Büyümeden refah artışı adil bölüşümle sağlanır

RECEP ERÇİN

İstanbul Teknik Üniversite­si (İTÜ) Ekonomik ve Sos­yal Araştırmalar Merkezi (İTÜESAM) tarafından düzen­lenen Sagalassos Çalıştayları'nın yedincisi tamamlandı. İTÜE­SAM'dan Prof. Dr. Öner Günçav­dı ile Doç. Dr. Ayşe Aylin Bayar ve arkadaşlarının organizasyo­nu ile ekonomi alanında eser üre­ten 30'a yakın isim, Burdur Ağ­lasun'da, ‘yeni bir kalkınma pa­radigması arayışı çerçevesinde Türkiye ve dünyanın geleceği’ni konuştu.

Bu yıl Prof. Dr. Ömer Fa­ruk Çolak anısına ithaf edilen Sa­galassos Çalıştayı'nda "Yeni bir kalkınma paradigması mümkün mü?" sorusu etrafında şekille­nen tartışmalarda eğitimin anah­tar rolüne dikkat çekildi. Bunun yanında çalıştayda, yerelden kal­kınma ve adil bölüşüm temaları­na işaret edilirken, iklim krizinin gölgesinde daha fazla ekonomik büyümenin refahtan ziyade geniş halk kitlelerine yoksunluk ve yok­sulluk getirebileceği ifade edildi.

Kalkınma sorunu ‘Doğu sorunu’na indirgenemez

30-31 Ocak tarihlerinde ger­çekleşen çalıştayda, bölgesel eşit­sizliklerden teknolojik dönüşü­me, demografik risklerden gelir dağılımındaki adaletsizliğe kadar pek çok kritik başlık uzman isim­ler tarafından değerlendirildi.

Çalıştayın açılışında konuşan Prof. Dr. Öner Günçavdı, dünya­daki gelişmelerin yeni bir kalkın­ma modeline olan ihtiyacı kaçı­nılmaz kıldığını not etti. Bölgesel eşitsizlikler üzerine sunum yapan Hacettepe Üniversitesi'nden Doç. Dr. Aykut Attar, kalkınma söyle­minin "doğum yanlısı" bir yakla­şımdan "yaşam yanlısı" bir modele evrilmesi gerektiğini belirtti. Tür­kiye'deki bölgesel makasın daral­ması için yaşam kalitesinin artırıl­masının şart olduğunu ifade eden Attar, kalkınma sorununun sadece bir "Doğu sorunu" olarak görülme­mesi gerektiğini vurguladı. "Tari­hin uzun gölgesi"ne bakınca bölge­ler arası kalkınma seviyelerindeki farklılığın coğrafya ile açıklana­mayacağını söyleyen Attar, yegane çözüm olarak ise eğitim kalitesi­nin artırılmasını önerdi.

Bağlantısallık kritik rol oynuyor

Cambridge Üniversitesi'nden Doç. Dr. Özge Öner de çalıştayda yer alan isimler arasındaydı. Öner, "Bölgesel Kalkınma Tu­zağı" başlıklı sunumunda, kal­kınmanın önündeki tuzaklara değindi. Bu temelde "orta gelir tuzağı" söyleminin çok anlam­lı olmadığını ama popüler oldu­ğunu not eden Öner, Türkiye'nin karşı karşıya olduğu sorunun "Bölgesel kalkınma tuzağı" oldu­ğunu vurguladı. Gelir dağılımın­daki çarpıklığa işaret eden Öner, Siirt, Bitlis ve Muş gibi illerde ge­lir dağılımının kendi içinde daha adil göründüğünü ancak asıl ada­letsizliğin sanayileşmiş ve büyü­menin motoru olan lokomotif şe­hirlerde yoğunlaştığını ifade etti.

Çözüm olarak, her coğrafyanın yani yerel yönetimlerin kendi po­tansiyeline uygun, ihraç edilebilir teknoloji ve yerel kalkınma stra­tejileri geliştirmesi gerektiği vur­guladı. Fiziksel yatırımlar kadar, bölgeler arası bağlantısallığın ar­tırılmasının kritik bir önem taşı­dığı da Öner tarafından not edildi.

Servet, dar bir kitlenin elinde toplanıyor

“Yenilikçi Teknolojiler ve Gi­rişimcilik Ekosistemleri: Ülke Ekonomisinin Yeni Lokomotif­leri” başlıklı sunumunda oyun ve fintek ekosistemindeki gelişme­lere değinen Yıldız Teknik Üni­versitesi'ndan Doç. Dr. Pınar Bü­yükbalcı, Türkiye'nin dünya ça­pında tanınan oyun şirketleri ve fintek girişimlerinin büyük bir değer oluşturduğu ancak bu de­ğerin belirli şirketlerde yoğun­laştığını söyledi.

Prof. Dr. Öner Günçavdı'nın “Yeni Rejimde Kimler Kazandı Kimler Kaybetti" başlıklı sunu­mu çalıştayın en dikkat çeken tes­pitlerini içerdi. Türkiye'deki yeni rejimin ekonomik maliyetlerinin tartışıldığı oturumda, 2018'den sonra gelir eşitsizliğini ölçen Gi­ni katsayısındaki bozulma gözler önüne serildi. Servetin dar bir kit­lenin elinde toplandığı belirtilir­ken, orta ve düşük gelirli grupların ekonomik büyümeden aldıkları payın azaldığı, üst sınıfın payının arttığı verilerle ortaya kondu.

Sekiz bölgede fırsat penceresi kapandı

Başkent Üniversitesi'den Dr. Osman Berke Duvan da “Türki­ye’de Kapanan Demografik Fır­sat Penceresi ve Bölgesel Kalkın­ma Dinamikleri" sunumunda, 2030 yılının kritik bir eşik oldu­ğunu ve Türkiye'nin "zenginleş­meden yaşlanma" riskiyle karşı karşıya olduğu belirtildi.

Batı böl­gelerinde nüfus hızla yaşlanır­ken, demografik fırsatın halen mevcut olduğu tek bölgenin Doğu ve Güneydoğu olduğu ancak bu bölgelerin de yoğun göç verdiğini ifade eden Duvan, Türkiye'de se­kiz istatistiki bölgenin (Balıkesir, Doğu Karadeniz gibi) demografik fırsat penceresinin geri dönül­memek üzere kapandığına dikkat çekerken, Güney Doğu Anadolu illerinde demografik fırsat pen­ceresinin açık olduğunu fakat bu potansiyelin de bölgenin ekono­mik altyapısı yüzünden büyüme getirmediği tespitini dile getirdi.

Sunumda en yüksek bağımlılık oranlarının (yaşlı ve çocuk nüfu­sun çalışan nüfusa oranı) en çok göç veren bölgelerde yoğunlaştı­ğına dikkat çekildi. Bu anlamda en çok yaşlı bağımlılığı Doğu Ka­radeniz, en fazla çocuk bağımlı­lığının ise Güney Doğu'da olduğu sunumda ifade edildi.

Distopik bir geleceğe hızla sürükleniyoruz

Bilgi Üniversitesi'den Prof. Dr. Haluk Levent'in “Teknoloji ve Kalkınma" başlıklı sunumu ise çalıştayın en tartışmalı oturu­mu oldu. Geniş bir perspektif ile medeniyetin nereye doğru veril­diğine ilişkin ufuk açıcı tespitler yapan Levent, teknolojinin kal­kınma üzerindeki dönüştürücü gücünü ve beraberinde getirdi­ği risklere değindi. Sunumda, or­taya atılan "Tekno-Feodalizm" kavramı popüler olsa da, dev tek­noloji şirketlerinin devletlerin egemenlik alanlarını tehdit eder hale geldiği belirtildi.

2050 yılına kadar küresel ik­lim kriziyle ilgili ciddi tedbirler alınmazsa dünya sıcaklığının +5 derece artabileceği, bunun da mevcut ekosistemlerin so­nu anlamına geleceği vurgulan­dı. Piketty'nin iklim adaletsizliği yaklaşımına atıfta bulunularak, emisyonların büyük kısmının en zengin yüzde 10'luk kesim­den kaynaklandığı hatırlatıldı. Levent'in sunumunda distopik bir gelecek tasviri öne çıkarken, şirketlerin devlet ve toplum üze­rindeki tahakkümünün medeni­yeti bir felakete götürme ihtima­linin her geçen gün arttığı uya­rısı yapıldı. Levent, gerek yapay zekâ gerekse gen teknolojisi ko­nularındaki çalışmaların bizzat içinde yer almış bilim insanları­nın "durdurun" çağrılarına dik­kat çekti.

VII. Sagalassos Çalıştayı'n­da özetle, Türkiye'nin ekonomik büyüme odaklı eski modellerden vazgeçip eğitimi, yaşam kalitesi­ni ve teknolojik bağımsızlığı mer­keze alan, demografik gerçekler­le uyumlu yeni bir "yaşam yanlı­sı" kalkınma modeline geçmesi gerektiği ortaya konmuş oldu.