Nakliye devlerinin Süveyş’e dönüşüne ‘Trump’ engeli

Aysel YÜCEL İSTANBUL
aysel.yucel@dunya.com

Küresel tedarik zincirin­de dengeleri değiştire­bilecek kritik bir geliş­me yaşandı. Dünyanın en büyük konteyner taşımacılığı şirketle­rinden Danimarka merkezli Ma­ersk ve Alman Hapag-Lloyd, or­taklaşa yürüttükleri “Gemini” ağı kapsamında yer alan seferle­rinden birini Afrika kıtasını do­laşan Ümit Burnu rotasından çı­kararak yeniden Süveyş’e kay­dırma kararı aldı. Hafta başında duyurulan bu karar ilk etapta kü­resel navlun piyasalarında iyim­serlik yaratsa da bölgedeki hız­la değişen jeopolitik gerçekler bu beklentileri sınırlandırıyor.

“Dramatik düşüş beklemiyoruz”

Hatırlanacağı üzere, 2023 yı­lının sonlarından itibaren Ye­men’deki Husilerin Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı’nda ti­cari gemilere yönelik düzenle­diği saldırılar, küresel denizcilik sektörünü derinden sarsmıştı. Güvenlik endişelerinin zirveye çıkmasıyla birlikte neredeyse tüm büyük armatörler, Asya-Av­rupa ticaretinin can damarı olan Süveyş Kanalı’nı terk etmek zo­runda kalmıştı. Gemilerin rota­larını Afrika’nın en güney ucun­daki Ümit Burnu’na çevirmesi, transit süreleri ortalama 4 haf­ta uzatırken, sefer mesafelerinin binlerce deniz mili artmasına neden olmuştu. Yakıt ve işletme maliyetlerini rekor seviyelere taşıyan bu durum, konteyner bu­lunabilirliğini azaltmış ve teda­rik zincirlerinde ciddi aksama­lara yol açmıştı.

Haziran ayında sağlanan bazı diplomatik ilerlemelerin ardın­dan şirketler, Süveyş koridoruna kademeli bir dönüş testine baş­lama kararı aldı. Yapılan resmi açıklamaya göre, revize edilen rotada seyredecek ilk gemi ‘Ma­jestic Maersk’ olacak. Gemini ağı altındaki AE15 servisinin gün­cellenen rotası sırasıyla; Qing­dao, Kwangyang, Ningbo, Tan­jung Pelepas, Port Said, Damiet­ta, Colombo ve Singapur şeklinde belirlendi. Şirketler bu adımın şimdilik tek bir servisle sınırlı ol­duğunu ve bölgedeki güvenlik du­rumuna göre gerekirse rotanın yeniden Ümit Burnu’na çevrile­bileceğini vurguluyor.

Bu hamlenin başarılı olma­sı durumunda sefer süreleri­nin kısalması ve program güve­nilirliğinin artması, Port Said, Damietta ve özellikle Yunanis­tan’ın Pire Limanı gibi merkez­lerin Asya-Avrupa hattındaki rekabet avantajını yeniden ka­zanmasını sağlayacak.

Kızıldeniz’deki son durum ve navlun piyasasındaki gelişme­lere ilişkin değerlendirmelerde bulunan Uluslararası Taşımacı­lık ve Lojistik Hizmet Üretenleri Derneği (UTİKAD) Başkanı Bil­gehan Engin, şu aşamada büyük denizcilik hatlarının Süveyş Ka­nalı’nı düzenli olarak kullanma­dığına dikkat çekti. Engin, “Sade­ce Fransız CMA CGM hattının İskenderiye Limanı aktarmalı bir besleyici (feeder) servisi mevcut. Asya içi servis veren bazı küçük hatların düşük kapasiteli gemi­lerini Süveyş’ten geçirdikleri gö­rülse de ana tablo değişmiş değil. ABD ve İran arasında yaşanan gelişmeler, bölgedeki gerginliğin yeniden tırmanabileceğine işaret ediyor. Bu doğrultuda, Maersk ve Hapag-Lloyd’un aldığı bu ortak kararın önümüzdeki süreçte gün­cellenebileceği kanaatindeyim” ifadelerini kullandı.

Küresel navlun piyasasında­ki fiyatlamaları da değerlendi­ren Bilgehan Engin, dramatik bir düşüş beklemediklerini belirte­rek, “Piyasa şu sıralar kendi için­de ufak çaplı bir düşüş trendiyle düzeltmeler yaşıyor. Buna kar­şın, sektördeki genel beklenti yıl­sonuna kadar navlun oranlarının belirli seviyelerin altına inmeye­ceği yönünde” diye konuştu.

“Güven olmadan normalleşme gelmez”

Türkiye’nin önde gelen dış tica­ret ve lojistik firmalarından As­set’in Denizyolu Operasyon Mü­dürü Ertem Kaymanlı da bölgede­ki normalleşme sürecinin halen oldukça kırılgan olduğunu vurgu­ladı. Trump’ın İran’a yönelik son müdahalelerinin ardından risk­lerin yeniden masaya geldiğine dikkat çeken Kaymanlı, “Süveyş’e dönüş için atılan bu adımı olumlu bir deneme olarak görsek de böl­gedeki risk faktörü ciddiyetini ko­ruyor. Brent petrolün varil fiyatı­nın 78 dolar seviyelerine çıkması ve artış trendi dikkate alındığın­da, yakıt maliyetleri nedeniyle navlun fiyatlarında hemen bir dü­şüş beklemek zor; aksine fiyatlar şimdilik sabit kalabilir veya yu­karı yönlü baskı görebilir. Deniz­yolu trafiğinde tam anlamıyla bir normalleşme ve güven ortamının sağlanması için ABD’nin bölge­deki varlığını azaltması kritik bir önem taşıyor” açıklamasını yaptı.

Konteyner navlunu 2 ayda yüzde 90 arttı

Küresel uzmanlar, gemilerin yeniden Süveyş’e yönelmesine paralel rotaların kısalmasıyla birlikte denizcilik sektöründe bir süredir gizli kalan kapasite fazlasının (overcapacity) yeniden piyasaya çıkacağını ve bu arz artışının navlunları hızla aşağı çekeceğini belirtiyor. Konteyner piyasasındaki bu yapısal değişimin arifesinde, küresel navlun fiyatlarında halen yüksek seyir devam ediyor. Satınalma ekipleri tarafından yakından takip edilen referans gösterge Drewry Dünya Konteyner Endeksi (WCI), Transpasifik ve Asya-Avrupa ticaret rotalarındaki fiyat artışları nedeniyle geçen hafta yüzde 9 artarak 40’lık konteyner başına 4.530 dolara yükselmişti. Sadece son iki ayda yüzde 90’ın üzerinde artan konteyner navlunu, son 18 ayın en yüksek seviyesine gelirken, önümüzdeki haftalarda rallinin sona ermesi bekleniyor.