Benzin, gaz, elektrik: Enerji piyasalarındaki değişim kalıcı
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş, küresel ekonomiyi sarsmaya devam ediyor. Dünyanın enerji damarlarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndaki akışın kesilmesi petrol ve doğalgaz fiyatlarını sert şekilde yükseltirken, kriz tüm ülkelere dokunarak büyük çaplı bir enerji alarmına yol açtı. Uzmanlar ise savaş sona erse bile enerji piyasalarında oluşan yeni dengelerin kalıcı olacağın öngörerek yeni dönemde enerjinin merkezi için ABD'yi işaret ediyor.
ABD ve İsrail'in İran'a saldırması ile patlak veren ve halen barışa ilişkin belirsizliğini koruyan savaş, küresel enerji piyasalarında büyük bir krize yol açtı. Dünyadaki petrol ve LNG sevkiyatının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki akışın kesilmesi, enerji fiyatlarını hızla yükseltirken krizin etkileri dünya genelinde hissedilmeye başlandı.
Enerji piyasalarındaki değişim kalıcı
Asya kıtasında ülkeler akaryakıt kısıtlamalarına giderken, Afrika'da çiftçiler gübre sıkıntısı yaşıyor. Avrupa'da gaz, ABD'de ise benzin fiyatları hane halkı üzerinde ciddi baskı oluşturuyor. Ancak uzmanlara göre savaş sona erse bile enerji piyasalarındaki değişim kalıcı olacak. Öte yandan artan nüfus, elektrifikasyon ve yapay zeka çılgınlığının yarattığı veri merkezleri nedeniyle küresel enerji tüketimi her yıl yaklaşık yüzde 4 büyüyor.
Kaya gazı ile birlikte dünyanın en büyük enerji ihracatçılarından biri haline gelen ABD, LNG ihracatında lider konumdayken savaş boyunca da dünyanın en büyük petrol ihracatçısı oldu. Ancak buna rağmen benzin fiyatları yüzde 50'den fazla artarak rekor seviyelere yükseldi. Benzin fiyatları geçen yıla göre 1,40 doların üzerinde zamlanarak 4,56 dolar seviyesine çıkarken, ortalama fiyatın galon başına 4,80 dolara ulaşması bekleniyor.
Yenilenebilir enerji ve elektrikli araçlarda patlama
Öte yandan enerji krizi birçok ülkeyi rüzgar, güneş ve nükleer enerji yatırımlarını hızlandırmaya yöneltirken, kısa vadede ise kömür kullanımı arttı. Hindistan ve Güneydoğu Asya ülkeleri enerji açığını kapatmak için eski kömür santrallerini yeniden devreye aldı.
Enerji fiyatlarındaki artış bu süreçte elektrikli araç satışlarına fayda sağlarken, satışlar özellikle Avrupa ve Çin'de hızla arttı. Bu yıl dünya genelinde elektrikli araç satışlarının 23 milyona ulaşarak toplam yeni araç satışlarının yaklaşık yüzde 30'unu oluşturması bekleniyor.
OPEC'in etkisi zayıflıyor
Tüm bu kriz içinde Birleşik Arap Emirlikleri'nin OPEC'ten ayrılma kararı, uzun yıllardır petrol fiyatlarını kontrol eden OPEC'in gücünü de sarstı. Körfez ülkeleri ise Hürmüz Boğazı'na bağımlılığı azaltmak için yeni boru hatları ve alternatif güzergahlar geliştirmeye yöneldi.
Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol ve doğalgazın büyük kısmı Asya'ya giderken Çin başta olmak üzere birçok Asya ülkesi enerji krizinden doğrudan etkilendi.
Enerjinin yeni merkezi Amerika olabilir
Uzmanlara göre savaş sonrası dönemde enerji piyasalarının ağırlık merkezi Amerika kıtasına kayabilir. Kanada, Arjantin, Guyana ve ABD'de artan petrol ve doğalgaz üretimi, Washington'un küresel enerji üzerindeki etkisini daha da güçlendirebilir.
