Petrol piyasasında yeni kriz: Tanker bulmak zorlaştı, maliyetler fırladı

İran savaşının küresel enerji piyasalarındaki etkileri petrol fiyatlarının ötesine geçti. Çatışmalar nedeniyle tankerlerin daha uzun ve verimsiz rotalara yönelmesi, gemi bulunabilirliğini azaltırken nakliye maliyetlerini rekor seviyelere taşıdı.

ABD Körfez Kıyısı'ndan Çin'e ham petrol taşıyan bir süper tankerin navlun maliyeti, ekim ayının başlarında 80 milyon dolara kadar yükseldi. Bu tutar, savaş öncesinde yıllarca geçerli olan ortalama seviyelerin yaklaşık 10 katına karşılık geliyor.

Bir tanker için 60 milyon dolar ödeniyor

Navlun fiyatları ekim başındaki rekor seviyelerden bir miktar gerilese de yüksek seyrini sürdürüyor. Bu hafta ABD'den Asya'ya petrol taşıyan bir süper tankerin nakliye maliyeti yaklaşık 60 milyon dolar düzeyinde bulunuyor.

Valero Energy'nin Uluslararası Ham Petrol Tedarik ve Ticaretinden Sorumlu Başkan Yardımcısı Randy Hawkins, ABD Körfez Kıyısı'ndan Asya'ya petrol taşıma maliyetinin varil başına 30-35 dolara ulaştığını belirtti. Hawkins, bu rakamın 2025 yılında ortalama 5 dolar seviyesinde olduğunu hatırlattı.

Asya'nın ABD petrolü siparişleri yarıya düştü

Artan nakliye maliyetleri, Asya rafinerilerinin ABD'den ham petrol alımlarını olumsuz etkiliyor. Asya rafinerilerinin kasım teslimatlı ABD ham petrolü siparişleri, eylül ayına kıyasla yaklaşık yüzde 50 azalarak 25 milyon varil seviyesine geriledi.

Gemi takip analistlerine göre siparişlerin bu düzeyde kalması halinde Asya'nın kasım ayında teslim alacağı ABD ham petrolü miktarı son yedi yılın en düşük seviyesine inebilir.

Hürmüz Boğazı'ndaki yoğunluk tankerleri kilitledi

Nakliye krizinin önemli nedenlerinden biri, Hürmüz Boğazı çevresindeki petrol taşımacılığında yaşanan değişim. Umman Körfezi'nde gemiden gemiye petrol transferlerinin artması, büyük tankerlerin haftalarca beklemesine yol açıyor. Bölgede bu taşımacılık için kullanılan çok büyük ham petrol tankerlerinden (VLCC) oluşan filo yaklaşık 80 gemiye ulaştı.

Kpler verilerine göre Irak'ın Basra kentinden Umman'ın Sohar kıyılarına yapılan gidiş-dönüş seferleri ortalama 23 gün sürüyor. Normal koşullarda 9-10 gün olması beklenen bu süre, tankerlerin diğer güzergâhlarda kullanılmasını zorlaştırıyor.

Petrol ticaretinde rotalar değişiyor

Tanker sıkıntısı, rafinerilerin petrol tedarik tercihlerini de etkiliyor. Asyalı alıcılar, nakliye maliyetlerini azaltmak amacıyla Orta Doğu petrolüne daha fazla yönelirken teslimat esaslı alımları tercih ediyor.

Avrupa'daki rafineriler ise uzak mesafelerden petrol taşımak yerine kendilerine daha yakın tedarik kaynaklarına ağırlık veriyor. Bu değişim, bazı petrol türlerinin fiyatlarını yükseltirken uzun mesafeli taşımacılığa bağımlı petrol türlerinde indirimleri artırıyor.

Petrol fiyatlarında dikkat çeken fark

Nakliye maliyetlerinin yükselmesi, ham petrol türleri arasındaki fiyat farklarını da büyüttü.

Wood Mackenzie verilerine göre Norveç'in Johan Sverdrup petrolü, Brent'e kıyasla varil başına 24 dolarlık rekor primle işlem görüyor. Batı Afrika petrolünde ise yüksek nakliye maliyetlerini dengelemek amacıyla bazı türlerde Brent'e göre varil başına 20 dolara ulaşan iskontolar görülüyor.

ABD'de WTI petrolünün Midland East Houston merkezindeki primi de eylül başındaki 3 doların üzerindeki seviyelerden 0,25 dolara geriledi.

Petrol piyasasında nakliye krizi derinleşiyor

İran savaşı nedeniyle değişen ticaret güzergâhları, tankerlerin daha uzun süre seferde kalmasına ve küresel gemi arzının daralmasına neden oluyor. Bu durum yalnızca petrolün taşınma maliyetini artırmakla kalmıyor, rafinerilerin hangi ülkelerden petrol satın alacağını ve farklı ham petrol türlerinin fiyatlarını da etkiliyor.

Navlun maliyetlerinin yüksek kalması halinde ABD'den Asya'ya petrol sevkiyatındaki zayıflığın sürmesi ve küresel petrol ticaretindeki yön değişiminin belirginleşmesi bekleniyor.