Sebze fiyatlarında tarladan seraya geçiş sancısı

Mehmet H. GÜLEL
mehmet.gulel@dunya.com

Sebze fiyatları açık tarla üretiminin sona erme­siyle birlikte piyasaya sunulan ürün miktarının azal­masıyla tezgahlarda artış gös­termeye başladı. Başta biber olmak üzere domates ve sala­talık fiyatları 100 liranın üze­rinde yer almaya başladı. Ya­şanan fiyat artışlarının tek bir nedene bağlamanın doğru ol­mayacağını ifade eden Sera Ya­tırımcıları ve Üreticileri Bir­liği (SERA-BİR) Yönetim Ku­rulu Başkan Yardımcısı Murat Yılmaz, mevsimsel üretim ge­çişi, arz-talep dengesi ve artan üretim maliyetleri gibi birden fazla faktörün aynı dönemde etkili olduğunu söyledi. Yazlık açık tarla üretiminin sona er­mesiyle birlikte piyasaya su­nulan ürün miktarında önemli bir azalma yaşandığını kayde­den Yılmaz, “Açık tarla üreti­minden örtü altı üretime geçiş süreci, her yıl sebze piyasasın­da belirli bir arz daralmasına neden oluyor. Yeni dikilen sera bitkilerinin tam verime ulaş­ması da zaman alıyor. Diğer taraftan enerji, işçilik, gübre, bitki koruma ürünleri, amba­laj ve finansman maliyetlerin­deki artışlar da üretim ekono­misini ciddi şekilde etkiliyor. Dolayısıyla bugün yaşadığımız fiyat hareketlerini yalnızca mevsimsel geçişle açıklamak eksik olur. Arzın daraldığı bir dönemde üretim maliyetleri ve pazarlama koşulları da fiyatlar üzerinde etkili oluyor” dedi.

Üretim merkezlerinde de ürün ucuz değil

Tüketicilerin, Antalya ve Adana gibi üretim bölgelerin­de bile sebze fiyatlarının pahalı bulması ve bunu sorgulaması­nın son derece haklı bulduğu­nu dile getiren Yılmaz, ürünün üretildiği bölgede tüketici­ye daha uygun fiyatla ulaşma­sı beklendiğini, ancak üretim merkezinde bulunmak, ürünün mutlaka ucuz olacağı anlamına gelmediğini kaydetti. Tarımsal ürünlerin fiyatını yalnızca nak­liye maliyetinin belirtmediğine vurgu yapan Yılmaz, “Ürünün o dönemdeki arz miktarı, talep, kalite standardı, alternatif sa­tış kanalları ve ticari koşullar da fiyatı etkiliyor. Örneğin Antal­ya’da üretilen bir domates yal­nızca Antalya pazarına sunul­muyor. Türkiye’nin farklı böl­gelerine ve ihracat pazarlarına yönlendirilebiliyor. Üretici ve tüccar, ürünün değerini bu pa­zarların oluşturduğu talebe gö­re değerlendiriyor. Ayrıca üre­ticiden tüketiciye ulaşana ka­dar ürün; tasnif, paketleme, depolama, nakliye, fire, komis­yon ve perakende giderleri gi­bi birçok maliyet unsurundan geçiyor. Ancak burada altını çizmek istediğim konu, üretici fiyatıyla tüketici fiyatı arasın­daki farkın makul ve açıklana­bilir olması gerekiyor. Tedarik zincirinin bütün aşamaların­da şeffaflığın artırılması, hem üreticinin emeğinin karşılığını alması hem de tüketicinin ko­runması açısından büyük önem taşıyor. Bu aşamada hem Ada­let bakanlığımızın, hem Ticaret Bakanlığımızın yaptığı çalış­maları çok yerinde ve kıymetli buluyorum” diye konuştu.

Üretimde daha sağlıklı planlama gerekiyor

Fiyat artışlarında mevsim­sel geçişlerin kritik rol oynadı­ğını belirten Yılmaz, yeni diki­len bitkilerin hasada başlama­sı, verimin oturması ve arzın talebi karşılamasında yaşanan zaman farkının fiyatları yük­selttiğini ifade etti. Üretimin miktar, zamanlama ve pazar ihtiyacına göre planlanması gerektiğini vurgulayan Yılmaz, “Tarım ve Orman Bakanlığı da bu doğrultuda çalışmalar ya­pıyor. Kış döneminde mevcut yüksek fiyatların kalıcı olma­yacağını öngörüyorum. Kış­lık örtü altı üretimin kademeli olarak devreye girmesiyle pi­yasadaki arzın artacağını ve hava koşullarına da bağlı ola­rak fiyatların dengeleneceğini bekliyorum. Üreticinin kaza­namadığı, tüketicinin ise paha­lıya tükettiği bir yapı sürdürü­lemez. Hedefimiz her iki tarafı da koruyan sağlıklı bir üretim ve pazarlama sistemi kurmak” açıklamasında bulundu.

Domates ihracatı 9 ayda %4 arttı

Türkiye’nin yaş sebze ve meyve ihracatını değerlendiren Murat Yılmaz, geleneksel olarak en önemli pazarlardan biri olan Rusya’da lojistik, taşımacılık maliyetleri ve uzayan sevkiyat sürelerinin ihracatçıyı zorladığını belirtti. Tek pazara bağımlılığın risklerine dikkat çeken Yılmaz, lojistik aksaklıkların maliyetleri artırarak, rekabet gücünü zayıflattığını vurguladı. Türkiye’nin 2026’nın ilk 9 ayındaki domates ihracatının yüzde 4 artışla 304 milyon dolara ulaştığını belirten Yılmaz, “Romanya, Almanya ve Rusya’nın öne çıkan pazarlar olduğunu ifade etti. İhracatta pazar çeşitlendirmesi şart. Avrupa ülkelerinin yanı sıra Irak ve Gürcistan gibi yakın coğrafyaların da değerlendirilmesi gerekiyor. Türkiye’nin gelecekteki rekabet gücünün çok üretmekten değil, planlı ve katma değerli üretimden geçiyor” dedi.