Süper gücün fişi çekilirse: 'Zero Day' gerçek mi oldu?
Netflix'in 2025 yılında yayımladığı, Robert De Niro'nun başrolünde yer aldığı Zero Day dizisini izleyenler, geçen hafta ABD'den gelen haberleri takip ederken tuhaf bir dejavu yaşamış olabilir.
Dizide; ABD, ülkenin kritik altyapısını felç eden büyük bir siber saldırıyla karşı karşıya kalıyor. Ulaşım sistemleri aksıyor, finansal işlemler duruyor, iletişim ağları çöküyor. Amerikan yönetimi, saldırının arkasındaki gücü ortaya çıkarmak için eski başkan George Mullen'ı görevlendiriyor.
Hollywood'un hayal gücünün ürünü olan bu senaryonun bazı sahneleri, son günlerde haber bültenlerine taşınmış gibi.

Hayatın felç olduğu hafta
12 Kasım'da Microsoft'un Outlook, Teams ve Copilot hizmetlerinde yaşanan kesintiler, dünya genelinde milyonlarca kullanıcının çalışma düzenini bozdu.
13 Kasım'da Federal Havacılık İdaresi'nin iletişim altyapısındaki arıza nedeniyle ülke genelinde uçakların kalkışları durduruldu. Krizin etkileri günlerce sürdü ve 18 binden fazla uçuş iptal edildi.
16 Kasım'da ABD'nin en büyük bankası JPMorgan Chase'in sistemlerinde meydana gelen yazılım hatası, diğer bankaların müşterilerini de etkileyen aksaklıklara yol açtı. Aynı gün United Airlines teknoloji arızası yaşadı.
Ardından Apple'ın dijital hizmetlerinde ve Ulusal Güvenlik Ajansı'nın (NSA) kurum içi iletişim ağında sorunlar ortaya çıktı.

Teknoloji, havacılık, bankacılık ve istihbarat...
Bir Hollywood senaristi, bütün bu gelişmeleri aynı hafta içine sığdırsa muhtemelen inandırıcılıktan uzak olmakla suçlanırdı.
Ancak önemli bir ayrıntı var: Şu ana kadar bu arızaların koordineli bir siber saldırının parçası olduğuna ilişkin herhangi bir kanıt ortaya konulmadı.
Belki de meselenin en ürkütücü tarafı tam olarak bu... ABD'nin sistemlerini felç etmek için ABD'nin düşmanlarına bile ihtiyaç kalmamış olabilir.
Yapay zekâ çağında bakır kablo açmazı
ABD, bir taraftan yapay zekâ alanında Çin'le rekabet ediyor, uzaya milyarlarca dolarlık uydular gönderiyor, dünyanın en gelişmiş çiplerini tasarlıyor ve otonom savaş teknolojileri geliştiriyor.
Diğer taraftan hava trafik sisteminin bazı bölümlerinde onlarca yıllık teknolojileri kullanıyor.
Federal hükümetinin en üst denetim kurumu GAO'nun incelemesine göre ülkedeki 138 hava trafik kontrol sisteminin 51'i sürdürülemez, 54'ü ise potansiyel olarak sürdürülemez durumda.
Daha da ilginci, bazı eski cihazların yedek parçaları internet üzerindeki açık artırma sitelerinden temin ediliyor veya üç boyutlu yazıcılarla üretiliyor.
Mars'a insan göndermeyi tartışan bir ülke, kendi hava sahasını yönetirken eski teknolojilerin çıkardığı sorunlarla boğuşuyor.
ABD geleceği inşa ederken bugünün bakımını ihmal etmiş olabilir mi?

Kapitalizmin görünmeyen faturası
Modern kapitalizm hız, verimlilik ve kârlılık üzerine kurulu.
Şirketler maliyetlerini düşürmek, hissedarlarına daha fazla kazandırmak, çalışan sayısını azaltmak ve operasyonlarını otomatikleştirmek istiyor.
Ancak yedek sistemler maliyetlidir. Altyapı bakımı pahalıdır. Felaket senaryolarına hazırlanmak zaman alır. Üstelik bütün bunların getirisi, şirketlerin üç aylık bilanço tablolarında kolay kolay görülmez.
Bir teknoloji şirketinin yeni yapay zekâ uygulaması yatırımcıları heyecanlandırabilir. Fakat veri merkezindeki yedek sistemlerin güçlendirilmesi Wall Street'te aynı coşkuyu yaratmaz.
Kimse bir banka yöneticisini, sistemleri yıl boyunca hiç çökmedi diye alkışlamaz. Ama maliyetleri düşürdüğünde hisse senetleri değer kazanabilir.
İşte modern ekonominin en büyük çelişkilerinden biri burada yatıyor.
Kârlılığı artırmak için yapılan bazı tercihler, uzun vadede sistemin dayanıklılığını azaltabiliyor.

Dünyanın parası birkaç sunucuya mı emanet?
Bankacılık sistemindeki dijitalleşme, meselenin belki de en kritik boyutu.
Bugün milyarlarca insanın serveti, fiziksel olarak dokunamadığı varlıklardan oluşuyor. Banka hesabındaki rakamlar, yatırım fonları, hisse senetleri, emeklilik birikimleri ve dijital ödeme araçları…
Hepsi elektronik sistemlerin doğru çalışmasına bağımlı.
Peki mobil bankacılık uygulamanız açılmadığında paranız hâlâ sizin midir?
Hukuken evet. Peki ona erişemiyorsanız, günlük hayatınız açısından?
Modern ekonomide paraya sahip olmak kadar, paraya erişebilmek de önemli.
Dünyanın en büyük finans kuruluşlarından birinin yaşayacağı uzun süreli kesinti, yalnızca müşterilerinin alışveriş yapmasını engellemez. Şirketlerin nakit akışını, uluslararası ticareti, maaş ödemelerini ve finansal piyasaları da tehdit edebilir.
Dijital ekonominin en değerli varlığı aslında veri değil, güvendir.

Yeni nesil savaşta füzelere ihtiyaç var mı?
Zero Day dizisinin izleyiciye düşündürdüğü en önemli meselelerden biri, ulusal güvenlik kavramının nasıl değiştiği.
Geçmişte bir ülkeyi diz çöktürmek için fabrikalarını bombalamak, limanlarını abluka altına almak veya enerji kaynaklarını ele geçirmek gerekiyordu.
Bugün bankacılık sistemlerini, elektrik şebekelerini, iletişim ağlarını ve hava trafik kontrol merkezlerini hedef alan başarılı bir siber saldırı, tek bir füze kullanılmadan ağır ekonomik sonuçlar doğurabilir.
Üstelik saldırganın kimliğinin tespit edilmesi bile günler, haftalar veya aylar sürebilir.
Washington'un trilyonlarca dolarlık askeri kapasitesi, bir yazılım açığı karşısında ne kadar caydırıcı?
Bir uçak gemisi, çöken bankacılık sistemini yeniden çalıştırabilir mi? Bir nükleer denizaltı, kredi kartı işlemlerini güvence altına alabilir mi?
Pentagon'un savunma stratejileri kadar, bankaların ve teknoloji şirketlerinin bilgi işlem departmanları da artık ulusal güvenliğin bir parçası.
Amerikalılar kamp malzemesi almaya başladı
Yaşanan arızaların ardından Amerikan toplumunda ortaya çıkan bir davranış da dikkat çekici.
Reuters'ın 19 Kasım tarihli haberine göre perakende devi Walmart, Amerikalı tüketicilerin son kesintilerin ardından içme suyu, propan tüpleri ve kamp malzemelerine yöneldiğini açıkladı.
Ne büyük bir ironi!
Dünyanın teknolojik açıdan en gelişmiş ülkelerinden birinde insanlar, dijital uygarlığın kesintiye uğrama ihtimaline karşı en ilkel yaşam araçlarına sığınıyor.
Akıllı telefonlar, yapay zekâ, insansız araçlar, dijital cüzdanlar ve robotlar…
Günün sonunda bir şişe su, bir kamp ocağı ve bir miktar nakit para yeniden önem kazanıyor.
Türkiye bu tablonun neresinde?
Bütün bunları yalnızca ABD'nin sorunu olarak görmek büyük hata olur.
Türkiye de hızla dijitalleşiyor. Bankacılık işlemlerinden kamu hizmetlerine, sağlık sisteminden vergi tahsilatına, elektrik dağıtımından havacılığa kadar hayatın hemen her alanında dijital altyapılara bağımlı hale geliyoruz.
Peki Türkiye'nin kritik sistemleri geniş çaplı bir kesintiye ne kadar hazırlıklı?
Bankalarımızın alternatif işlem altyapıları yeterli mi? Kamu kurumlarının olağanüstü durum planları düzenli olarak test ediliyor mu? Yabancı teknoloji şirketlerine bağımlılığımız hangi boyutta? Ulusal veri merkezlerimizin dayanıklılığı ne düzeyde?
Teknolojik bağımsızlık, yalnızca yerli otomobil, yerli çip veya yerli yazılım üretmekten ibaret değildir. Teknolojik bağımsızlık, kriz anında ülkenin çalışmaya devam edebilmesidir.
Asıl tehlike sistemin çökmesi değil
ABD'nin son günlerde yaşadığı arızalar, Amerikan ekonomisinin veya teknolojik egemenliğinin çöktüğü anlamına gelmiyor.
Ancak dünyanın en gelişmiş ekonomilerinin bile ne kadar kırılgan olabileceğini gösteriyor.
Zero Day dizisinde Robert De Niro'nun canlandırdığı eski başkan, felaketin arkasındaki düşmanı arıyordu.
Gerçek hayatta ise düşman bazen eskimiş bir cihaz, hatalı bir yazılım güncellemesi, ertelenmiş bir altyapı yatırımı veya maliyet düşürme kararı olabilir.
21. yüzyılın en büyük yanılgısı, teknolojik gelişmişliğin aynı zamanda teknolojik güvenlik anlamına geldiğini düşünmek.
Oysa birbirine bağlanan her yeni sistem, beraberinde yeni bağımlılıklar ve yeni riskler getiriyor.
Belki de geleceğin süper gücü, en gelişmiş yapay zekâya, en hızlı bilgisayarlara veya en büyük teknoloji şirketlerine sahip ülke olmayacak.
Geleceğin süper gücü, bütün bu sistemler çöktüğünde bile hayatı sürdürebilen ülke olacak.