Zeytinde rekor yılı krize dönüşebilir: Maliyetler alım fiyatlarını aştı

Türkiye'de zeytin üretiminde tüm zamanların rekorunun kırılması beklenirken, artan maliyetler ve düşük alım fiyatları üreticileri zor durumda bırakıyor. Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Mustafa Tan, hasat edilmeyen ürünler nedeniyle zeytinyağı üretiminin tahminlerin altında kalabileceği uyarısında bulundu.

2026/27 sezonunda Türkiye'nin toplam zeytin rekoltesinin 4 milyon 30 bin tona ulaşması öngörülüyor. Ancak üretim maliyetlerinin alım fiyatlarının üzerine çıkması, tarihi rekor beklentisini riske atıyor.

Zeytinde 4 milyon tonluk tarihi rekor beklentisi

UZZK Başkanı Mustafa Tan, öngörülen rekoltenin 1 milyon 163 bin tonunun sofralık zeytine ayrılacağını, kalan yağlık zeytinden ise 588 bin ton zeytinyağı üretilebileceğini açıkladı.

Tan, bu rakamların gerçekleşmesi halinde Türkiye'nin zeytinyağı üretiminde İspanya'nın ardından dünya ikinciliğine, sofralık zeytinde ise dünya birinciliğine yükseleceğini belirtti. Ancak yüksek üretim beklentisine rağmen piyasadaki fiyatların üreticiyi zorladığını vurguladı.

Zeytinyağında maliyet 280 liraya çıkıyor

Tan'ın paylaştığı verilere göre, bir kilogram zeytinin ortalama üretim maliyeti 50-70 lira arasında değişirken piyasadaki alım fiyatları 20-35 lira seviyesinde bulunuyor.

Zeytinyağında ise kilogram başına üretim maliyeti 240-280 liraya ulaşmasına rağmen alım fiyatları 170-200 lira aralığında kalıyor. Üretim maliyetleriyle satış fiyatları arasındaki farkın çiftçiler üzerindeki baskıyı artırdığını belirten Tan, rekor beklentisinin üreticide sevinç yerine endişe yarattığını ifade etti.

Hasatta yüzde 50'ye varan kayıp riski

Düşük alım fiyatları nedeniyle bazı üreticilerin zeytinlerini toplamaktan vazgeçebileceğine dikkati çeken Tan, özellikle yere dökülen ve toplam ürünün yaklaşık yüzde 30-40'ını oluşturduğu belirtilen dip zeytinlerin hasat edilememe riski bulunduğunu söyledi.

Engebeli arazilerdeki seyrek ürün veren ağaçlarda da toplama maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle benzer sorunlar yaşanabileceğini aktardı.

Tan, ayrıca zeytinyağı randımanının normal koşullarda 5 kilogram zeytinden 1 kilogram yağ elde edilmesi düzeyindeyken bu sezon 6 ila 10 kilogram zeytinden 1 kilogram yağ elde edilecek seviyelere gerilediğini belirtti. Bu koşullarda ürünlerin dalında veya yerde bırakılması halinde gerçekleşen rekoltenin tahminlerin yüzde 30 ila 50 altında kalabileceği uyarısında bulundu.

Rekor yılı 'yok yılına' dönüşebilir

Mustafa Tan, üretim potansiyelinin yüksek olmasına rağmen ekonomik koşullar nedeniyle hasadın beklenen seviyeye ulaşamayabileceğini söyledi. Tarihi rekor beklenen bir sezonda ürünlerin toplanamaması halinde, üreticilerin adeta bir "yok yılı" yaşayabileceğini ifade etti.

Üreticiye destek ve ihracat teşviki çağrısı

UZZK Başkanı Tan, olası kayıpların önlenmesi için üretici desteklerinin artırılması ve ihracatın teşvik edilmesi gerektiğini belirtti. Bu kapsamda zeytinyağına kilogram başına yaklaşık 1 avro, sofralık zeytine ise 20 avro senti fark ödemesi yapılmasını önerdi.

İhracatta dökme, fason işlenmiş ve ambalajlı ürünlere yönelik ton başına 100 ila 750 dolar arasında değişen desteklerin yeniden uygulanmasını isteyen Tan, fiyatların maliyetin altına düşmesi durumunda kooperatifler aracılığıyla stoklama desteği sağlanması gerektiğini ifade etti.

Avrupa Birliği'ne ihracatta kota artırımı talebi

Tan, Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne gümrük ve vergiden muaf zeytinyağı ihracat kontenjanının yalnızca 100 ton olduğunu, Tunus'a ise 56 bin 400 tonluk kontenjan tanındığını belirtti.

Türkiye'nin kontenjanının en az Tunus seviyesine çıkarılması gerektiğini vurgulayan Tan, Türk cumhuriyetleri ve diğer ülkelerle devlet destekli ticaret mekanizmalarının geliştirilmesini önerdi.

İç tüketimin artırılmasının da önemine işaret eden Tan, zeytinyağı ve sofralık zeytinin faydalarını anlatan kamu spotları hazırlanması çağrısında bulundu.