ihtiyacından kaynaklanırken, gelecekteki yakıt ve emisyon gerek­sinimlerine ilişkin belirsizlikler de yeni inşa yatırımlarını destekliyor.

Türk tersanelerinin gemi ihracatı temmuzda %37 daraldı

Gemi siparişlerinde ilk sırayı Çin tersaneleri alırken, diğer Uzakdoğu ülkelerindeki tersanelerde pastadan önemli bir pay aldı. Yakın bir geçmişe kadar özellikle özel amaçlı gemi inşasında dünya liderleri arasına giren Türk tersaneleri ise yeni sipariş almakta büyük zorluk yaşıyor. Geçmiş yıllarda alınan siparişlerin teslimleri nedeniyle bu yılın ilk yarısını 1,5 milyar dolarlık rekor ihracatla kapatan gemi inşa sektörü temmuzda hız kesti ve geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 36,8 azalarak 166 milyon dolara geriledi.

Gemi, Yat ve Hizmetleri İhracatçıları Birliği (GYHİB) Yönetim Kurulu Başkanı M. Talha Pepe, ilk yarıdaki ihracat artışında özellikle Kuzey Avrupa ülkelerine yapılan özel maksatlı gemiler ve römorkör teslimatlarının etkili olduğunu belirtirken, yeni sipariş almakta zorlandıklarını söyledi. Pepe, “İlk yarıdaki performansın önemli bölümü 2-3 yıl önce imzalanan sözleşmelerin teslimatlarından kaynaklanıyor. Artan maliyetler, baskılanan kur ve finansmana erişimde yaşanan zorluklar nedeniyle sektörde yeni siparişlerin büyük ölçüde azaldı” dedi.