Bireysel taşıt kredisinde hacim 2021'e döndü

Türkiye otomotiv pazarın­da son yıllarda satışlar çok da iyi gitmiyor. Bu­nun en büyük nedenleri arasın­da finansman sorunu gelirken, TL bazında da fiyatlardaki yük­seliş artık finansman maliyet­leriyle de karşılanmıyor. Banka­cılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun (BDDK) haftalık verileri, bireysel tüketicilerin otomobil alırken banka kredi­sine erişiminin ne kadar daral­dığını ortaya koydu. 14 Ağustos 2026 haftası itibarıyla banka­cılık sektöründeki toplam taşıt kredileri 442 milyar 915 milyon TL'ye ulaşırken, bunun 401 mil­yar 503 milyon TL'sini taksitli ticari taşıt kredileri oluşturdu. Bireysel tüketicilerin kullandı­ğı taşıt kredilerinin toplamı ise yalnızca 41 milyar 412 milyon TL seviyesinde kaldı. Böylece bankalardaki taşıt kredilerinin yaklaşık yüzde 90,8'ini şirketler, sadece yüzde 9,2'sini de bireysel tüketiciler kullanmış oldu. Ti­cari taşıt kredilerinin hacmi bi­reysel taşıt kredilerinin yakla­şık 10 katına çıktı. BDDK veri­lerine göre Aralık 2021 sonunda bireysel taşıt kredilerinin topla­mı 41 milyar 57 milyon TL düze­yindeydi. Ağustos 2026'nın dör­düncü haftasında ise bu rakam 41 milyar 412 milyon TL oldu. Aradan geçen yaklaşık beş yıla rağmen bireysel taşıt kredile­rindeki toplam stok yalnızca 355 milyon TL arttı.

Katılım finansmanında hacim 150 milyarı geçti

Nominal olarak bakıldığında bile neredeyse yerinde sayan bu rakam, yüksek enflasyon ve oto­mobil fiyatlarındaki büyük ar­tış dikkate alındığında çok da­ha çarpıcı bir tabloya işaret etti. Türkiye'de bir otomobilin fiya­tının birkaç yıl içerisinde cid­di biçimde yükseldiği dönem­de bireysel taşıt kredisi hacmi­nin 2021 seviyesinde kalması, vatandaşın otomobil alımında banka finansmanından giderek uzaklaştığını gösterdi. Burada ibre daha çok ticari ve katılım fi­nansmanı modeline döndü. Bu­rada hacim 150 milyar TL’yi geçti.

Aralık 2021'de bireysel ta­şıt kredilerinin toplamı 41,057 milyar TL idi. Bu rakam Aralık 2023'te 95,807 milyar TL'ye ka­dar yükseldi. Böylece iki yıl içe­risinde bireysel taşıt kredile­rinde önemli bir genişleme ya­şandı. Ancak 2023 sonrasında yön tersine döndü. Aralık 2025 sonunda bireysel taşıt kredile­ri 51,322 milyar TL seviyesine geriledi. Ağustos 2026 itibarıy­la ise 41,412 milyar TL'ye kadar indi. Böylece 2023 sonunda ula­şılan 95,8 milyar TL'lik zirvenin ardından bireysel taşıt kredisi stoku yaklaşık 55 milyar TL kü­çüldü.

Krediyle alınan otomobil sayısında ciddi düşüş

Kredi tutarının satın alabil­diği otomobil sayısına bakıldı­ğında daralmanın çok daha bü­yük oldu. Çünkü 2021 yılında 41 milyar TL civarındaki bireysel taşıt kredisi ile satın alınabile­cek araçların fiyatları ile 2026 yılında aynı kredi stokuyla alı­nabilecek araçların fiyatları ara­sında çok büyük fark bulunuyor. Bugünkü 41,3 milyar TL'lik kre­di stokunun ekonomik anlamı, 2021'deki 41 milyar TL ile tam olarak aynı değil. Nominal ra­kam aynı seviyeye yaklaşırken, kredinin otomobil piyasasında­ki satın alma gücü ciddi biçim­de eridi.

Beş yılda tek büyüyen araç fiyatı

Türkiye otomotiv pazarında son yılların en önemli yapısal değişikliklerinden biri otomo­bil fiyatlarının yükselmesi oldu. Araç fiyatlarındaki artış; döviz kuru, üretim maliyetleri, vergi yapısı, küresel tedarik koşulları, lojistik maliyetleri ve genel enf­lasyonun etkisiyle gerçekleşti. Bu dönemde tüketicinin ihtiyaç duyduğu finansman miktarı da arttı. Ancak bireysel taşıt kredi­lerinin toplam hacmi aynı hız­da büyümedi. Bu nedenle bugün otomobil almak isteyen tüketi­ci açısından iki ayrı baskıyı ay­nı anda yaşıyor. Bir tarafta oto­mobil fiyatları yükseliyor. Diğer tarafta otomobili finanse etmek için kullanılabilecek taşıt kredi­si hem yüksek maliyetli hale ge­liyor hem de düzenlemeler ne­deniyle sınırlı kalıyor.

Kart borcu aracı 83’e katladı

Vatandaşların bireysel kredi kartı borçlarının toplamı yaklaşık 3,43 trilyon TL seviyesinde bulunuyor. Bireysel taşıt kredilerinin toplamı ise 41,41 milyar TL. Buna göre bireysel kredi kartı borçlarının büyüklüğü, taşıt kredisi stokunun yaklaşık 83 katına ulaşmış durumda. Bu tek başına araç alırken kullanılan kredi kartı hacmini göstermiyor.

Her 100’nin 1,2 TL’si taşıt kredisi

BDDK verilerine göre bireysel tüketicilerin toplam tüketici kredisi portföyü yaklaşık 3,45 trilyon TL seviyesinde. Bu portföyün yaklaşık 2,58 trilyon TL'si ihtiyaç kredilerinden oluşuyor. Konut kredileri yaklaşık 821,9 milyar TL seviyesinde bulunuyor. Bireysel taşıt kredileri ise 41,4 milyar TL. Buna göre tüketici kredileri içerisinde ihtiyaç kredilerinin payı yaklaşık yüzde 74,95 olurken, konut kredilerinin payı yüzde 23,85 seviyesinde bulunuyor. Taşıt kredilerinin payı ise yalnızca yüzde 1,20. Yani bankaların bireysel müşterilerine kullandırdığı her 100 TL'lik tüketici kredisinin yalnızca yaklaşık 1,2 TL'si taşıt finansmanına gidiyor.

Kredi sınırından 20 model bile yararlanmıyor

Bireysel taşıt kredilerindeki daralmanın nedenlerinden biri yalnızca faiz oranları değil. Taşıt kredilerinde kredi tutarı ve vade açısından uygulanan düzenlemeler, otomobil fiyatlarının yükseldiği dönemde finansmana erişimi de sınırlandırıyor. Taşıt kredilerinde kredi değer oranlarının yani LTV sınırlarının güncel otomobil fiyatları karşısında yetersiz kaldı. Şubat 2022'de yapılan son kapsamlı düzenleme sonrasında belirlenen nihai fatura değeri ve kredi oranları, o dönemin otomobil fiyatlarıyla bugünkü fiyatlar arasında oluşan büyük fark nedeniyle tüketici açısından giderek daha sınırlayıcı hale geldi. Bugün 2 milyon TL seviyesine kadar olan araçlar için dahi finansman imkanının sınırlı olması, sıfır ve ikinci el pazardaki kredi kullanılabilirliğini daraltıyor. 1,2 milyon TL ile 2 milyon TL arasındaki araçlarda yüzde 20 kredi oranı ve 12 aya kadar finansman imkanı söz konusu. Bu düzenleme yapıldığı dönemde 2 milyon TL'nin altında kalan araçların sayısı çok daha fazlaydı. Sektör verilerine göre Şubat 2022 döneminde 2 milyon TL'nin altında yaklaşık 50 model bulunurken, bugün bu sınırın altında kalan model sayısı 20'nin altında.