Denetimde geleneksel yaklaşımdan stratejik ortaklığa evrim

Ekonomist – Bankacı UĞUR GÜNDÜZ

Hangi alanda olursa olsun bağımsız denetim fonksi­yonu yerine getirilemezse kurumsal çürüme meydana gelir. Çünkü denetim, denetim yapılan alanın güvenliğini sağlar. Son fon suistimali de gösterdi ki, denetle­me görevi bulunan kurumlar bu görevlerini layıkıyla yerine getir­mediklerinde, yani kendi alanları­nın güvenliğini sağlayamadığında, büyük parasal kayıplara , daha da önemlisi piyasa güveninin kaybol­masına yol açabilirler .

Küçük işletmelerden kurumsal firmalara kadar etkin yürütülen denetim faaliyetleri, makro baz­da ülkenin ekonomik güvenliğini sağlar. Gerek özel sektör gerekse kamu faaliyetlerin kaliteli bir de­netim sürecine tabi tutulması, ka­liteli üretim, kaliteli yönetim ve kaliteli bir gelecek doğurur.

Yazımızda iç denetimin değişen yüzü ve daha etkin olabilmesi için yapılması gerekenler üzerinde du­rulacaktır.

Önce bir müfettiş fıkrası… Mü­fettiş akıl hastanesini denetlemeye gitmiş. Hastanenin bahçesinde ge­zerken bir hastanın bahçe duvarının üstüne oturmuş, elindeki hayali di­reksiyonu çevirerek "Büt büt büt..." diye sesler çıkardığını görmüş.

Müfettiş hemen başhekimi ya­nına çağırmış:

— "Doktor Bey! Bu adam duvarın üstünde ne yapıyor böyle?"

Başhekim gülümsemiş:

— "Efendim, kendisini otobüs şoförü sanıyor. Gün boyu orada yolcu taşıyor."

Müfettiş sinirlenmiş:

— "Olur mu öyle şey! Hemen in­dirin oradan, düşüp bir yerini kı­racak!"

Başhekim mahcup bir şekilde başını sallamış:

— "Haklısınız müfettiş bey, hak­lısınız da... Şimdi onu oradan indi­rirsek kasabaya nasıl gideceğiz?”

Değişen yaklaşımlar

Geçmişte iç denetim daha çok finansal süreçlere ve uygunluk de­netimlerine odaklanırdı. Ancak günümüzde bu yaklaşım önem­li ölçüde değişti. İç denetim biri­mi artık sadece hataları ve eksik­likleri tespit eden bir birim olmak­tan çıkıp, organizasyonun stratejik hedeflerine ulaşmasında yönetim kuruluna ve üst yönetime değer katan bir iş ortağı konumuna geldi. Bu evrim, risk yönetimi ve yöneti­şim süreçlerinin daha kapsamlı bir şekilde ele alınmasını gerektiriyor.

İç denetimde güncel küresel trendler

1 Sürekli denetim ve veri ana­lizi

Sürekli denetim: Geleneksel olarak yılda bir veya iki kez yapılan denetimlerin aksine, sürekli dene­tim yöntemiyle veriler gerçek za­manlı veya yakın gerçek zamanlı olarak izlenir. Bu, anormalliklerin ve potansiyel risklerin daha hızlı tespit edilmesini sağlar.

Veri analizi: Denetçiler ar­tık büyük veri kümelerini analiz ederek eğilimleri, anormallikleri ve kalıpları belirlemek için yapay zeka destekli ileri analitik araç­ları kullanıyor. Bu, daha hedef­li ve risk odaklı denetimler ya­pılmasına olanak tanır. Örneğin, dolandırıcılık tespiti için, anor­mal işlem kalıplarının mevcut iş­lemlerle mukayeseli analizi, bizi bir sonuca götürebilir.

2 Esnek denetim

Geleneksel denetim proje­leri uzun ve katı süreçlere sahip olabilir. Esnek denetim yaklaşı­mı, denetim süreçlerini daha es­nek ve uyarlanabilir hale getirir. Kısa döngüler (sprintler) halinde çalışılarak, paydaşlardan sürek­li geri bildirim alınır ve denetim planı değişen koşullara göre hızla güncellenebilir.

Bu, denetimin değerini artırır ve yönetim için daha güncel bilgiler sağlar.

3 Siber güvenlik ve IT dene­timi

Dijitalleşmenin artmasıyla si­ber güvenlik riskleri organizas­yonların en büyük endişelerinden biri haline geldi. İç denetim birim­leri, bilgi teknolojileri (BT) yöne­tişimini, veri güvenliğini ve siber saldırılara karşı hazırlıklı olma­yı değerlendirme konusunda uz­manlaşmak zorundadır. Bu alan­daki denetimler, siber risklerin belirlenmesi ve kontrol mekaniz­malarının etkinliğinin test edil­mesi üzerine yoğunlaşır.

4 Çevresel, sosyal ve yöneti­şim denetimi

Sürdürülebilirlik ve sosyal so­rumluluk konuları, yatırımcılar ve paydaşlar için giderek daha önemli hale geliyor. İç denetim birimleri, şirketlerin stratejilerini, risklerini ve raporlama süreçlerini denetle­yerek bu alandaki şeffaflığı ve gü­venilirliği sağlamada kritik bir rol oynamaya başladı.

5 Gelişmiş risk değerlendir­mesi

İç denetim artık sadece operas­yonel ve finansal risklere odaklan­makla kalmıyor. Organizasyonun karşılaştığı stratejik, operasyonel, finansal ve uyum risklerinin yanı sıra, itibar, insan sermayesi ve te­darik zinciri riskleri gibi alanları da kapsayan bütünsel bir risk de­ğerlendirmesi yapılıyor.

Bu, denetim kaynaklarının en yüksek riskin olduğu alanlara yön­lendirilmesini sağlar.

Gelecekte iç denetçiler, yalnız­ca geçmişe dönük verileri incele­mek yerine, proaktif olarak risk­leri tahmin eden ve stratejik karar alma süreçlerine katkıda bulunan bir role bürünecekler.

Yeni yaklaşım ilkeleri

●Odaklanma: Yüksek riskli alanlara öncelik vererek en fazla değeri yaratmak.

●Esneklik: Değişen iş koşul­larına ve risklere hızla uyum sağ­lamak.

●İleri görüşlülük: Sadece mevcut durumun değil, gelecek­teki potansiyel risklerin de anali­zini yapmak.

●Teknolojiyi kullanma: Ve­ri analitiği ve otomasyon araçla­rını etkin bir şekilde kullanarak denetim süreçlerini dönüştür­mek.

Bu yeni yaklaşım, iç denetimin bir maliyet merkezi olmaktan çı­kıp, organizasyonlar için stratejik bir değer ve rekabet avantajı kay­nağı haline geldiğini gösteriyor.

Şirketler, bu yaklaşımları be­nimseyerek risklerini daha etkin yönetebilir ve hedeflerine daha sağlam adımlarla ilerleyebilir.