Shein Vietnam yatırımı küçülüyor: Rota yeniden Çin'e döndü

Bir yıl önce Vietnam’ı Çin’e alternatif üretim ve lojistik üssüne çevirmeye hazırlanan Shein, şimdi geri adım atıyor. ABD’nin gümrük politikasındaki değişim, hızlı moda modelinin sınırlarını gösterirken rota yeniden Guangzhou’ya dönüyor.

Çin’de kurulan ve bugün merkezini Singapur’da bulunduran hızlı moda devi Shein, bir yıl önce Vietnam’ı Çin’e alternatif üretim ve lojistik üssüne çevirmeye hazırlanıyordu. Ancak ABD’nin gümrük politikasındaki değişim planı bozdu; şirket şimdi Vietnam’daki operasyonunu küçültürken yeniden Çin’deki tedarik zincirine ağırlık veriyor.

21 futbol sahasından 6 hektara

Shein'in Vietnam hamlesi başladığında plan oldukça büyüktü.

Şirket, Ho Chi Minh City yakınlarında yaklaşık 15 hektarlık depo alanı kiralayarak Vietnam'ı önemli ihracat merkezlerinden biri haline getirmeye hazırlanıyordu. Bu büyüklük yaklaşık 21 futbol sahasına karşılık geliyordu.

Üstelik proje yalnızca depolamadan ibaret değildi. Shein büyük Çinli tedarikçilerini Vietnam'da üretim tesisleri kurmaya teşvik ediyor, böylece Çin'e olan bağımlılığını azaltmaya çalışıyordu.

Ancak bir yıldan biraz uzun süre sonra tablo tamamen değişti.

Vietnam'daki kiralık alan 6 hektara kadar düşürüldü. Operasyonda toplu işten çıkarmalar başladı. Bazı ekiplerde çalışan sayısının dörtte bire kadar indiği belirtilirken, tesisin başlangıçta binlerce kişiye iş sağladığı ifade ediliyor.

Dev yatırım böylece genişleme projesinden küçülme operasyonuna dönüştü.

ABD'nin küçük paket kararı bütün hesabı bozdu

Shein Vietnam yatırımı arkasındaki en önemli neden ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşıydı.

Şirketin iş modeli, düşük fiyatlı ürünlerin dünyanın farklı ülkelerindeki müşterilere küçük paketler halinde hızlı biçimde gönderilmesine dayanıyor.

ABD'de uzun yıllar uygulanan düzenleme kapsamında değeri 800 doların altındaki birçok küçük gönderi gümrüksüz şekilde ülkeye girebiliyordu. Bu sistem özellikle Shein ve benzeri e-ticaret platformlarının maliyet avantajını büyüttü.

Önce Çin'den yapılan düşük değerli gönderilerde bu avantaj kaldırıldı.

Shein açısından Vietnam tam bu noktada cazip hale geldi. Çin yerine Vietnam üzerinden üretim ve ihracat yapılması, şirketin artan ABD tarifelerine karşı yeni bir çıkış kapısı bulabileceği anlamına geliyordu.

Ancak Washington daha sonra düşük değerli gönderilere yönelik gümrüksüz muafiyeti yalnızca Çin için değil, bütün ülkeler için askıya aldı.

Böylece Vietnam'a taşınmanın en önemli avantajlarından biri ortadan kalktı.

Aynı dönemde Çin ürünlerine uygulanan son derece yüksek ABD tarifelerinin bir bölümünün gerilemesi de iki ülke arasındaki maliyet farkını daralttı.

Shein'in büyük Vietnam hesabı tam da bu noktada bozuldu.

Vietnam ucuzdu ama Shein aradığı hızı bulamadı

Sorun yalnızca gümrük vergileri değildi. Shein'i dünyanın en büyük hızlı moda şirketlerinden biri haline getiren üretim sisteminin Çin dışında aynı hızla çalıştırılmasının kolay olmadığı ortaya çıktı.

Şirketin Çin'deki tedarikçileri milyonlarca farklı ürünü son derece küçük partiler halinde üretip birkaç gün içinde teslim edebiliyor.

Bir ürün internette ilgi görürse kısa sürede yeniden sipariş veriliyor. Talep görmezse büyük stok maliyeti oluşmadan üretim durduruluyor.

Bu sistem düşük kâr marjıyla fakat olağanüstü hızla çalışıyor.

Vietnam'da ise aynı üretim esnekliğinin kurulması zorlaştı. Uzun çalışma sürelerini düşük ücretlerle karşılayacak işçi bulmakta güçlük yaşanırken üretim verimliliği de Çin'deki seviyeye ulaşamadı.

Bazı Çinli tedarikçiler Vietnam'a gittikten sonra yeniden Guangzhou çevresindeki üretim bölgelerine dönmeye başladı.

Bu gelişme küresel üretim yarışındaki önemli bir gerçeği de ortaya koydu: En düşük ücret her zaman en düşük toplam maliyet anlamına gelmiyor.

Hız, tedarikçi yoğunluğu, lojistik ve küçük siparişlere cevap verebilme kapasitesi de şirketlerin fabrika seçimini belirliyor.

Shein Çin'e 1,5 milyar dolardan fazla yatırıyor

Vietnam operasyonu küçülürken Shein'in Çin'deki yatırımları ters yönde ilerliyor.

Şirket, Guangdong bölgesinde akıllı tedarik zinciri sistemine 10 milyar yuanın üzerinde, yaklaşık 1,5 milyar dolarlık yatırım yapmayı planlıyor.

Guangzhou ve çevresi Shein'in üretim modelinin kalbi konumunda.

Bölgede binlerce küçük tekstil üreticisinin birbirine yakın şekilde faaliyet göstermesi, şirketin çok küçük siparişleri bile kısa sürede üretime sokabilmesine imkân veriyor.

Shein'in Vietnam denemesinin ardından yeniden bu ekosisteme ağırlık vermesi, son yıllarda konuşulan "üretim Çin'den çıkıyor" tezinin her sektör için aynı hızda gerçekleşmeyeceğini gösteriyor.

Ancak Çin'e dönüş de bütün sorunları çözmüyor. Şirketin ABD'deki gelirleri yılın ilk çeyreğinde yüzde 14 geriledi. Çin'deki bazı tedarikçilerin de düşük kâr marjları nedeniyle Shein dışındaki platformlarla çalışmaya yönelmeye başladığı belirtiliyor.

Temu ve Amazon gibi rakiplerin büyümesi, üreticilerin önündeki seçenekleri artırıyor.

Yani Shein'in karşı karşıya olduğu sorun artık yalnızca üretimin nerede yapılacağı değil.

Ucuz ürün modelinin değişen gümrük kuralları altında ne kadar sürdürülebilir olduğu da yeniden hesaplanıyor.

Türkiye için de tedarik zinciri mesajı var

Shein daha önce Çin dışındaki üretim ağını genişletirken Türkiye ve Brezilya gibi ülkelerden daha fazla ürün tedarik etme planlarını da gündeme getirmişti.

Vietnam deneyiminin sonucu bu nedenle Türkiye açısından da dikkat çekici.

Küresel markaların üretim kararında yalnızca işçilik maliyeti belirleyici olmuyor. Teslimat süresi, üreticilerin küçük siparişlere cevap verebilmesi, lojistik altyapısı, gümrük avantajları ve tedarikçilerin birbirine yakınlığı giderek daha önemli hale geliyor.

Türkiye tekstil ve hazır giyimde Avrupa'ya coğrafi yakınlığıyla önemli bir hız avantajına sahip olsa da Çin ve Güneydoğu Asya ile maliyet rekabeti devam ediyor.

Shein'in Vietnam'da yaşadığı geri dönüş, küresel üretimin tek yönlü biçimde Çin'den başka ülkelere kaymayacağını gösteren yeni örneklerden biri oldu.

ABD'nin birkaç gümrük kararıyla bir yıldan kısa sürede değişen tablo, şirketlerin milyarlarca dolarlık tedarik zinciri yatırımlarının artık yalnızca üretim maliyetine değil, siyasi kararların hızına da bağlı olduğunu ortaya koyuyor.